Кіріспе
Чилидің 2017 жылғы халық санауы бойынша, елде 17 574 003 адам тұрады. 1990 жылдан бері халық өсімі төмендеп келеді, себебі туу көрсеткіші азайды. 2050 жылға қарай халық саны шамамен 20,2 миллион адамға жетеді деп күтілуде, содан кейін өсім тоқтауы немесе азаюы мүмкін. Ел халқының шамамен 85% қалалық жерлерде тұрады, ал олардың 40% Ұлы Сантьягода шоғырланған. 2002 жылғы халық санауына сәйкес, ең ірі агломерациялар: 5,6 миллион халқы бар Ұлы Сантьяго, 861 000 халқы бар Ұлы Консепсьон және 824 000 халқы бар Ұлы Вальпараисо.
| official = Spanish (de facto)
| spoken = Languages of Chile
Chile's 2017 census reported a population of 17,574,003 people. Its rate of population growth has been decreasing since 1990, due to a declining birth rate. By 2050 the population is expected to reach approximately 20.2 million people, at which point it is projected to either stagnate or begin declining. About 85% of the country's population lives in urban areas, with 40% living in Greater Santiago alone. The largest agglomerations according to the 2002 census are Greater Santiago with 5.6 million people, Greater Concepción with 861,000
and Greater Valparaíso with 824,000.
Халық саны
Жалпы халық саны (× 1000) 0–14 жас аралығындағылардың үлесі (%) 15–64 жас аралығындағылардың үлесі (%) 65 және одан үлкен жастағылардың үлесі (%) 19506 14336.759.04.3 19556 86238.157.44.5 19607 69639.455.84.8 19658 61240.454.55.0 19709 56239.655.25.2 197510 42136.957.75.4 198011 23433.061.45.7 198512 10930.663.26.2 199013 14129.364.26.5 199514 19428.264.87.0 200015 17026.565.87.7 200516 09724.067.58.5 201017 01521.968.59.6 201517 94820.169.010.9 202019 11619.268.512.2
Жалпы халық саны бойынша 2020 жылы 19 116 мың адамды құрады, ал 1950 жылы бұл көрсеткіш 6 143 мың адамды ғана құраған. 2015 жылы 15 жасқа дейінгі балалардың үлесі 20,1% болды, 15 мен 65 жас аралығындағылар 69,0% құрады, ал 65 жастан асқандар 10,9% болды.
Халықтың құрылымы
Жас тобыЕр адамӘйел адамБарлығы% Барлығы 9 708 512 9 969 851 19 678 363 100 0–4 600 632 578 263 1 178 895 5.99 5–9 651 336 627 814 1 279 150 6.50 10–14 655 232 632 388 1 287 620 6.54 15–19 631 851 610 954 1 242 805 6.32 20–24 719 079 697 050 1 416 129 7.20 25–29 827 115 802 756 1 629 871 8.28 30–34 842 111 817 367 1 659 478 8.43 35–39 738 934 722 171 1 461 105 7.42 40–44 683 807 678 365 1 362 172 6.92 45–49 644 339 651 942 1 296 281 6.59 50–54 602 079 622 931 1 225 010 6.23 55–59 566 471 601 133 1 167 604 5.93 60–64 483 184 530 360 1 013 544 5.15 65–69 393 552 450 783 844 335 4.29 70–74 278 885 336 455 615 340 3.13 75–79 184 713 246 241 430 954 2.19 80–84 113 029 174 032 287 061 1.46 85–89 59 048 109 156 168 204 0.85 90–94 26 017 57 951 83 968 0.43 95–99 6 154 17 742 23 896 0.12 100+ 944 3 997 4 941 0.03Жас тобы Ер адам Әйел адам Барлығы Пайыз 0–14 1 907 200 1 838 465 3 745 665 19.03 15–64 6 738 970 6 735 029 13 473 999 68.47 65+ 1 062 342 1 396 357 2 458 699 12.49
