Франция халқының өсу динамикасы

Кіріспе

2017 жылдың наурызында Франция халқының саны ресми түрде 67 миллионға жетті. 2014 жылдың басында ол 66 миллионға жеткен еді. 2010–2017 жылдар аралығында Франция халқы 64 613 000-нан 66 991 000-ға дейін өсті (яғни 7 жыл ішінде шамамен 2,4 миллион адам), бұл Францияны Еуропадағы ең жылдам өсіп келе жатқан елдердің біріне айналдырды. Франция халқының саны әр үш жылда 1 миллионға өсіп келеді, бұл орташа жылдық өсім 340 мың адамға немесе +0,6% құрайды. Франция тарихи тұрғысынан Еуропаның ең көп халқы бар елі болған. Орта ғасырларда Еуропа халқының төрттен бір бөлігі француздарды құраса, XVII ғасырда бұл көрсеткіш бестен бірге төмендеді. XIX ғасырдың басында Германия мен Ресей сияқты Еуропа елдері Францияны қуып жетіп, халық саны бойынша одан асып түсті. Дегенмен, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі балалардың көп болуы елдегі халық санының күрт өсуіне себеп болды. INSEE мәліметінше, 2004 жылдан бері елге жыл сайын 200 мың иммигрант келіп отыр. Олардың жартысы Еуропада, үштен бірі Африкада дүниеге келген. 2009 мен 2012 жылдар аралығында Францияға келіп жатқан еуропалықтардың саны күрт өсті (орташа есеппен жылына 12%), бірақ 2022 жылға қарай Африкадан келіп жатқандардың саны артуына байланысты бұл көрсеткіш төмендеді. Ұлттық туу көрсеткіші бір кезде төмендегенімен, 1990 жылдары қайта қалпына келе бастады және қазіргі уақытта елдің туу көрсеткіші алмасу деңгейіне жақын. INSEE-нің 2006 жылғы зерттеуіне сәйкес, «табиғи өсім 300 000 адамға жуық, мұндай көрсеткіш соңғы 30 жылда алғаш рет тіркелді». 2020 жылы жалпы туу көрсеткіші 1,83 құрады. 2010 жылы Францияда туған 802 000 баланың 80,1%-ы екі француз ата-анасынан, 13,3%-ы бір француз ата-анасынан, ал 6,6%-ы екі француз емес ата-анасынан туған. 2006–2008 жылдар аралығында Францияда туған нәрестелердің шамамен 22%-ы кем дегенде бір шетелдік әже-шешесі бар (9%-ы басқа Еуропа елінде, 8%-ы Магрибте және 2%-ы әлемнің басқа аймағында туған). Француз үкіметі 1978 жылы нәсіл мен этникалық тегіне қатысты санақтарды тыйым салды. 2021 жылы Франциядағы жалпы туу көрсеткіші 1,82 болды, ал әйелдердің 4-ші және одан да көп баласының тууы 7,7% құрады.

None

In March 2017, the population of France officially reached the 67,000,000 mark. It had reached 66,000,000 in early 2014. Between the years 2010–17, the population of France grew from 64,613,000 to 66,991,000 (i. e. about 2.4 million people in a span of 7 years), making France one of the fastest growing countries in Europe. The population of France is growing by 1,000,000 people every three years an average annual increase of 340,000 people, or +0.6%. France was historically Europe's most populous country. During the Middle Ages, more than one quarter of Europe's total population was French; by the seventeenth century, this had decreased slightly to one fifth. By the beginning of the nineteenth century, other European countries, such as Germany and Russia, had caught up with France and overtaken it in number of people. However, the country's population sharply increased with the baby boom following World War II. According to INSEE, since 2004, 200,000 immigrants entered the country annually. One out of two was born in Europe and one in three in Africa. Between 2009 and 2012, the number of Europeans entering France increased sharply (plus 12% per year on average), but would steadily decline by 2022, as more Africans began entering France. The national birth rate, after dropping for a time, began to rebound in the 1990s and currently the country's fertility rate is close to the replacement level. According to a 2006 INSEE study, "the natural increase is close to 300,000 people, a level that has not been reached in more than thirty years." With a total fertility rate of 1.83 in 2020,

Among the 802,000 babies born in metropolitan France in 2010, 80.1% had two French parents, 13.3% had one French parent, and 6.6% had two non French parents. Between 2006 and 2008, about 22% of newborns in France had at least one foreign born grandparent (9% born in another European country, 8% born in the Maghreb and 2% born in another region of the world). Censuses on race and ethnic origin were banned by the French government in 1978. In 2021, the Total Fertility Rate of France was 1.82, and 7.7% was the percent of births to women that were their 4th+ child.

