Кіріспе

Уорсли – Ұлы Манчестердегі, Солфорд қаласындағы ауыл. 2014 жылы халық саны 10 090 адамды құрады.

Ерте тарих

Бұл аймақтан екі римдік жол өтеді. Мамуциумды (Манчестер) Кокциуммен (Виган) байланыстыратын жол Драйвуд маңындағы Ворслиден өтіп, Мосли Комон арқылы жалғасады. Қазіргі A6 жолы тағы бір римдік жолдың бөлігімен бірге өтеді, ол Уолкден және Литтл Хултон жанындағы аймақтың солтүстік бөлігінен өтеді. 1947 жылы Бутстаун маңындағы карьерде 550 римдік монета табылды, олардың жасалу мерзімі б.з. 250-275 жылдар аралығында болған. 1958 жылы Ворсли Мосс-та адам басы табылған. "Ворсли адамы" деп аталған бұл бас бастапқыда 20 жасқа дейін болған деп есептелген, бірақ Линдоу адамы табылғаннан кейін қайта зерттелді және б.з. 2 ғасырына, яғни рим-британ кезеңіне жатқызылды. Кейіннен Ворсли англосаксондардың бақылауына көшті, олар Манчестер аймағының көп бөлігін бақылап, 615 жылы Честер шайқасында британдықтарды жеңді. Ланкаширдегі көптеген шаруашылықтар кішкентай болды және олардың шаруалары қосымша жұмысқа тәуелді болды. Алайда, 1719 жылы Ворслидегі Джон Кейдің бес тұқыры, екі бұқасы, 17 сиыры, "мойнақтарда жас малдары" және "жалдамалы сиыры" болды, олардың барлығы 97 фунт стерлингке бағаланды. Марл тыңайтқыш ретінде кеңінен қолданылды және 1719 жылы қолданылғаны тіркелген. Уилердің "Манчестер: Саяси, әлеуметтік және коммерциялық тарихы, ежелгі және заманауи" (1836) еңбегінде Ворсли, Астли және Тайлдсли айналасындағы жердің шамамен бестен бірі егіс жері болып табынғандығы, ал айналасындағы аумақтармен салыстырғанда орташа көрсеткіштен төмен болғандығы айтылады.

Бриджвотер иеліктері

Worsley бастапқыда Бриджвотер иеліктерінің жеті ежелгі иелігінің ең ірісі болды. Оны I Уильям құрған, ал Бартон отбасы мен крестонос соғысында қатысқан Элиас есімді нормандық рыцарь оның иесі болды. Элиас Родос аралда қайтыс болғаннан кейін, иелік оның ұлына өтті, ал оның отбасы сол кезде ауылдың атын өз тегі ретінде қабылдады. 1311 жылдың 23 маусымында Хултон иелігінің маңызды бөлігі Ворслилерге берілді. Олар отбасылық иеліктерді 14 ғасырдың соңына дейін сақтап, кейін Таттоннан Масси отбасына, ал 16 ғасырда Мальпас, Чеширден Бреретон отбасына берді. Бреретон отбасы Ворслидің батысындағы шағын жер учаскесі болған Бедфорд иелігін өздерінің иеліктеріне қосты. Ричард Брейретон Дороти Эгертонға үйленді, ал ол қайтыс болғаннан кейін иелік Эгертон отбасына өтті. Джон Эгертон 1639 жылы Ворслиге мұрагерлік құқығын алды және 1649 жылы қайтыс болды. Одан кейін Бриджвотердің екінші және үшінші графтары оның орнын басты. Бриджвотер герцогы атағы алғаш рет 1720 жылы Скруп Эгертонға берілді. Ол Ворсли үшін кеме жүру жүйесін жобалады, бірақ ол іске асырылмады. Оның ұлы, Бриджвотердің үшінші герцогы Фрэнсис Эгертон Бриджвотер каналын салуға кірісті. Эдвард Блор жобалаған Ворсли Нью-холл 1846 жылы Эльсмирдің бірінші графы Фрэнсис Эгертон үшін салынды. Жобалар қазірде Виктория және Альберт мұражайында сақтаулы. Королева Виктория 1851 және 1857 жылдары осы сарайды аралады; Эдуард VII және Королева Александра 1869 жылы, Эдуард Уэльс ханзадасы болғанда, сондай-ақ 1909 жылдың 6 шілдесінде саяхат жасады. Бірінші дүниежүзілік соғыста сарай аурухана ретінде пайдаланылды, ал Екінші дүниежүзілік соғыста Дюнкерктен эвакуацияланғандар, D күніне дайындалып жатқан американдық әскерлер мен Ланкашир фузилерлері орналастырылды. 1943 жылы сарай өрттен қирап, 1949 жылы сүріліп тасталды.

