Кіріспе

Американдық актриса (1919–2009)

Дженифер Джонс (туған аты Филис Ли Айсли; 2 наурыз 1919 – 17 желтоқсан 2009), сондай-ақ Дженифер Джонс Саймон деп те белгілі, американдық актриса және психикалық денсаулықты қолдаушы. Бес он жылдықтан астам мансабында ол бес рет «Оскар» сыйлығына ұсынылып, «Үздік әйел рөлі» номинациясында бір рет жеңіске жетті, сондай-ақ драма жанрындағы «Алтын глобус» сыйлығын иеленді. Оклахома штатының Тулса қаласында дүниеге келген Джонс, 1939 жылы екі сериалда түскенге дейін жастық шағында модель болып жұмыс істеді. Оның үшінші рөлі – 1943 жылғы «The Song of Bernadette» фильміндегі Бернадет Субиру рөлі, ол оған «Оскар» және «Алтын глобус» сыйлықтарын әкелді. 1940-шы жылдардың ортасында ол сыншылардың жоғары бағасын алған бірнеше фильмде ойнады және тағы үш рет «Оскарға» ұсынылды, олардың ішінде «Сіз кеткеннен кейін» (1944), «Махаббат хаттары» (1945) және «Күндегі дуэль» (1946) фильмдері бар. 1949 жылы Джонс кинопродюсер Дэвид О. Селзникке үйленді және Винсенте Миннеллидің 1949 жылғы бейімделуіндегі Мадам Бовари рөлінде ойнады. 1950-ші жылдарда ол «Руби Джентри» (1952), Джон Хьюстонның «Ібіліске қарсы күрес» (1953) және Витторио Де Сиканың «Терминал станциясы» (1953) драмалары сияқты бірнеше фильмдерде түсті. Джонс «Сүйіспеншілік – көп қырлы нәрсе» (1955) фильміндегі еуразиялық дәрігер рөлі үшін бесінші рет «Оскар» сыйлығына ұсынылды. 1965 жылы Селзник қайтыс болғаннан кейін Джонс өнеркәсіпші Нортон Саймонға үйленді және жартылай зейнеткерлікке шықты. Ол «The Towering Inferno» (1974) фильмінде соңғы рет түсті. Джонс өмірі бойы психикалық денсаулық мәселелерімен күресті. 1976 жылы қызы өз-өзіне қол жұмсағаннан кейін Джонс психикалық денсаулықты насирлеу ісіне белсенді түрде араласты. 1980 жылы ол психикалық денсаулық пен білім беру жөніндегі Дженифер Джонс Саймон қорын құрды. Джонс тыныш зейнеткерлікке шығып, соңғы алты жылын Калифорния штатының Малибу қаласында өткізді, ол 2009 жылы 90 жасында табиғи себептерден қайтыс болды.

1919-1939: Ерте өмір

Джонс Оклахома штатының Тулса қаласында Флора Мей (қыздығы Субер) мен Филипп Росс Айслидің қызы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі түпнұсқада Грузиядан, ал анасы Калифорния штатының Сакраменто қаласында туған. Ол жалғыз бала болды және католик дінінде тәрбиеленді. Оның ата-анасы, екеуі де сахнада актер болуға ниеттенген, өздеріне тиесілі және басқаратын көшпелі шатыр циркімен Орта Батысты аралап саяхат етті. Джонс олармен бірге жүріп, кейде Isley Stock Company құрамында өнер көрсетті. 1925 жылы Джонс Оклахома-Ситидегі Эджмере мемлекеттік мектебіне қабылданды, содан кейін Талсадағы католик қыздар мектебі және колледжі – Монте-Кассиноға оқуға түсті. Бітіргеннен кейін, ол Иллинойс штатындағы Солтүстік-Батыс университетінде драма мамандығы бойынша оқуға түсті, онда 1937 жылдың қыркүйегінде Нью-Йорктегі Америка драмалық өнер академиясына ауысуға дейін Каппа Альфа Тета әйелдер клубының мүшесі болды. Сонда ол Огден, Юта штатының тумасы, актерлік студенті Роберт Уокермен танысып, ғашық болды. Олар 1939 жылдың 2 қаңтарында үйленді. Джонс пен Уокер оның әкесі ұйымдастырған 13 апталық радио бағдарламасы үшін Тулсаға оралды, содан кейін Голливудқа көшіп кетті. Ол екі шағын рөлге ие болды, біріншісі 1939 жылғы Джон Уэйннің «Жаңа шекара» фильмінде, ол 1939 жылдың жазында Republic Pictures үшін түсірілді. Оның екінші жобасы – «Дик Трейсидің G-мендері» (1939) сериалы, сонымен қатар Republic компаниясы үшін. Екі фильмде де ол Филис Айсли ретінде көрсетілді. Paramount Pictures киностудиясының кастингінен өтпегеннен кейін ол Голливудтан көңілі толып, Нью-Йоркке қайтып келді.