1800 жылдан 20 ғасырға дейін

Франция тарихи тұрғыдан Еуропадағы ең ірі мемлекет болды. Орта ғасырларда Еуропа халқының төрттен бірінен астамы француздарды құрады, ал 17 ғасырда ол көрсеткіш бестен бірін құрады. Еуропаның қалған бөлігінен айырмашылығы, Францияда 19-шы және 20-шы ғасырдың бірінші жартысында халық саны күрт өспеді. Франциядағы туу көрсеткіші Еуропаның басқа елдерінен бұрын төмендеді, себебі мұрагерлік заңдар мүлікті бөліп алуды талап етті, ал Ұлыбританияда байлық үлкен ұлға немесе балаға берілуі мүмкін еді. Елдің үлкен халқы Наполеонға Ұлы Армияны адамдармен қамтамасыз етуге мүмкіндік берді, бірақ туу көрсеткіші 18-шы ғасырдың соңында төмендеді, сондықтан 19-шы ғасырда халықтың өсуі өте баяу болды және 20-шы ғасырдың бірінші жартысында ең төменгі деңгейге жетті. Франция халқының 19-шы ғасырдағы баяу өсуі елдегі эмиграцияның төмен деңгейінде көрінді. 1871 мен 1911 жылдар аралығында француз халқының саны 8,6%-ға ғана өсті, ал Германияның саны 60%-ға, ал Ұлыбританияның саны 54%-ға өсті. Францияның халық өсімінің баяу болуына қатысты алаңдаушылық Франко-прусс соғысындағы жеңілістен кейін басталды. 1890 жылдары төрт жыл бойы өлім саны туу санынан асып түсті. Француз халқының өсуі үшін Ұлттық альянс (ANAPF) 1896 жылы құрылды, сондай-ақ көп балалы отбасылардың ата-аналары үшін Коньяк Джей және басқа да сыйлықтар тағайындалды. Эмиль Золаның 1899 жылғы "Плодовитость" романы сол кездегі туу көрсеткішіне қатысты алаңдаушылықты көрсетеді. Франция Бірінші дүниежүзілік соғыста белсенді ерлер санының 10%-ын жоғалтты; 1,3 миллион француздың қаза болуы, сонымен қатар соғыста болған әкелердің туудан бас тартуы француз халқының 3 миллионға азаюына әкелді және "Халық азаюы" мәселесі ұлттық деңгейде талқыланды. 1920 жылы ANAPF-тің 40 000 мүшесі болды, ал сол жылдың шілдесінде жаңа заң аборт пен контрацепцияны қатаң реттеді. ANAPF көп балалы отбасылардың ата-аналарына қосымша дауыс беруді ұсынды, ал басқа елдерде әйелдерге сайлау құқығы берілгені туу көрсеткішінің төмендеуіне себеп болды деген сенім, соғыстан бұрын әйелдерге дауыс беруге рұқсат беру туралы ұсыныстарды жеңілдетуге көмектесті. 1920-1923 жылдардағы қысқа мерзімді туу көрсеткішінің өсуінен кейін, ол қайтадан төмендеді және 1930 жылдардың соңында бейбіт уақыттағы ең төменгі деңгейге жетті. Онжылдықтың "бос жылдарында" жаңадан әскери қызметке шақырылатын жастардың саны Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде туған балалардың азаюына байланысты төмендеді. 1935 жылдан бастап өлім саны туудан асып түсті, баспасөз елдегі азайып бара жатқан халық саны туралы кеңінен талқылады. Сол және оң жақтағылардың барлығы бала тудыру саясатын қолдады, тіпті Француз Коммунистік партиясы 1936 жылы босануға қарсы және абортқа қарсы заңдарға қарсылығын тоқтатты, ал оның басшысы Морис Торез "отбасы мен балалықты қорғауды" жақтады. 1938 жылдың қарашасы мен 1939 жылдың шілдесінде қабылданған жаңа заңдар, "Отбасы кодексі", алты баласы бар отбасының табысын екі есеге арттыруға жеткілікті қаржылық ынталандырулар ұсынды. Виши үкіметі заңдарды мақұлдады және оларды өзінің "Еңбек, отбасы, Отан" ұлттық ұранының бөлігі ретінде жүзеге асырды, сондай-ақ соғыстан кейінгі Француз Республикасының Уақытша үкіметі де осылай істеді. Сонымен қатар, Франция Италия, Польша және Испания сияқты Еуропа елдерінен келген иммигранттарды ынталандырды. (Шындығында, Францияның төмен туу көрсеткіші, тұрақтанған немесе азайып бара жатқан жергілікті халқы және Еуропаның басқа бөліктерінен келген мигранттарды қабылдаушы ел ретіндегі рөлі, Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрынғы Германияның жағдайынан ешқандай айырмашылығы жоқ еді.)

France was historically the largest nation in Europe. During the Middle Ages more than one quarter of Europe's population was French; by the 17th century it was still one fifth Starting around 1800, the historical evolution of the population in France has been atypical in Europe. Unlike the rest of Europe, there was no strong population growth in France in the 19th and first half of the 20th century. The birth rate in France diminished much earlier than in the rest of Europe in part because inheritance laws dictated distribution of estates whereas in the UK wealth could be passed to the eldest son or child. The country's large population gave Napoleon a seemingly limitless supply of men for the Grande Armée, but the birth rate began to fall in the late 18th century; thus population growth was quite slow in the 19th century, and the nadir was reached in the first half of the 20th century when France, surrounded by the rapidly growing populations of Germany and the United Kingdom, had virtually zero growth. The slow growth of France's population in the 19th century was reflected in the country's very low emigration rate. The French population only grew by 8.6% between 1871 and 1911, while Germany's grew by 60% and Britain's by 54%. French concerns about the country's slow population growth began after its defeat in the Franco Prussian War. For four years in the 1890s, the number of deaths exceeded the number of births. The National Alliance for the Growth of the French Population (ANAPF) was formed in 1896, and the Cognacq Jay and other prizes were created for the parents of large families. Émile Zola's 1899 novel Fécondité is representative of contemporary concerns about the birthrate. France lost 10% of its active male population in World War I; the 1.3 million French deaths, along with even more births forgone by potential fathers being off at war, caused a drop of 3 million in the French population, and helped make Dénatalité a national obsession; by 1920 ANAPF had 40,000 members, and in July that year a new law strictly regulated abortion and contraception. ANAPF proposed that parents of large families receive extra votes, and the belief that women's suffrage in other countries caused birth rates to decline helped defeat proposals before World War II to permit women to vote. The birth rate declined again after a brief baby boom from 1920 to 1923, and reached an all time low during peacetime in the late 1930s. During the "hollow years" of the decade, the number of new conscripts declined because of the lack of births during World War I. From 1935 deaths exceeded births; the press widely discussed the country's decreasing population. Both left and right supported pro natalist policies; even the French Communist Party ended its opposition to anti birth control and anti abortion laws in 1936, and its leader, Maurice Thorez, advocated for the "protection of family and childhood". New laws in November 1938 and July 1939, the code de la famille, provided enough financial incentives for large families to double the income of a family with six children. The Vichy government approved of the laws and implemented them as part of its Travail, famille, patrie national motto, as did the postwar Provisional Government of the French Republic. Also, France encouraged immigration, chiefly from other European countries such as Italy, Poland, and Spain. (In fact, with its low birth rate, stagnating or declining native born population, and role as a destination for migrants from other parts of Europe, France's situation before World War II was not unlike that of Germany today.)