Age GroupMaleFemaleTotal% Total 9 708 512 9 969 851 19 678 363 100 0–4 600 632 578 263 1 178 895 5.99 5–9 651 336 627 814 1 279 150 6.50 10–14 655 232 632 388 1 287 620 6.54 15–19 631 851 610 954 1 242 805 6.32 20–24 719 079 697 050 1 416 129 7.20 25–29 827 115 802 756 1 629 871 8.28 30–34 842 111 817 367 1 659 478 8.43 35–39 738 934 722 171 1 461 105 7.42 40–44 683 807 678 365 1 362 172 6.92 45–49 644 339 651 942 1 296 281 6.59 50–54 602 079 622 931 1 225 010 6.23 55–59 566 471 601 133 1 167 604 5.93 60–64 483 184 530 360 1 013 544 5.15 65 69 393 552 450 783 844 335 4.29 70 74 278 885 336 455 615 340 3.13 75 79 184 713 246 241 430 954 2.19 80 84 113 029 174 032 287 061 1.46 85 89 59 048 109 156 168 204 0.85 90 94 26 017 57 951 83 968 0.43 95 99 6 154 17 742 23 896 0.12 100+ 944 3 997 4 941 0.03Age group MaleFemaleTotalPercent 0–14 1 907 200 1 838 465 3 745 665 19.03 15–64 6 738 970 6 735 029 13 473 999 68.47 65+ 1 062 342 1 396 357 2 458 699 12.49
Түп ата-бабалары мен этникалық құрылым
XIX ғасырдағы еуропалық көші-қон Чилидің этникалық құрамында айтарлықтай өзгеріс әкелген жоқ, тек Магеллан аймағы мен Био-Био аймағындағы Консепсьон қаласында байқалды. Испания мен Франция XVII және XVIII ғасырларда Чилиге еуропалық көші-қонның ең ірі көзі болды, әсіресе Андалусия мен Экстремадураның оңтүстік бөліктерінен келгендер, олар Чилидің этногенезіне мыңдаған шаруалармен бірге, Чилидің орталық алқабының құнарлы жерлеріне қоныс аударған баск саудагерлерімен бірге үлкен үлес қосты. XVIII ғасырда басктар үлкен санымен келе бастады. Тәуелсіздік алғаннан кейін Чилиге келген адамдардың көп бөлігі Испаниядан және Баск елінен, Солтүстік Испания мен Оңтүстік Франция арасында бөлінген аймақтан келді. Баск тегіне жататын бір немесе екі тегі бар чилиліктердің саны 10% (1 600 000) және 20% (3 200 000) аралығында естіматалды. Бұл құбылыс тек Чилиде ғана емес, Испанияның барлық автономиялық аймақтарында, сондай-ақ Латын Америкасының басқа елдерінде де кездеседі – олардың халқының айтарлық бөлігінде бір немесе екі баск немесе Наварра тегі бар, бұл жоғарғы топта жиі кездеседі, сондықтан төменгі топта сирек кездеседі. Чилиге келген испандық емес иммигранттардың әртүрлі толқындарына итальяндықтар, ирландтар, француздар, гректер, немістер, ағылшындар, шотландтар, хорваттар және поляктар кірді. 1848 жылы маңызды және үлкен неміс иммиграциясы болды, ол неміс-чилилік қауымдастығының негізін қалады. Чили үкіметінің демеушілігімен оңтүстік аймақты отарлау үшін немістер (неміс тілді швейцариялықтар, силезиялықтар, алзастықтар және австриялықтарды қоса) қолданылды, олар Чилидің оңтүстік провинцияларының мәдени және нәсілдік құрамына күшті әсер етті. 1848 жылдан бері өткен уақытты ескеретін болсақ, Чилидегі немістердің ұрпақтарын санау қиын. Чилидің оңтүстігіндегі көптеген аймақтарда халық тығыздығы төмен болғандықтан, неміс иммиграциясының іздері анық байқалады. Тәуелсіз бағалау бойынша, шамамен 500 000 чилилік неміс иммигранттарының ұрпағы болуы мүмкін. Тарихи маңызы бар басқа иммигранттардың топтарына хорваттар кіреді, олардың ұрпақтары бүгінде 380 000 адамды құрайды, бұл Чили халқының 2,4% құрайды. Кейбір авторлар Чили халқының шамамен 4,6% хорват тегіне ие болуы мүмкін деп мәлімдейді. 700 000-нан астам чилиліктердің (Чили халқының 4,5%) британдық (ағылшын, шотланд немесе уэльстік) және ирландтық ата-бабалары болуы мүмкін. Грек тегіндес чилиліктердің саны 90 000 мен 120 000 аралығында бағаланады; олардың көпшілігі Сантьяго немесе Антофагаста және оның маңында тұрады, ал Чили гректердің ұрпақтары ең көп тұратын әлемдегі бес елдің бірі. Швейцариялық иммигранттардың ұрпақтары 90 000-ға жуық, ал шамамен Чили халқының 5% француз тегіне ие болуы мүмкін деген болжам бар. 600 000 чилилік итальяндық иммигранттардың ұрпағы. Австриялықтар мен голландтардың ұрпақтары сияқты еуропалықтардың басқа да топтары бар, бірақ олардың саны аз (шамамен 50 000).
