Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Франция географиясының шолуы
Overview of the geography of France
Франция географиясы негізінен солтүстік және батыста жазық далалар немесе көлбеу төбелерден, ал оңтүстікте (Орталық Массив және Пиреней тауларын қоса алғанда) және шығыста (ең биік нүктелері Альп тауларында) таулы аймақтардан тұрады. Францияның материктік бөлігінің жалпы ауданы (тек Еуропа). Аудан бойынша Еуропада үшінші орында (Ресей мен Украинадан кейін) және Батыс Еуропадағы ең үлкен ел.
The geography of France consists of a terrain that is mostly flat plains or gently rolling hills in the north and west and mountainous in the south (including the Massif Central and the Pyrenees) and the east (the highest points being in the Alps). Metropolitan France has a total size of (Europe only). It is the third largest country in Europe by area (after Russia and Ukraine) and the largest in Western Europe.
Қоршаған орта
Қазіргі Францияның аймағы Плейстоцен мұз дәуірінде ашық далалы жерлерден тұрды. Франция б.з.д. 10 000 жылдан бастап мұздықтар шегінуімен біртіндеп орманды аймаққа айналды, бірақ осы алғашқы ормандарды кесу неолит дәуірінде басталды. Бұл ормандар орта ғасырға дейін кеңінен таралған болатын. Тарихи алдындағы Францияда қасқырлар мен қоңыр аюлар сияқты ірі жыртқыш жануарлар, сондай-ақ бұлан сияқты шөппен қоректенетін жануарлар мекендеген. Ірі жануарлардың көп бөлігі Пиреней тауларынан тыс жерлерде жоғалып кетті, онда аюлар қорғалатын түр ретінде сақталады. Кішкентай жануарларға мысықтар, жабайы шошқалар, түлкілер, құсқұстар, жартастар, кеміргіштер, қояндар және түрлі құстар жатады. 15 ғасырға қарай Франция ормандарының көп бөлігінен айырылып, Скандинавия және Солтүстік Америкадағы отарларынан ағашқа тәуелді болды. Маңызды орманды аймақтар Гаскония аймағында және солтүстікте Эльзас-Арден аймағында орналасқан. Арден орманы екі дүниежүзілік соғыста да қатысты кең аумақты шайқас алаңы болды. Бұл аймақтың солтүстік-орталық бөлігін Париж алабы құрайды, ол қабатты шөгінді тау жыныстарынан тұрады. Аймақтың көп бөлігіндегі құнарлы топырақтар егіс шаруашылығына қолайлы. Нормандия жағалауы солтүстік-батыста биік, әктас жартастармен ерекшеленеді, ал Бретань жағалауы (батыс түбегі) терең аңғарлардың теңізге батып кетуінен туған күрделі тілімделген құрылымға ие, ал Бискай жағалауы оңтүстік-батыста жазық, құмды жағажайлармен сипатталады. Жақында жасалған жаһандық қашықтықтан зондтау талдауы Францияда 1433 км² тасқындық жазықтық бар екенін көрсетті, бұл елді тасқындық жазықтық ауданы бойынша 23-орынға қойды.
The region that now comprises France consisted of open grassland during the Pleistocene Ice Age. France gradually became forested as the glaciers retreated starting in 10,000 BC, but clearing of these primeval forests began in Neolithic times. These forests were still fairly extensive until the medieval era. In prehistoric times, France was home to large predatory animals such as wolves and brown bears, as well as herbivores such as elk. The larger fauna have disappeared outside the Pyrenees Mountains where bears live as a protected species. Smaller animals include martens, wild pigs, foxes, weasels, bats, rodents, rabbits, and assorted birds. By the 15th century, France had largely been denuded of its forests and was forced to rely on Scandinavia and their North American colonies for lumber. Significant remaining forested areas are in the Gascony region and north in the Alsace Ardennes area. The Ardennes Forest was the scene of extensive fighting in both world wars. The north central part of this region is dominated by the Paris Basin, which consists of a layered sequence of sedimentary rocks. Fertile soils over much of the area make good agricultural land. The Normandy coast to the northwest is characterized by high, chalk cliffs, while the Brittany coast (the peninsula to the west) is highly indented where deep valleys were drowned by the sea, and the Biscay coast to the southwest is marked by flat, sandy beaches. A recent global remote sensing analysis suggested that there were 1,433 km2 of tidal flats in France, making it the 23rd ranked country in terms of tidal flat area.