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Франция 1945 жылдан кейін туу көрсеткішінің күрт өсуін бастан өткерді; ол ұзақ жылдар бойы төмен туу деңгейінің рекордын өзгертті. 1930 жылдардағы үкіметтің тууға бағытталған саясаты Франция ішінде көбінесе "мұғжиза" деп сипатталатын осы кенеттен жаңғыруды түсіндірмейді. Бұл Батыс әлемі үшін де ерекше жағдай болды: соғыстан кейін басқа Батыс елдерінде де туу көрсеткішінің өсуі байқалды, бірақ Франциядағы туу көрсеткішінің өсуі олардан әлдеқайда күшті болды және көптеген Батыс елдерінен ұзаққа созылды (АҚШ – осы ерекшеліктердің бірі). 1950-1960 жылдары Франция халқының саны жылына 1% артты: Франция тарихындағы ең жоғары өсім, тіпті 18-19 ғасырлардағы жоғары өсім деңгейлерінен де жоғары. 1975 жылдан бастап Францияның халық санының өсу қарқыны айтарлықтай төмендеді, бірақ ол әлі де Еуропаның басқа елдерінен сәл жоғары, ал 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың бірінші жартысындағыдан әлдеқайда жылдам. Үшінші мыңжылдықтың басында Франциядағы халық санының өсуі Еуропадағы ең жоғары көрсеткішті құрады, оған тек Ирландия Республикасы ғана тең келді, ол да тарихи тұрғыдан алғанда, соңғы уақытқа дейін Еуропаның қалған бөлігімен салыстырғанда өсуі тоқтап, тіпті азайды. Дегенмен, ол АҚШ-тағыдан төмен, себебі АҚШ-тың таза миграция деңгейі жоғары.

19-ғасырдағы жалпы бала туу көрсеткіші

Тұқым қуалаушылықтың жалпы көрсеткіші – әйел басына туған балалардың саны. Бұл көрсеткіштің негізінде толық кезең бойынша сенімді деректер бар. Көздері: Our World In Data және Gapminder Foundation. Төмендегі кестеде Франция метрополиясында туған балалардың саны ата-аналарының азаматтығы бойынша келтірілген.

The total fertility rate is the number of children born per woman. It is based on fairly good data for the entire period. Sources: Our World In Data and Gapminder Foundation. The table below gives the number of children born in metropolitan France according to the citizenship of both parents. Citizenship of parentsYear19981999200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014 Number Number Number % Number Number Number Number Number Number Number Number Number Number % Number Number Number Number Both French parents630 995 633 788 657 576 84.9% 648 506 633 294 629 014 628 062 630 481 645 879 635 082 640 596 634 153 642 81680.1%659 834651 577638 576634 027 One French parent, other non French57 897 61 577 66 636 8.6% 69 954 74 590 78 318 84 013 88 965 94 888 96 314 100 464 103 704 106 62213.3%105 767108 905109 809115 647 French mother, father with European citizenship (EU28)9 146 9 175 9 554 1.2% 9 397 8 866 9 019 8 749 8 503 8 571 8 509 8 349 8 197 8 8291.1%8 3008 2708 1208 019 French mother, father with non European citizenship (EU28)25 117 26 720 29 592 3.8% 31 46333 820 35 75638 923 41 061 43 698 43 603 45 579 46 75346 4565.8%44 60045 59945 86647 184 French father, mother with European citizenship (EU28)7 535 7 5517 409 1.0% 7 235 7 359 7 097 7 172 7 324 7 395 7 420 7 642 7 862 7 8741.0%7 8567 7477 9018 162 French father, mother with non European citizenship (EU28)16 099 18 131 20 081 2.6% 21 859 24 545 26 446 29 169 32 077 35 224 36 782 38 894 40 892 43 4635.4%45 01147 28947 92252 282 Both non French parents49 188 49 426 50 570 6.5% 52 485 53 746 54 132 55 741 54 909 56 129 54 589 54 984 55 563 52 7866.6%57 79360 56563 12568 891 Both parents with European citizenship (EU28)6 715 6 359 6 166 0.8% 5 808 5 507 5 5895 670 5 667 6 085 6 214 6 623 6 803 6 9580.9%7 8958 5569 17610 217 Both parents with non European citizenship (EU28)41 268 41 845 42 985 5.5% 45 265 46 807 46 921 48 364 47 440 48 091 46 301 46 167 46 435 43 4545.4%47 41949 26250 86055 056 Father with European citizenship (EU28), mother with non European citizenship (EU28)440 502 565 0.1% 589 571 685 733 797 937 967 1 062 1 141 1 2350.2%1 4001 5551 7002 091 Father with non European citizenship (EU28), mother with European citizenship (EU28)765 720 854 0.1% 823 861 937 974 1 005 1 016 1 107 1 132 1 184 1 1390.2%1 0791 1921 3891 527 Total of newborns738 080 744 791 774 782 100% 770 945 761 630 761 464 767 816 774 355 796 896 785 985 796 044 793 420 802 224 100%823 394821 047811 510818 565