1940-1948: Карьераның басталуы

Жонс Уолкерге тұрмысқа шыққаннан кейін көп ұзамай екі ұлға ие болды: Роберт Уолкер кіші (1940–2019) және Майкл Уолкер (1941–2007). Уокер радио бағдарламаларында тұрақты жұмыс тапқанда, Джонс Поуэрс агенттігі үшін шляпа үлгілерін көрсетіп, Харпер Базар журналына сурет түсірді, сонымен қатар актерлік жұмыс іздеді. 1941 жылдың жазында Роза Франкеннің «Клаудия» пьесасының басты рөліне кастинг жарияланғанын естігенде, ол Дэвид О. Селзник Нью-Йорк кеңсесіне барып, сынақтан өткені үшін жаман оқыды деп ойлап, көз жасымен қашып кетті. Бірақ Селзник оның оқуын естіп, әсерленгендіктен, хатшысын оған қайта қоңырау шалуға бұйырды. Сұхбаттан кейін ол жеті жылдық келісімшартқа қол қойды. Оған жаңа есім беріліп, жұлдыздық мансапқа дайындалды: Дженифер Джонс. Режиссер Генри Кинг «Бернадет әні» (1943) фильміндегі Бернадет Субирус рөліне оның экрандық сынағынан әсерленді және жүздеген үміткерлердің ішінде осы рөлді жеңіп алды. 1944 жылы 25 жасқа толған күні «Бернадет» рөлі үшін «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, ол оның экрандағы үшінші рөлі болды. «Бернадет әнімен» танымал болған кезеңде Джонс продюсер Селзникпен роман бастады. Ол 1943 жылдың қараша айында Уолкерден ажырасып, «Сен кеткеннен кейін» (1944) фильмінде оның қасында ойнады және 1945 жылдың маусымында ресми түрде ажырасты. «Сен кеткеннен кейін» фильміндегі рөлі үшін ол екінші рет «Оскарға» ұсынылды, бұл жолы екінші жолдағы рөлдегі ең үздік әйел актер сыйлығы үшін. Ол Джозеф Коттенмен «Махаббат хаттары» (1945) фильміндегі рөлі үшін үшінші рет «Оскар» номинациясын алды. Джонстың алғашқы басты рөліндегі әулиелік бейнесі үш жылдан кейін Селзниктың даулы «Күндегі дуэль» (1946) фильмінде екі нәсілді әйел рөлінде ойнағанда күрт өзгерді. Ол Техас штатындағы аралас нәсілді (метис) жетім қызды сомдады, ол ақ жігітке (Грегори Пек) ғашық болады. Сондай-ақ 1946 жылы ол Эрнст Любичтің «Клуни Браун» романтикалық комедиясында екінші дүниежүзілік соғысқа дейін ғашық болатын қарапайым ағылшын қызының рөлін ойнады. Кейіннен ол «Дженнидің портреті» (1948) фантастикалық фильмінде тағы да Коттенмен бірге ойнады. Фильм Роберт Нейтанның осы аттас повесі негізінде түсірілген. Алайда, ол коммерциялық сәтсіздікке ұшырады, 4 миллион долларлық бюджетке қарағанда бар болғаны 1,5 миллион доллар жинады.