Ішкі бөлімдер
Францияда ішкі бөлінудің бірнеше деңгейі бар. Интеграль Францияның бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлінісі – облыстар. Сонымен қатар, Франция Республикасы әр түрлі әкімшілік деңгейлері бар бірнеше басқа аумақтарға ие. Франция материктік (яғни, еуропалық) бөлігі 12 облысқа және 1 аумақтық бірлестікке, Корсикаға бөлінеді. Дегенмен, Корсика көбінесе аймақ деп аталады. Бұл облыстар 96 департаментке, олар 320 округке, олар 1995 кантонға, олар 34 836 коммунаға бөлінеді (2021 жылғы 1 қаңтардағы мәлімет бойынша). Бес теңіз арты облысы (régions d'outre mer, немесе ROM): Гваделупа, Француз Гвианасы, Мартиника, Майотта және Реюньон, материктік облыстармен бірдей мәртебеге ие. Бұл теңіз арты облыстарының әрқайсысы сонымен қатар теңіз арты департаменті (département d'outre mer, немесе DOM) болып табылады, материктік Франция департаменттерімен бірдей мәртебеге ие. Бұл қос құрылым (облыс/департамент) – жаңашылдық, себебі аймақтық схема жақында теңіз арты департаменттеріне таратылды және аймақтық және департаменттік ассамблеялардың бірігуімен бір құрылымға айналуы мүмкін. Тағы бір ұсынылып отырған өзгеріс – Реюньон мысалындағыдай, жаңа департаменттер құру, онда аралдың оңтүстігінде екінші департамент құру ұсынылып отыр, ал Реюньон облысы осы екі департаменттің үстінде орналасады. Төрт теңіз арты бірлестігі (collectivités d'outre mer, немесе COM): Сент-Пьер және Микелон, Сент-Бартелеми, Сент-Мартен және Уоллис және Футуна. Бір теңіз арты "елі" (pays d'outre mer, немесе POM): Француз Полинезиясы. 2003 жылы ол теңіз арты бірлестігіне (немесе COM) айналды. 2004 жылғы 27 ақпандағы оның заңнамалық актісі оған Республика ішінде теңіз арты елі (немесе POM) деген ерекше мәртебе береді, бірақ оның мәртебесі заңды түрде өзгертілмейді. Бір ерекше бірлестік (collectivité sui generis): Жаңа Каледония, оның мәртебесі Франция Республикасында бірегей. Бір теңіз арты аумағы (territoire d'outre mer, немесе TOM): 5 округке бөлінген Француздың Оңтүстік және Антарктикалық Жерлері: Кергелен аралдары, Крозет аралдары, Амстердам және Сент-Пол аралдары, Аделия Жері және Шашыраңқы аралдар (Geyser Banc, Bassas da India, Europa, Juan de Nova, Glorioso және Tromelin). Мексика жағалауындағы Тынық мұхитындағы, тікелей мемлекеттік жерге тиесілі және Француз Республикасының Француз Полинезиясындағы жоғары комиссары басқаратын, адам тұрмайтын арал: Клипертон.
France has several levels of internal divisions. The first level administrative division of Integral France is regions. Besides this the French Republic has sovereignty over several other territories, with various administrative levels. Metropolitan (i. e. European) France is divided into 12 régions and 1 territorial collectivity, Corsica. However, Corsica is referred to as a region in common speech. These regions are subdivided into 96 départements, which are further divided into 320 arrondissements, which are further divided into 1,995 cantons, which are further divided into 34,836 communes (as of 1/1/2021). Five overseas regions (régions d'outre mer, or ROM): Guadeloupe, French Guiana, Martinique, Mayotte, and Réunion, with identical status to metropolitan regions. Each of these overseas regions also being an overseas département (département d'outre mer, or DOM), with the same status as a département of metropolitan France. This double structure (région/département) is new, due to the recent extension of the regional scheme to the overseas départements, and may soon transform into a single structure, with the merger of the regional and departmental assemblies. Another proposed change is that new départements are created such as in the case of Réunion, where it has been proposed to create a second département in the south of the island, with the région of Réunion above these two départements. Four overseas collectivities (collectivités d'outre mer, or COM): Saint Pierre and Miquelon, Saint Barthélemy, Saint Martin, and Wallis and Futuna. One overseas "country" (pays d'outre mer, or POM): French Polynesia. In 2003 it became an overseas collectivity (or COM). Its statutory law of 27 February 2004 gives it the particular designation of overseas country inside the Republic (or POM), but without legal modification of its status. One sui generis collectivity (collectivité sui generis): New Caledonia, whose status is unique in the French Republic. One overseas territory (territoire d'outre mer, or TOM): the French Southern and Antarctic Lands divided into 5 districts: Kerguelen Islands, Crozet Islands, Île Amsterdam and Île Saint Paul, Adélie Land, and the Scattered islands (Banc du Geyser, Bassas da India, Europa, Juan de Nova, Glorioso, and Tromelin). One uninhabited island in the Pacific Ocean off the coast of Mexico which belongs directly to the central State public land and is administered by the high commissioner of the French Republic in French Polynesia: Clipperton.
Шекті нүктелері
Бұл Францияның ең шеткі нүктелерінің тізімі; кез келген басқа жерден солтүстікке, оңтүстікке, шығысқа немесе батысқа қарай ең алыс орналасқан нүктелер.
This is a list of the extreme points of France; the points that are farther north, south, east or west than any other location.
Температуралық шектілер
Бұл Франциядағы ең жоғары және ең төмен температуралар.