| Ата-аналарының азаматтығы | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Екі француз азаматы | 630 995 | 633 788 | 657 576 | 84.9% | 648 506 | 633 294 | 629 014 | 628 062 | 630 481 | 645 879 | 635 082 | 640 596 | 634 153 | 642 816 | 80.1% | 659 834 | 651 577 |
| Бір француз азаматы, екіншісі – француз емес | 57 897 | 61 577 | 66 636 | 8.6% | 69 954 | 74 590 | 78 318 | 84 013 | 88 965 | 94 888 | 96 314 | 100 464 | 103 704 | 106 622 | 13.3% | 105 767 | 108 905 |
| Француз ана, еуропалық азамат (EU28) әке | 9 146 | 9 175 | 9 554 | 1.2% | 9 397 | 8 866 | 9 019 | 8 749 | 8 503 | 8 571 | 8 509 | 8 349 | 8 197 | 8 829 | 1.1% | 8 300 | 8 270 |
| Француз ана, еуропалық емес азамат (EU28) әке | 25 117 | 26 720 | 29 592 | 3.8% | 31 463 | 33 820 | 35 756 | 38 923 | 41 061 | 43 698 | 43 603 | 45 579 | 46 753 | 46 456 | 5.8% | 44 600 | 45 599 |
| Француз әке, еуропалық азамат (EU28) ана | 7 535 | 7 551 | 7 409 | 1.0% | 7 235 | 7 359 | 7 097 | 7 172 | 7 324 | 7 395 | 7 420 | 7 642 | 7 862 | 7 874 | 1.0% | 7 856 | 7 747 |
| Француз әке, еуропалық емес азамат (EU28) ана | 16 099 | 18 131 | 20 081 | 2.6% | 21 859 | 24 545 | 26 446 | 29 169 | 32 077 | 35 224 | 36 782 | 38 894 | 40 892 | 43 463 | 5.4% | 45 011 | 47 289 |
| Екі француз емес азаматы | 49 188 | 49 426 | 50 570 | 6.5% | 52 485 | 53 746 | 54 132 | 55 741 | 54 909 | 56 129 | 54 589 | 54 984 | 55 563 | 52 786 | 6.6% | 57 793 | 60 565 |
| Екі еуропалық азаматы (EU28) | 6 715 | 6 359 | 6 166 | 0.8% | 5 808 | 5 507 | 5 589 | 5 670 | 5 667 | 6 085 | 6 214 | 6 623 | 6 803 | 6 958 | 0.9% | 7 895 | 8 556 |
| Екі еуропалық емес азаматы (EU28) | 41 268 | 41 845 | 42 985 | 5.5% | 45 265 | 46 807 | 46 921 | 48 364 | 47 440 | 48 091 | 46 301 | 46 167 | 46 435 | 43 454 | 5.4% | 47 419 | 49 262 |
| Еуропалық азамат (EU28) әке, еуропалық емес азамат (EU28) ана | 440 | 502 | 565 | 0.1% | 589 | 571 | 685 | 733 | 797 | 937 | 967 | 1 062 | 1 141 | 1 235 | 0.2% | 1 400 | 1 555 |
| Еуропалық емес азамат (EU28) әке, еуропалық азамат (EU28) ана | 765 | 720 | 854 | 0.1% | 823 | 861 | 937 | 974 | 1 005 | 1 016 | 1 107 | 1 132 | 1 184 | 1 139 | 0.2% | 1 079 | 1 192 |
| Барлық туған балалардың саны | 738 080 | 744 791 | 774 782 | 100% | 770 945 | 761 630 | 761 464 | 767 816 | 774 355 | 796 896 | 785 985 | 796 044 | 793 420 | 802 224 | 100% | 823 394 | 821 047 |

Франция үшін маңызды статистика

+ Кезең Тірі туғандар Өлім Табиғи өсім Қаңтар-Наурыз 2023 156 300 167 700 11 400 Қаңтар-Наурыз 2024 154 800 169 000 14 200 Айырмасы 1 500 (0,96%) +1 300 (+0,78%) 2 800

Этностық топтар

Ескертпе: Франциядан тыс жерде (оның ішінде теңіз арты департаменттерінде) туған адамдар, олардың ұлтына қарамастан (француз немесе шетелдік), иммигранттар деп есептеледі. Француз азаматтығы жоқ адамдар, туған жеріне қарамастан (Францияда немесе шетелде), шетелдіктер деп есептеледі.

Деректерді жинау

1872 жылғы заңға сәйкес, Францияда Үшінші Республиканың басталуынан бері ұлттық санақтар арқылы азаматтардың нәсілі, ұлты немесе дін сияқты сенімдері туралы мәліметтерді жинауға тыйым салынған. Алайда, қазіргі кезде елдің этникалық және нәсілдік құрамы бойынша бағалаулар жасалып келеді. Франциядағы Қара қауымдастықтардың өкілді кеңесі (CRAN) сияқты кейбір ұйымдар азшылық топтары туралы мәліметтерді жинауды енгізуді қолдайды, бірақ басқа ұйымдар мен үкімет саясаткерлері оған қарсы тұрады, көбінесе мұндай статистиканы жинау Францияның зайырлы принциптеріне қайшы келеді және Виши кезеңіндегі жеке куәліктерді еске түсіреді деген пікірде. Дегенмен, 2007 жылғы президенттік сайлау кезінде Николя Саркози бұл мәселе бойынша сұрақ қойылғанда, ол этникалық мәліметтерді жинауды жақтағанын айтты. 2007 жылдың қараша айында Конституциялық Кеңес дискриминацияны өлшеу мақсатында мәліметтерді жинауға рұқсат беретін парламенттік заң жобасының бір бөлігін қабылдаудан бас тартты.

Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын

XX ғасырда Францияда басқа елдерден иммиграция қарқыны жоғары болды. Иммиграция деңгейі әсіресе 1920-1930 жылдары айқын байқалды. Франция Бірінші дүниежүзілік соғыста халық санына шаққанда ең көп зардап шеккен Еуропа елі болды, 40 миллион халқының ішінде 1,3 миллион жас жігіттің қаза болуына себеп болды. Франция сол кезде Еуропадағы ең төменгі туу көрсеткішіне ие елдің бірі еді, бұл соғыстың ауыр салдарынан жазылуын өте қиын етті. Франция иммиграцияға есіктерін ашуға мәжбүр болды, өйткені екі дүниежүзілік соғыс аралығында халық санының азаюын тоқтатудың жалғыз жолы осы болды. Ол кезде Франция жаппай иммиграцияға рұқсат берген жалғыз еуропалық ел еді. Ұлыбритания және Германия сияқты Еуропаның басқа ірі елдерінде туу көрсеткіші жоғары болғандықтан, иммиграция қажетсіз деп саналды және олардың көпшілігі үшін ол қолайсыз болды. 1920 жылдары иммигранттардың көп бөлігі Италия мен Польшадан келсе, 1930 жылдардан бастап Оңтүстік және Шығыс Еуропаның басқа аймақтарынан, сондай-ақ Африка мен Азиядан француз колониялық поддандыларының бірінші толқыны да келе бастады. Бұл жаппай иммиграция 1930 жылдардағы экономикалық қиындықтарға байланысты тоқтатылып, ішінара кері қайтарылды. Испания азаматтық соғысы аяқталған кезде шамамен жарты миллион испан республикашылдары Франция шекарасын кесіп өтті. Жергілікті халық көбінесе иммигранттардың еңбек күшін қарсы алды, бұл кейде зорлық-зомбылыққа әкелді. Ең ауыр оқиға – 1893 жылы Айгус-Мортесте Пеккаи тұзды көлдерінде жұмыс істеген итальяндық жұмысшыларға қарсы жасалған погром, нәтижесінде итальяндық тараптан кем дегенде тоғыз адам қаза тауып, жүздеген адам жарақат алды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, жоғарыда айтылғандай, француз халқының тууы қалпына келді, бірақ Францияның экономикалық өсімі соншалықты жоғары болды, сондықтан елге жаңа иммигранттарды әкелу қажет болды. Көшіп келгендердің көп бөлігі португалдықтар, сондай-ақ Солтүстік Африкадан келген арабтар мен берберлер болды. Бірінші толқын 1950 жылдары келді, бірақ ең көп келушілер 1960 және 1970 жылдары болды. 1960 және 1970 жылдардың басында Магрибтен бір миллионнан астам адам Солтүстік Африкадан, әсіресе Алжирден көшіп келді (ондағы француз үкімдігі аяқталғаннан кейін). Францияда алжирлік тегінен үш миллионнан астам француз тұрады, олардың шағын бөлігі үшінші немесе төртінші буын француз азаматтары. Француз заңдары бұрынғы Солтүстік және Батыс Африка, Үндістан және Индоқытай отарларынан мыңдаған француз қоныс салушыларының (француз тілінде колондар) иммиграциясын жеңілдетті. Алжир, Тунис және Мароккодан 1,6 миллион еуропалық қоныс салушы көшіп келді. 1970 жылдары 30 000-нан астам француз қоныс салушысы Камбоджадан Қызыл Кхмер режимі кезінде Пол Пот үкіметі олардың фермаларын және жерлерін тәркілеген кезде кетіп қалды. Алайда, 1973 жылғы энергетикалық дағдарыстан кейін иммиграцияны шектеу туралы заңдар қабылданды. Сонымен қатар, осы кезеңде елдің тууы айтарлықтай төмендеді. 1956-1967 жылдар аралығында Алжир, Тунис және Мароккодан келген шамамен 235 000 сефардтық Солтүстік Африка еврейлері Францияға Францияның отарлық империясының құлдырауынан және Алты күндік соғыстан кейін көшіп келді. Сондықтан 1968 жылы Солтүстік Африканың сефардтық яһудилері Франциядағы яһудилердің көп бөлігін құрады. Жаңа иммигранттар француз мәдениетіне жақын болғандықтан, олар француз қоғамына бейімделуге көп уақыт жұмсаған жоқ. 1970 жылдардың соңында Франциядағы жоғары экономикалық өсімнің тоқтауы иммиграциялық саясатты айтарлықтай қатаңдатты, бұл 1986 және 1993 жылдары Шарль Паскуа қабылдаған заңдармен басталды. Жаңа иммигранттарға отбасылық қайта біріктіру схемалары (әлде қана Францияда тұратын күйеулерімен немесе әкелерімен бірге тұру үшін келген жұбайлар мен балалар) немесе баспана іздеушілер ретінде ғана рұқсат етілді. Осылайша, иммиграциялық саясат қатаңдаған сайын заңсыз иммиграция дамыды. 2006 жылы Франция Ішкі істер министрлігі Франциядағы заңсыз көшіп келгендердің саны 200 000 мен 400 000 аралығында екенін және жыл сайын 80 000 мен 100 000 адам елге заңсыз кіретінін болжады. Паскуа заңдары – Францияның иммиграциялық саясатындағы ХХ ғасырдағы маңызды өзгеріс. Олар иммиграцияның қауіпсіздігіне баса назар аударуын көрсетеді, полицияға көбірек билік беруге, кездейсоқ сәйкестендіруді тексеруге және құжаттары жоқ иммигранттарды депортациялауға мүмкіндік береді. Иммиграцияға қарсы сезімдердің күшеюі 1986 жылы Парижде болған бірнеше террористик шабуылдармен байланысты болды, олар Франциядағы мұсылман иммигранттарымен байланысты болды. Иммиграциялық заңдарды қатаңдату, сондай-ақ «иммиграцияны тоқтату» идеясы иммигранттар отбасыларын қайта біріктіру және ұлттық бірегейлік талқылауларында туындаған ұлттық көзқарастарды көрсетеді. Француз халықаралық қатынастар институтының (IFRI) иммиграция жөніндегі сарапшысы Кристоф Бертосси отбасылық иммиграция әлеуметтік тұтастыққа қауіп және француз экономикасына «салмақ» ретінде қарастырылатынын, нәсілдік мәселе ретінде қарастырылатынын айтады. «Таңдаулы иммиграция» саясаты мигранттарды олардың бейініне, біліктілігіне және, әлі де жанама түрде, шығу тегіне сәйкес таңдауға тырысады. Дегенмен, 1980 және 1990 жылдардағы иммиграция деңгейі 1960 және 1970 жылдардағыдан, әсіресе басқа еуропалық елдермен салыстырғанда әлдеқайда төмен болды. Көшіп келу аймақтары да кеңейді, жаңа иммигранттар Сахарадан оңтүстік Африка мен Азиядан келеді. 1970 жылдары Чили мен Аргентинаның диктатуралық режимдерінен қашып келген саяси босқындардың шағын, бірақ көпшілікке танымал толқыны Францияда баспана тапты. 1975 жылы Вьетнам соғысы аяқталғаннан кейін Вьетнамнан көптеген босқындар келгеннен кейін этникалық вьетнамдықтар қоғамның көрінетін бөлігіне айнала бастады. 1970 жылдары Вьетнамнан этникалық қытайлардың қуылғаны иммиграция толқынына және Париждің қытай кварталы орналасқан Порт-д'Италия маңындағы биік ғимараттардың қоныстануына әкелді. 13-ші округте орналасқан бұл аймақта көптеген этникалық қытайлар тұрады. Францияның танымал иммиграция тарихшысы Жерар Нойриелдің айтуынша, 1989 жылы Францияда тұратын халықтың үштен бірі «шеттен» келген текті. INED зерттеушісі Мишель Трибаланың мәліметінше, 1999 жылы Францияда шамамен 14 миллион шетелдік текті адам (халықтың шамамен төрттен бірі) болған, олар иммигранттар немесе кем дегенде бір иммигрант ата-анасы немесе әжесі бар адамдар ретінде анықталған. Олардың жартысы еуропалық текті (оның ішінде 5,2 миллионы Оңтүстік Еуропадан (Италия, Испания, Португалия және бұрынғы Югославия)). Қалғаны Магрибтен (3 миллион), Сахарадан оңтүстік Африкадан (680 000), Түркиядан (320 000) және әлемнің басқа бөліктерінен (2,5 миллион) келген. Магрибтен келген иммигранттарды көбінесе «бёр» деп атайды, бұл «араб» сөзінен (француз тілінде араб) алынған сленг сөзі. Ислам елдерінен кең ауқымды иммиграция Францияда дау тудырды. Дегенмен, Жюстин Вайссенің сөзіне сәйкес, 2005 жылғы қарашадағы париждік маңайлардағы тәртіпсіздіктер сияқты қиындықтар мен кері кетулерге қарамастан, мұсылман иммигранттарының интеграциясы эволюцияның бір бөлігі ретінде жүріп жатыр және жақындағы зерттеулер олардың ассимиляциялану нәтижелерін растады, «Солтүстік африкалықтар мәдени интеграцияның жоғары деңгейімен сипатталатынын, бұл олардың әйелдермен некелесуге бейімділігінде көрінеді» (20% -дан 50% -ға дейін). Эммануэль Тоддтың пікірінше, француз-алжирліктер арасындағы жоғары әйелдермен некелесу деңгейін Франция мен Алжир арасындағы отарлық байланыспен түсіндіруге болады. Осы наразылықтың және жұмыссыздықтан туындаған қауіпсіздіктің мысалы ретінде 2005 жылғы тәртіпсіздіктерді келтіруге болады, осыдан кейін бұрынғы президент Ширак төтенше жағдай жариялады. 2009 жылдың наурыз айында жұмыссыздыққа наразылық білдіретін үлкен демонстрациялар өтті. Интеграцияның маңыздылығы Саркозидің 2007 жылғы президенттік науқанында саяси күн тәртібінің алдына қойылды. Сайланғаннан кейін ол Францияның Иммиграция, Интеграция, Ұлттық Жекелік және Бірлескен Даму министрлігін құрды. Интеграция оның саяси мақсаттарының бірі болып табылады.