Латын Америкасындағы иммигранттар
Чилиде демократия қайта орналысынан бері елден эмиграциялағандардың саны иммигранттардан асып түсетін бұрынғы тенденция өзгерді. Қазір Чили Латын Америкасындағы оң миграция деңгейіне ие екі елдің бірі. 1990 жылдан бастап Чилидің әлемге ашылуымен, еркін нарық жүйесі арқылы және елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының нәтижесінде, Латын Америкасының түрлі елдерінен келген көптеген иммигранттар тартылды. 2017 жылғы халық санауы бойынша олардың саны шамамен 1,2 миллион адамды құрады, бұл Чили аумағында тұратын халықтың 7% -ына тең (Чилиде туған ұрпақтарын есептемегенде, *ius soli* заңының әсерінен). Олардың негізгі шығу тегі: 288 233 венесуэлалық, 223 923 перуаниялық, 179 338 гаитилік, 146 582 колумбиялық, 107 346 боливиялық, 74 713 аргентиналық, 36 994 эквадорлық, 18 185 бразилиялық, 17 959 доминикандық, 15 837 кубалық және 8 975 мексикалық. Бұл иммигранттардың саны шоғырланған елдің кейбір коммуналарының халқының құрамындағы өзгеріске алып келді. Сантьяго-Центро және Индепенденсия коммуналарындағы тұрғындардың 1/3-і Латын Америкасынан келген иммигранттар (осы коммуналардың халқының тиісінше 28% және 31%). Үлкен Сантьягодағы иммигранттар саны көп коммуналардың ішінде Estación Central (17%) және Recoleta (16%) бар. Солтүстік аймақтарда, мысалы Антофагаста облысында, халықтың 17,3%-ы Латын Америкасынан келген шетелдіктерді құрайды. Оллагуэ (31%), Мехильонес (16%), Сьерра-Горда (16%) және Антофагаста (11%) коммуналарында латын америкалық иммигранттардың үлесі жоғары, олардың көп бөлігі боливиялықтар, колумбиялықтар және перуаниялықтар.
Жергілікті қоғамдастықтар
1907 жылғы санақ бойынша 101 118 үнділік, яғни елдің жалпы халқының 3,1% құрады. Есепке тек өздерінің дәстүрлі мәдениетін сақтайтындар немесе ана тілінде сөйлейтіндер алынды, олардың "расалық тазалығына" қарамастан. 2002 жылғы санақ бойынша тек жергілікті мәдениетті сақтайтын және жергілікті тілде сөйлейтін адамдар есепке алынды, және халықтың 4,6% (692 192 адам) осы талапқа сай келді. Олардың 4,6% -ының 87,3% өзін мапуче деп жариялады. Жергілікті халықтың көпшілігі әртүрлі дәрежеде аралас текті. Чили – 1989 жылғы Жергілікті және Тайпалық Халықтар туралы конвенцияға қол қойған және ратификациялаған жиырма екі елдің бірі. Ол 1989 жылы Халықаралық Еңбек Ұйымының (ХЕҰ) 169-шы конвенциясы ретінде қабылданды. Чили 2008 жылы конвенцияны ратификациялады. 2009 жылдың қараша айында Чилидегі сот шешімі, жергілікті халықтардың құқықтары бойынша маңызды үкім саналды және ХЕҰ-ның 169-шы конвенциясын қолданды. Жоғарғы соттың аймаралардың су құқықтарына қатысты шешімі Позо-Альмонте трибуналы мен Икике апелляциялық сотының шешімдерін бекітеді және Чилиде ХЕҰ 169-шы конвенциясының алғашқы сот тәжірибесін белгілейді. Танылған жергілікті қауымдастықтарына жататын адамдар (2002): Алакалуф – 2 622 (0,02%), Мапуче – 604 349 (4,00%), Атакамено – 21 015 (0,14%), Кечуа – 6 175 (0,04%), Аймара – 48 501 (0,32%), Рапануи – 4 647 (0,03%), Колла – 3 198 (0,02%), Яган – 1 685 (0,01%).