1949-1964: Селзникке үйлену

Джонс 1949 жылдың 13 шілдесінде Еуропаға жол аясында Селзникке тұрмысқа шықты, бұл олар бес жылдық қарым-қатынастан кейін болды. Келесі екі онжылдық бойы ол оның өндірген көптеген фильмдерінде ойнады, осылайша екеуі жұмысқа қатысты қарым-қатынас орнатты. 1949 жылы Джонс Джон Хьюстонның «Біз бұрын таныс емес едік» атты оқиғалық фильмінде Джон Гарфилдпен бірге түсті. «The New York Times» газетінің Bosley Crowther сыншысы Джонстың ойыны жеткіліксіз деп тапты: «Ол жасаған кейіпкерде түсініксіздік те, құштарлық та жоқ, керісінше, қаталдық пен суықтық сезіледі». Содан кейін ол Винсенте Миннеллидің «Мадам Бовари» (1949) фильміндегі бас рөлге шақырылды, бұл рөл бастапқыда Лана Тернерге арналған, бірақ ол одан бас тартты. «Variety» журналы фильмді «көруге қызықты, бірақ сезіну қиын» деп бағалады, бірақ «Джонс режиссерлік және сценарийдің барлық талаптарына жауап береді» деп атап өтті. 1950 жылы Джонс Пауэлл мен Прессбергердің «Жерге кеткен» фантастикалық фильмінде ағылшын ауылдарындағы ырымшыл цыған әйел рөлінде ойнады. Кейін Джонс Лоуренс Оливьемен бірге Уильям Уайлердің «Карри» (1952) драмасында түсті. Краутер оның ойынын сынға алып, былай деп жазды: «Оливье мырза фильмді кітапқа ең жақын жақындатты, ал мисс Джонстың Карридің жұмсақ, серафикалық бейнесі оны кітаптан ең алысқа итерді». Сондай-ақ 1952 жылы ол Чарлтон Хестонмен бірге «Руби Джентри» фильмінде түсті, онда ол Солтүстік Каролинаның ауылдық жерінде жергілікті ер адамға үйленгеннен кейін кісі өлтіруге қатысқан әйел рөлін ойнады. Бұл рөл бұрын Джоан Фонтейнге ұсынылған, ол өзін «күнгіл көтеруге лайықсыз» деп санаған. «Variety» журналы фильмді «Дженнифер Джонс та, Чарлтон Хестон да өз кейіпкерлеріне көңіл білдірмейтін сұм драма» деп бағалады. 1953 жылы Джонс Монтгомери Клифтпен бірге итальяндық режиссер Витторио Де Сиканың «Терминал станциясы» фильміне түсті, бұл фильмде американдық әйел мен итальяндық ер адам арасындағы Римдегі махаббат туралы айтылады. Селзник өндірген фильмнің өндірісі қиын болды, Селзник пен Де Сика фильмнің сценарийі мен тоны туралы келіспеді. Клифт Де Сиканың жағына шығып, түсірілім алаңында Селзникті «араласып, кедергі келтіретін есек» деп атады. Актерлер мен түсірілім тобы арасындағы шиеленістен басқа, Джонс өзінің алғашқы күйеуі Роберт Уокердің жақында қайтыс болғанын қайғылады, сонымен қатар түсірілім кезінде Швейцарияда қалған екі ұлын сағынды. «Терминал станциясы» 1953 жылы Канн кинофестивалінде көрсетілді және АҚШ-та «Американдық әйелдің ашкөздігі» деген атаумен қысқартылған нұсқада шықты. Сондай-ақ 1953 жылы Джонс режиссер Джон Хьюстонмен бірге оның «Шайтанды жең» (1953) фильмінде түсті, онда Хамфри Богарт та ойнады. Фильм кассада сәтсіздікке ұшырады және жарық көргеннен кейін сынға ұшырады, ал Богарт одан алшақтады. Алайда, Роджер Эберт сияқты сыншылар оны кейінірек бағалап, «Ұлы фильмдер» тізіміне енгізіп, оны алғашқы «лагерь» фильмі деп атады. 1954 жылдың тамызында Джонс үшінші баласы, қызы Мэри Дженнифер Селзник дүниеге келді. Джонс «Махаббат – көп қырлы нәрсе» (1955) драмасында қытайлық дәрігер Хан Суин рөлін ойнады, бұл рөл оған бесінші рет «Оскар» номинациясын әкелді. Краутер оның ойынын «әдемі және күшті» деп бағалады. Оның қара сұлулығы күн сәулесі мен қайғы-қасіреттің шағылысы болды. Содан кейін ол «Жақсы таң, мисс Дов» (1955) фильмінде мектеп мұғалімі рөлін ойнады, содан кейін «Сұр фланель костюмді адам» драмасында екінші дүниежүзілік соғыс ардагері туралы рөлді ойнады. 1957 жылы ол Рудольф Безиердің 1930 жылғы пьесасы негізінде түсірілген «Вимпол көшесіндегі Барреттер» тарихи драмасында ақын Элизабет Барретт Браунинг рөлін ойнады. Содан кейін ол Эрнест Хемингуэйдің «Қоштасу қаруы» (1957) романының бейімделуінде басты рөлді ойнады. Фильмге әртүрлі пікірлер айтылды, «Variety» журналы «Рок Хадсон мен Дженнифер Джонстың қарым-қатынасы ешқашан нақты өлшемге ие бола алмады» деп атап өтті. Джонстың келесі жобасы бес жылдан кейін Ф. Скотт Фицджеральдтың «Түн нұрлы» (1962) романының бейімделуімен келді.