After World War II, the French fertility rate rebounded considerably, as noted above, but economic growth in France was so high that new immigrants had to be brought into the country. Most immigrants were Portuguese as well as Arabs and Berbers from North Africa. The first wave arrived in the 1950s, but the major arrivals happened in the 1960s and 1970s. More than one million people from the Maghreb immigrated in the 1960s and early 1970s from North Africa, especially Algeria (following the end of French rule there) One million European pieds noirs also migrated from Algeria in 1962 and the following years during the chaotic independence of Algeria. France has over three million French of Algerian descent, a small percentage of whom are third or fourth generation French. French law facilitated the immigration of thousands of French settlers (colons in French language), ethnic or national French from former colonies of North and West Africa, India and Indochina, to mainland France. 1.6 million European pieds noirs settlers migrated from Algeria, Tunisia and Morocco. In the 1970s, over 30,000 French settlers left Cambodia during the Khmer Rouge regime as the Pol Pot government confiscated their farms and land properties. However, after the 1973 energy crisis, laws limiting immigration were passed. In addition, the country's birth rate dropped significantly during this time. Between 1956 and 1967, about 235,000 Sephardic North African Jews from Algeria, Tunisia and Morocco also immigrated to France because of the decline of the French colonial empire and following the Six Day War. Hence, by 1968, Sephardic North African Jews were the majority of the Jews in France. As the new immigrants were already culturally French, they needed little time to adjust to French society. In the late 1970s, the end of high economic growth in France caused immigration policies to be considerably tightened, starting with laws by Charles Pasqua passed in 1986 and 1993. New immigrants were allowed only through the family reunion schemes (wives and children moving to France to live with husbands or fathers already living in France), or as asylum seekers. Illegal immigration thus developed as immigration policy became more rigid. In 2006, The French Ministry of the Interior estimated clandestine immigrants in France amounted to anywhere between 200,000 and 400,000 and expected between 80,000 and 100,000 people to enter the country illegally each year. The Pasqua laws are a significant landmark in the shift in France's immigration policy through the course of the 20th century. They are a sign of the securitization aspect of immigration, giving more power to the police, allowing them to perform random identity checks and deport immigrants without legal papers. The rise in anti immigration sentiments was reinforced by a series of terrorist bombs in Paris in 1986, linked to Muslim immigrants in France. Tightening immigration laws, as well as notions of "zero immigration", reflected national views that arose within the discussion around immigrant family reunification and national identity. Institut français des relations internationales
(IFRI) immigration expert, Christophe Bertossi, states that stigmatized as both a challenge to social cohesion and a "burden" for the French economy, family immigration is increasingly restricted and constructed as a racial issue. The "immigration choisie" policy strives consequently to select migrants according to their profile, skills and, still indirectly, origins. Nonetheless, immigration rates in the 1980s and 1990s were much lower than in the 1960s and 1970s, especially compared to other European countries. The regions of emigrations also widened, with new immigrants now coming from sub Saharan Africa and Asia. In the 1970s, a small but well publicized wave of Chilean and Argentine political refugees from their countries' dictatorships found asylum in France. Ethnic Vietnamese started to become a visible segment of society after the massive influx of refugees after the end of the Vietnam War in 1975. The expulsions of ethnic Chinese from Vietnam in the 1970s led to a wave of immigration and the settlement of the high rise neighbourhood near the Porte d'Italie, where the Chinatown of Paris is located. Located in the 13th arrondissement, the area contains many ethnic Chinese inhabitants. According to the distinguished French historian of immigration Gérard Noiriel, in 1989 one third of the population currently living in France was of "foreign" descent. According to Michèle Tribalat, researcher at INED, there were, in 1999, approximately 14 million persons of foreign ancestry (about a quarter of the population), defined as either immigrants or people with at least one immigrant parent or grandparent. Half of them were of European ancestry (including 5.2 million from South Europe (Italy, Spain, Portugal and former Yugoslavia)). The rest were from Maghreb (3 million), Sub Saharan Africa (680,000), Turkey (320,000) and other parts of the world (2.5 million). Immigrants from the Maghreb are commonly referred to as beur, a verlan slang term derived from the word arabe (French for Arab). The large scale immigration from Islamic countries has sparked controversy in France. Nevertherless, according to Justin Vaïsse, in spite of challenges and setbacks like the riots in November 2005, in Parisian suburbs, where many immigrants live secluded from society with very few capabilities to live in better conditions, the integration of Muslim immigrants is happening as part of a background evolution and recent studies confirmed the results of their assimilation, showing that "North Africans seem to be characterized by a high degree of cultural integration reflected in a relatively high propensity to exogamy" with rates ranging from 20% to 50%. According to Emmanuel Todd, the relatively high exogamy among French Algerians can be explained by the colonial link between France and Algeria. One illustration of this growing resentment and job insecurity can be drawn from related events, such as the 2005 riots, which ensued in former President Chirac declaring a state of emergency. Massive demonstrations to express frustration over unemployment took place in March 2009. The importance of integration was brought to the forefront of the political agenda in Sarkozy's 2007 presidential campaign. Upon being elected, he symbolically created the French Ministry of Immigration, Integration, National Identity and Codevelopment. Integration is one of the pillars of its political aims.