Басқа этникалық топтар
Халықтың шамамен 5% -ы (800 000) негізінен Таяу Шығыстан келген азиялық иммигранттардың ұрпақтары (яғни палестиналықтар, сириялықтар және ливандықтар, араб чилиліктерін қараңыз). Олардың көпшілігі – Леванттан келген христиандар, олардың шамамен 500 мыңы палестиналықтардың ұрпақтары, көбінесе христиандар, Чилиде тұрады деп есептеледі. Сонымен қатар, Чилиде 18 000 – 25 000 яһуди тұрады. Соңғы жылдары Чилиде Шығыс Азия халқының саны артып келеді, негізінен Қытайдан (қытайлық чилиліктерді қараңыз), сондай-ақ Жапониядан (жапондық чилиліктерді қараңыз) және Оңтүстік Кореядан (Чилидегі корейлерді қараңыз). Шығыс Азиядан иммиграцияның алғашқы толқыны 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында, негізінен қытай және жапондық келісімшарт бойынша жұмысшылардың есебінен болды. Чили материктен батысқа қарай 4 100 км қашықтықта орналасқан Құтқарылу аралын басқарады. Рапа-Нуи халқының шыққан тегі полинезиялық. Аралда шамамен 3 500 адам тұрады, ал 20-шы ғасырда шамамен 10 000 адам материкке көшіп келді. Чилиде рома халқының саны көп. Олар кеңінен танылады және өздерінің дәстүрлерін мен тілдерін сақтап келеді, сонымен қатар көптегендері қаладан қалаға көшіп, шағын шатырлы қауымдастықтарда өмір сүруді жалғастыруда.
Тілдер
Чилиде сөйлейтін испан тілі ерекше акцентпен ерекшеленеді және көршілес Оңтүстік Америка елдерінен мүлдем өзгеше, себебі соңғы буындар мен "s" дыбыстары түсіріледі, ал кейбір дауыссыздардың жұмсақ айтылуы бар. Акцент солтүстіктен оңтүстікке қарай өте аз өзгереді; әлеуметтік жағдайға немесе адамның қалада немесе ауылда тұрғанына байланысты акценттегі шағын айырмашылықтар көбірек байқалады. Чили халқының басым бөлігі елдің орталық бөлігінде қалыптасып, кейін солтүстік және оңтүстікке шамалы көлемде қоныс аударғандықтан, бұл салыстырмалы айырмашылықтың болмауы түсіндіріледі, оны ұлттық радио, ал қазір теледидар қолдады, соның арқасында сөздер таратылып, біркелкіленді. Чилиде бірнеше түпкілікті тілдерде сөйленеді: мапудунгун, кечуа, аймара және рапа-нуи. Испандықтар басып алғаннан кейін испан тілі лингва франка ретінде қалыптасты, ал түпкілікті тілдер азшылық тілдеріне айналды, олардың кейбіреулері қазір жойылып кеткен немесе жойылуға жақын. Неміс тілі Чилидің оңтүстігінде кеңінен таралған, шағын ауылдық аймақтарда немесе ірі қалалардың қауымдастықтарында екінші тіл ретінде қолданылады. "Ағылшын тілі есіктерді ашады" бағдарламасы сияқты бастамалар арқылы үкімет мемлекеттік мектептерде 5-сыныптан бастап ағылшын тілін міндетті етті. Чилидегі көптеген жеке мектептер балабақшадан бастап ағылшын тілін оқытуды бастайды. Күнделікті испан тілінде жиі қолданылатын ағылшын сөздері қабылданып, игерілген. 2010 жылдан бері орта мектептің 3-сынып оқушыларының барлығы ағылшын тілінде тыңдау және оқу түсінігін тексеруден өтеді. Бағалау міндетті, ал құралы – Educational Testing Service әзірлеген TOIEC Bridge.