1965-2009: Өмірінің соңғы жылдары және қызметі

Селзник 1965 жылғы 22 маусымда 63 жасында қайтыс болды, ал оның өлімінен кейін Джонс актерлік өнерден жартылай зейнеткерлікке шықты. Оның төрт жылдық үзілістен кейінгі алғашқы рөлі 1966 жылғы британдық "The Idol" драмасында басты рөл болды, онда ол "Swinging Sixties London" қаласындағы ересек ұлының анасы рөлін ойнады, ұлы жақын досымен қарым-қатынаста болады. 1966 жылы Джонс Нью-Йорктің Сити-центрінде Рип Торнмен бірге Клиффорд Одетстің "Кенді қыз" пьесасының қайта қойылымында сирек театралдық өнер көрсетті. 1967 жылғы 9 қарашада, оның жақын досы Чарльз Бикфорд қан инфекциясынан қайтыс болған күні Джонс өзін-өзі өлтіруге тырысты. Дәрігеріне Малибу жағалауына қарап тұрған тік жардан секіру ниеті туралы хабарлағаннан кейін, ол барбитураттарды жұтып, жартастың төменгі бөлігіне дейін барып, онда толқындардың арасында есінен танып жатқан күйде табылды. Биограф Пол Гриннің сөзіне сәйкес, Бикфордтың өлімі туралы жаңалық Джонстың өзін-өзі өлтіру әрекетіне себеп болды. Ол комада ауруханаға түсті. 1969 жылы ол "Angel, Angel, Down We Go" фильмімен қайтадан киноға оралды, онда жасөспірім қыз рок-топпен байланысын пайдаланып отбасын манипуляциялайды. 1971 жылғы 29 мамырда Джонс үшінші күйеуі Нортон Саймонға үйленді, ол Орегон штатының Портленд қаласынан келген миллиондаған долларлық капиталға ие өнеркәсіпші, өнер коллекционері және меценат болды. Той Англия жағалауынан бес шақырым қашықтықтағы буксирде өтті және Unitarian "пасторы" Эйрион Филлипс жүргізді. Саймон бұрын "Дженнидің портреті" фильмінде қолданылған Джонстың портретын сатып алуға тырысқан. Кейін Саймон басқа бір өнеркәсіпші және өнер коллекционері Уолтер Анненберг ұйымдастырған кеште Джонспен кездесті. Джонстың соңғы кино рөлі 1974 жылғы "The Towering Inferno" апат фильмінде болды. Оның ғимараттағы қаза тапқан қонақ рөлі оған "Алтын глобус" сыйлығының "Ең үздік қосалқы әйел рөлі" номинациясын әкелді. Фильмнің басында Джонстың күйеуі Саймонның өнер галереясынан алынған картиналар көрсетілді. 