Солтүстік және Оңтүстік Америка Францияда

Америкалықтар Францияда 100 000-нан астам тұрақты тұрғын, ал канадтықтар – 11 931. Латын Америкасынан келгендердің саны артып келеді, олардың ішінде ең көп саны бразилиялықтар – 44 622, одан кейін колумбиялықтар – 40 000, венесуэлалықтар – 30 000, перуастықтар – 22 002, аргентиналықтар – 11 899 және чилиліктер – 15 782.

Иммиграциялық саясат

Жоғарыда айтылғандай, Францияның иммиграция, интеграция, ұлттық ерекшелік және бірлескен даму министрлігі 2007 жылы Николя Саркози Франция президенті болып тағайындалғаннан кейін бірден құрылды. Соңғы жылдары иммиграция Францияның күн тәртібіндегі маңызды саяси мәселелердің бірі болып табылады. Саркозидің күн тәртібі Францияда тұратын иммигранттардың интеграциясына және олардың ұлттық ерекшелігін қалыптастыруына ерекше назар аударды. Франциядағы иммиграциялық саясаттың ерекшеліктері төртке бөлінеді. Оның иммиграциялық саясатының негізгі бағыттары: Францияға және одан тысқары ағындарды реттеу, иммигранттардың интеграциясын жеңілдету және француздық ерекшелікті нығайту, саяси пана берудің француздық дәстүрін сақтау және иммигранттар арасындағы ынтымақты дамыту (бірлескен даму қағидаты). 2010 жылғы бюджеттік есебінде Иммиграция министрлігі өзінің иммиграциялық саясатының мақсаттарына 600 миллион евро бөлгенін мәлімдеді, бұл 2009 жылғы көрсеткіштен 60 миллион евроға артық (яғни 2009 жылғы көрсеткіштен 11,5 пайызға өсім). Бұл Францияға жұмыс салаларының шектеулі салаларына, атап айтқанда қонақүй және мейрамхана бизнесіне, құрылыс және маусымдық жұмыстарға көшіп келуге рұқсат береді. 2007 жылдың жазында Саркози француз тілін білуді міндетті ету үшін заңға өзгерістер енгізді. Францияның халықаралық қатынастар институтының (IFRI) иммиграция жөніндегі сарапшысы Кристоф Бертоссинің айтуынша, "француз саясатында отбасылық иммиграцияны шектеу үрдісі басым, әсіресе 2007 жылғы заңнан кейін француз тілінің білу деңгейін тексеру және француз конституциялық қағидаларын қолдайтынын көрсету арқылы". Саркозидің заңына қарамастан, Магриб және Батыс Африканың бұрынғы колонияларынан иммиграция Николя Саркози, Франсуа Олланд және Эммануэль Макрон президенттік кезеңінде тұрақты түрде өсті. Франция, Еуропалық Одақтың басқа елдерімен бірге, 1990 жылғы барлық көшіп-қонушы жұмысшылардың және олардың отбасы мүшелерінің құқықтарын қорғау туралы БҰҰ конвенциясына әлі қол қоймады. Бұл конвенция көшіп-қонушы жұмысшылардың құқықтарын қорғауға бағытталған келісім, олардың адам құқықтарын мойындаумен байланысты. Иммиграциялық саясатты қалыптастыру кезінде квота жүйесі сияқты баламалы саясат талқыланды. 2008 жылдың басында үкімет жаңа министрлік құру арқылы иммиграциялық саясатты қайта қарастырған кезде квота жүйесі идеясы мүмкін балама ретінде ұсынылды. 2008 жылдың басында Парламентке жыл сайынғы иммигранттар санын олардың біліктілігі мен шығу тегіне қарай шешу туралы ұсыныс енгізілді. Алайда, бұл квоталық саясат Франция Конституциясына қайшы келеді. 2008 жылдың ақпанында квоталық жүйеге жол беру үшін Конституцияны өзгерту жолдарын зерттеу үшін комиссия құрылды. Ең басты қиындық – квота белгілеудің шығу тегі қағидаты, "Француз Республикасының жалпылама идеологиясын бұзу". Бүгінде Францияда тұратын иммигранттардың көп бөлігі мына салаларда жұмыс істейді: ауыл шаруашылығы, мұқтаж адамдарға көмек көрсету (балаларға күтім, қарттарға қызмет көрсету), құрылыс, білім беру, денсаулық сақтау және бизнеске қызмет көрсету. Сондықтан үкімет иммигранттарды Франция экономикасының құрылымымен сәйкестендіруге тырысуда. Қазіргі әкімшілік мигранттар мен олардың отбасыларын білім беру және оқыту арқылы интеграциялауға, оларды еңбек нарығында бәсекеге қабілетті етуге ұмтылуда. Еңбек күшінің тапшылығын жою үшін Франция Еуропалық Көк картаға қатысуға да шешім қабылдады. Сондықтан Францияда иммигранттарға деген көзқарас жұмыссыздық саяси күн тәртібінде басымдыққа ие болғандықтан және француз ұлттық ерекшелігін нығайтуға бағытталған саяси ынталандырулардың нәтижесінде өзгеруде. 2005 жылғы азаматтық тәртіпсіздіктер және ромалардың елге қайтарылуы сияқты соңғы оқиғалар Францияның иммиграциялық саясатын және оның Еуропалық Одақпен сәйкестігін немесе одан өзгешелігін көрсетті. Жаңа иммигранттардың интеграциясын зерттеу үшін 2010 жылдың наурыз айынан бастап ұзақ мерзімді зерттеу жүргізілуде. Бұл есеп 2010 жылдың желтоқсан айының соңында аяқталады және Франция үкіметі үшін иммиграциялық саясатты талдау үшін маңызды мәліметтер береді.