Ресми статистика
Орташа халық саны Тірі туғандар Өлім-қырқыны Табиғи өсім Шикі туылу көрсеткіші (1000-ға шаққанда) Шикі өлім-қырқыны көрсеткіші (1000-ға шаққанда) Табиғи өсім (1000-ға шаққанда) Жалпы туылу коэффициенті 1950 6,081,000 206,582 91,180 115,402 34.0 15.0 19.0 1951 6,218,000 209,794 92,728 117,066 33.7 14.9 18.8 1952 6,354,000 225,758 81,966 143,792 35.5 12.9 22.6 1953 6,491,000 222,956 80,068 142,888 34.3 12.4 21.9 1954 6,627,000 220,968 84,519 136,449 33.3 12.8 20.5 1955 6,764,000 237,213 87,843 149,370 35.1 13.0 22.1 1956 6,940,000 249,756 84,199 165,557 36.0 12.1 23.9 1957 7,116,000 262,746 91,506 171,240 36.9 12.9 24.0 1958 7,291,000 263,418 88,930 174,488 36.1 12.2 23.9 1959 7,467,000 267,657 94,491 173,166 35.8 12.7 23.1 1960 7,643,000 282,681 95,486 187,195 37.0 12.5 24.5 1961 7,843,000 290,412 91,348 199,064 37.0 11.6 25.4 1962 8,044,000 304,930 94,874 210,056 37.9 11.8 26.1 1963 8,245,000 309,908 98,293 211,615 37.6 11.9 25.7 1964 8,445,000 306,050 94,058 211,992 36.2 11.1 25.1 1965 8,646,000 308,014 91,648 216,366 35.6 10.6 25.0 1966 8,831,000 295,761 95,450 200,311 33.5 10.8 22.7 1967 9,015,000 277,009 86,840 190,169 30.7 9.6 21.1 1968 9,200,000 273,296 84,433 188,863 29.7 9.2 20.5 1969 9,385,000 268,807 84,336 184,471 28.6 9.0 19.6 1970 9,569,000 261,609 83,014 178,595 27.3 8.7 18.6 1971 9,738,000 273,518 83,456 190,062 28.1 8.6 19.5 1972 9,907,000 277,891 87,429 190,462 28.0 8.8 19.2 1973 10,076,000 276,650 80,994 195,656 27.5 8.0 19.5 1974 10,244,000 267,977 78,493 189,484 26.2 7.7 18.5 1975 10,413,000 256,543 74,481 182,062 24.6 7.2 17.4 1976 10,565,000 247,722 80,537 167,185 23.4 7.6 15.8 1977 10,717,000 240,463 73,446 167,017 22.4 6.8 15.6 1978 10,869,000 236,780 72,436 164,344 21.8 6.7 15.1 1979 11,021,000 241,077 74,528 166,549 21.9 6.8 15.1 1980 11,174,000 247,013 74,109 172,904 22.1 6.6 15.5 1981 11,359,000 264,809 69,971 194,838 23.3 6.2 17.1 1982 11,545,000 270,003 69,887 200,116 23.4 6.1 17.3 1983 11,731,000 256,539 74,296 182,243 21.9 6.3 15.6 1984 11,916,000 265,016 74,669 190,347 22.2 6.3 15.9 1985 12,047,000 261,978 73,534 188,444 21.7 6.1 15.6 1986 12,248,000 272,997 72,209 200,788 22.3 5.9 16.4 1987 12,454,000 279,762 70,559 209,203 22.5 5.7 16.8 1988 12,667,000 296,581 74,435 222,146 23.4 5.9 17.5 1989 12,883,000 303,798 75,453 228,345 23.6 5.9 17.7 1990 13,179,000 307,522 78,434 229,118 23.3 6.0 17.3 1991 13,422,000 299,456 74,862 224,594 22.3 5.6 