1976 жылғы 11 мамырда Джонстың 21 жасар қызы Мэри, Оксидентал колледжінің студенті, Лос-Анджелес қаласының орталық аймағындағы 22 қабатты қонақ үйдің шатырынан секіріп, өз-өзіне қол жұмсады. Бұл Джонстың психикалық денсаулық мәселелеріне деген қызығушылығын арттырды. 1979 жылы күйеуі Саймонмен (оның ұлы Роберт 1969 жылы өз-өзіне қол жұмсаған) бірге ол Психикалық денсаулық және білім беру жөніндегі Дженифер Джонс Саймон қорын құрды және 2003 жылға дейін оны басқарды. Джонстың қорының басты мақсаты психикалық ауруларға қатысты стигманы жою болды. 1980 жылы Джонс былай деді: "Мен өзімді-өзі өлтіру туралы ойлар мен психикалық проблемаларым болғанын мойындағанда қынжылам, бірақ неге? Біз әлемді психикалық аурудың рактан кем емес екенін түсінуге қайта тәрбиелей аламыз деп үміттенемін". Сондай-ақ, ол 24 жасынан бері психотерапиядан өтіп жатқанын айтты. Джонс өмірінің көп бөлігінде ұялды болды және журналистермен өткені мен жеке өмірі туралы әңгімелеуден қашып жүрді. Ол сонымен қатар жұмысының сындық талдауларын талқылаудан да бас тартты. Селзникпен жұмыс қарым-қатынасы туралы көпшілік талқылаулары оның мансабын көлеңкеге түсірді. Биограф Пол Гриннің пікірінше, Селзник оның мансабын дамытуға көмектескенімен және оған рөлдер іздегенімен, "Джонс ерекше сұлулығымен ғана емес, шынайы талантымен де көзге түсті".

Өлім

Джонс тыныш зейнеткерлікке шығып, өмірінің соңғы алты жылы үлкен баласы Роберт Уокер-младший және оның отбасымен Малибуда өмір сүрді. Джонстың кіші ұлы, актер Майкл Росс Уокер 2007 жылдың 23 желтоқсанында 66 жасында жүрек тоқтауынан қайтыс болды, ал Роберт-младший 2019 жылдың 5 желтоқсанында 79 жасында дүние салды. Джонс 1989 жылы Грегори Пектің AFI өмірлік жетістіктері сыйлығының салтанатына қатысты және 70-ші (1998) және 75-ші (2003) «Оскар» марапаттарында бұрынғы жеңімпаздарға арналған құрмет көрсету шараларында пайда болды. Өмірінің соңғы алты жылында ол ешқандай сұхбат бермеді және көпшілік алдында сирек көрінді. Ол 2009 жылдың 17 желтоқсанында 90 жасында табиғи себептерден қайтыс болды. Оның денесі кремацияланды және күлі екінші күйеуімен бірге Калифорния штатының Глендейл қаласындағы Форрест-Лаун мемориалдық саябағындағы Селзниктің жеке бөлмесіне қойылды. 6249 нөмірлі шағын планета оның құрметіне Дженифер деп аталды.