As mentioned above, the French Ministry of Immigration, Integration, National Identity and Codevelopment was created immediately following the appointment of Nicolas Sarkozy as president of France in 2007. Immigration has been a relevant political dimension in France's agenda in recent years. Sarkozy's agenda has sharpened the focus placed on integration of immigrants living in France as well as their acquisition of national identity. The state of immigration policy in France is fourfold. Its pillars of immigration policy are to regulate migratory flows in and out of France, facilitate immigrants' integration and promote French identity, honor the French tradition's principle of welcoming political asylum and promote solidarity within the immigrant population (principle of co development). In its 2010 Budget report, the Ministry of Immigration declared it would fund €600 million for its immigration policy objectives, a figure representing 60 million more than in 2009 (otherwise an 11.5% increase from 2009 figures). which allows immigration into France to a restricted field of employment sectors, notably the hotel and restaurant industries, construction and seasonal employment. The following summer of 2007, Sarkozy amended the law to require the acquisition of the French language as a pre condition. According to Christophe Bertossi, immigration expert in France's Institut français des relations internationales (IFRI), "there is a dominant trend in the French policy to stem family migration, notably conditioned after the 2007 law by a minimum level of French language tested and by the demonstration that he/she endorses the main French constitutional principles". Despite Sarkozy's law, immigration from former colonies in the Maghreb and West Africa would end up steadily increasing under the presidencies of Nicolas Sarkozy, François Hollande and Emmanuel Macron. France, along with other EU countries, have still not signed their agreement to the United Nations Convention on the Protection of the Rights of All Migrant Workers and Members of Their Families of 1990. This convention is a treaty to protect migrant workers' rights, in recognition of their human rights. Alternative policies have been discussed in formulating immigration policy, such as a quota system. At the beginning of 2008, as the government was rethinking its orientation on immigration policy with the creation of the new ministry, the idea of a quota system was introduced as a possible alternative. In early 2008, a proposal was made to Parliament to decide each year how many immigrants to accept, based on skill and origin. However, this quota policy contradicts the French Constitution. A commission was formed in February 2008 to study how the Constitution could be changed to allow for a quota system. The main difficulty is the origin principle of establishing a quota "constituting a breach in the universalistic ideology of the French Republic". Most immigrants living in France today are reported to cover the following sectors: agriculture, service to persons in need (childcare, the elderly), construction, education, health and services to businesses. Thus, the government is seeking to match immigrants with the economic makeup of France. The current administration could also seek to integrate migrants and their families through education and training, making them more competitive in the job market. To tackle critical labour shortages, France also decided to participate in the EU Blue Card. Therefore, the outlook towards immigrants in France is shifting as unemployment continues to dominate the political agenda, along with political incentives to strengthen French national identity. Recent incidents, such as the 2005 civil unrest and Romani repatriation have shed light on France's immigration policies and how these are viewed globally, especially in congruence or discontinuity with the EU. A longitudinal study has been conducted since March 2010 to provide qualitative research regarding the integration of new immigrants. The report is being finalized at the end of December 2010 and will be most relevant to provide insight into further immigration policy analysis for the French government.

Тілдер

Француз тілі Францияның жалғыз ресми тілі болып табылады және конституциялық түрде үкімет пен басқарудың тілі болуы міндетті. Францияның аймақтық тілдеріне деген мәдени сезім күшейіп келеді, бірақ олардың ешқайсысы ресми мәртебеге ие емес. Осы аймақтық тілдерге Langue d'oïl, Langue d'oc, француз тілінен басқа роман тілдері, баск, бретон және герман тілдері жатады. Бұрынғы француз колонияларынан және басқа елдерден келген иммигранттар өздерінің тілдерін әкелді.

Дін

Франция Үшінші республика басталғаннан бері халық санақтарында діни немесе этникалық мәліметтерді жинамады. 2003 жылы 18 000 адамдық үлгіде CSA институты жүргізген зерттеу көрсеткендей, өзін римдік католик санайтындардың үлесі 65,3%, атеист санайтындардың үлесі 27%, ал католиктік емес діндерге жататындардың үлесі 12,7% (8,065,000 адам) құрады. XXI ғасырдың басында Францияда шамамен 5 миллион мұсылман, 1 миллион протестант, 600 000 буддист, 491 000 еврей және 150 000 православиелік христиан болды. АҚШ Мемлекеттік департаментінің 2004 жылғы Халықаралық діни бостандық жөніндегі баяндамасында француз индуистерінің саны 181 312 адамға бағаланды. Бұл зерттеулерде респонденттерден дінге қатысы бар-жоқ екені, ал егер қатысса, қаншалықты жиі қатысатыны туралы сұралған жоқ. 2001 жылы француз католиктерінің «La Croix» журналы үшін жүргізілген сауалнамаға сәйкес, сауалнамаға қатысқандардың 69% римдік католик, 22% агностик немесе атеист, 2% протестант (кальвинист, лютеран, англикан және евангелист), ал 7% басқа діндердің өкілдері екенін көрсетті. 2015 жылғы ЦРУ Дүниежүзілік факт кітабының бағалауынша, көрсеткіштер мынадай: христиандар (көпшілігі римдік католиктер) – 63-66%, мұсылмандар – 7-9%, еврейлер – 0,5-0,75%, буддистер – 0,5-0,75%, басқалары – 0,5-1,0%, дінсіздер – 23-28%.