16.7 1992 13,665,000 293,787 74,090 219,697 21.5 5.4 16.1 1993 13,908,000 290,438 76,261 214,177 20.9 5.5 15.4 1994 14,152,000 288,175 75,445 212,730 20.4 5.3 15.1 1995 14,395,000 279,928 78,517 201,411 19.4 5.5 13.9 1996 14,596,000 278,729 79,123 199,606 19.1 5.4 13.7 1997 14,796,000 273,641 78,472 195,169 18.5 5.3 13.2 1998 14,997,000 270,637 80,257 190,380 18.0 5.4 12.6 1999 15,197,000 263,867 81,984 181,883 17.4 5.4 12.0 2000 15,398,000 261,993 78,814 183,179 17.0 5.1 11.9 2001 15,572,000 259,069 81,871 177,198 16.6 5.3 11.3 2002 15,746,000 251,559 81,080 170,479 16.0 5.1 10.9 2003 15,919,000 246,827 83,672 163,155 15.5 5.3 10.2 2004 16,093,000 242,476 86,138 156,338 15.1 5.4 9.7 2005 16,267,000 242,980 86,102 156,878 14.9 5.3 9.6 2006 16,433,000 243,561 85,639 157,922 14.8 5.2 9.6 2007 16,598,000 242,054 93,000 149,054 14.6 5.6 9.0 2008 16,763,000 248,366 90,168 158,198 14.8 5.4 9.4 2009 16,929,000 253,584 91,965 161,619 15.0 5.4 9.6 2010 17,094,000 251,199 97,930 153,269 14.7 5.7 9.0 2011 17,248,000 247,358 94,985 152,373 14.4 5.5 8.9 2012 17,445,000 243,635 98,711 144,924 14.0 5.7 8.3 2013 17,612,000 242,862 99,770 143,092 13.8 5.7 8.1 2014 17,787,000 252,194 101,960 150,234 14.2 5.7 8.5 2015 17,971,000 245,406 103,327 142,079 13.6 5.7 7.9 2016 18,167,000 232,616 104,026 128,590 12.8 5.7 7.1 2017 18,419,192 219,494 106,388 113,106 11.9 5.8 6.1 2018 18,751,405 221,724 106,786 114,938 11.8 5.7 6.1 2019 19,107,216 210,188 109,658 100,530 11.0 5.7 5.3 2020 19,458,310 194,978 126,169 68,809 10.0 6.5 3.5 2021 19,678,363 177,273 137,629 39,644 9.0 6.9 2.1 2022 19,828,563 189,310 136,958 52,352 9.6 6.8 2.8 2023 19,960,889 171,992 121,270 50,722 8.7 6.0 2.7
1This estimate and those of previous years were made before the 2012 census results were known. (p) = preliminary figures.| 20201
Қазіргі маңызды статистика
INE әр ай сайын маңызды статистикалық есепті жариялайды. + Кезең Тірі туғандар Өлім Табиғи өсім Қаңтар Ақпан 2023 30 694 19 006 11 688 Қаңтар Ақпан 2024 24 299 18 683 5 616 Айырмашылық 6 395 (21,8%) 323 (1,7%) 6 072
Біріккен Ұлттар Ұйымының бағалауы
БҰҰ-ның халық департаменті төмендегі бағалауларды дайындады. Дегенмен, Ұлттық статистика институтының (INE) кеңесшілері халық санағына қолданылған әдістемеге күмән келтірді, нәтижесінде тергеу жүргізіліп, 2013 жылдың сәуір айында директоры Франсиско Лаббе отставкаға кетті. Осы орайда, Чили үкіметі халық санағын қайтадан өткізуден бас тартты.