Өнеркәсіптік революция

[[File:Worsley delph 2. jpg|right|thumb|Уорсли Дельфі 2009 жылы. Суреттің сол жағында бір "Жұлдыздық" қайық көрінеді. Екі кіреберіс арасындағы шөптесін аймақ 1960 жылдардағы қалпына келтіру жұмыстары кезінде салынған. Бұл жер бастапқыда колодецтерде (bell pits) пайда болған. Аймақтағы көмір қабаттары жұқа болып келеді және солтүстіктен оңтүстікке қарай еңіске түседі, сондықтан 17 ғасырда тереңірек қазу қажет болды. Өнеркәсіптік революцияның басталуымен және бу күшінің кеңінен қолданылуымен бірге көмірге деген сұраныс күрт өсті. Герцогтың шахталары айналағы аудандарды көмірмен қамтамасыз еткендердің қатарында болды, бірақ тасымалдау тиімсіз және қымбат болды, сонымен қатар шахталар су басудан жиі зардап шекті. Осы мәселелерді шешу үшін Герцог Уорслиден Салфордқа дейін канал салды, сондай-ақ Уорсли Дельфінен шахталарға жер асты каналын салды. Канал қайықтары бір ретте арбамен тасымалдауға болатын жүктен он есе көп жүк тасымалдайтын. Герцог және оның жылжымайтын мүлік басқарушысы құрылысты бастауға рұқсат беретін Парламент Актісін алды. Бұл өзгеріске екінші Акті алынды. Канал 1761 жылы ашылды және Бартон-апон-Ируэллдегі тас су құбырымен бірге үлкен инженерлік жетістік деп есептелді. Бір жазушы бұл канал аяқталғанда "егер Еуропада болмаса, онда бүкіл елдегі ең керемет құрылыс болады" деді. Кейбір жерлерде қайықтар жер астымен, ал басқа жерлерде кеме жүзе алатын өзенмен қатынасады, бірақ оның суларымен араласпайды.

Уорсли Дельфі, қазірде қорғалатын ескерткіш, Уорсли Грин өркендеген өнеркәсіп орталығына айналды. 1903 жылы Бриджуотер трестінің мерзімі аяқталғаннан кейін ауыл өзгеріске ұшырады; Герцогтың қоймасы және қазіргі Уорсли Гриндегі жұмыс орындары бұзылды. Уорсли Брук құбырға жабылды, ал Герцогқа арналған ескерткіш фонтаны жұмыс ошағының кірпіштерінен салынды.

География

(53.5000°, −2.3833°) Уорсли теңіз деңгейінен шамамен 206 фут (63 м) биіктікте орналасқан. Аймақтың етегінде, солтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс бағытында созылатын ортаңғы көмір қабатының қорғаныш жағында жатқан ауыл, Ворсли Брук өзенінің жотаны кесіп өтетін арнасымен шектеседі. Бұл жота Ирвелл аңғарының солтүстік жиегінің бір бөлігін құрайды. Аймақтың солтүстігінде Шығыс Ланкашир тас жолы, оңтүстігінде Ливерпуль және Манчестер темір жолы мен Бриджвотер каналының бір бөлігі жатыр. Ірі Свинтон және Экклс қалалары тиісінше шығыс және оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан, ал батысында аймақ көбінесе Чат Мосс, ашық далалар және орманмен шектеледі. M60 және M62 тас жолдары аймақтың ішінде тікелей өтеді. Аймақтың дамуына көмірдің негізгі қабаттарының маңызы зор болды; Уорсли Дельф айналасында осы елді мекен алғаш рет өсе бастады. Уорслидің климаты, жалпы алғанда, Үлкен Манчестердің қалған бөлігі сияқты қоңыржай. Орташа ең жоғары және ең төменгі температуралар ұлттық орташадан сәл жоғары, ал жылдық жауын-шашын мөлшері және күн сәулесінің орташа сағаттары (1394,5 сағат) тиісінше ұлттық орташадан жоғары және төмен.

Демография

Worsley Compared2001 UK censusWorsley (ward)City of SalfordЖалпы халық саны9,833216,10349,138,831Ақ түстілер9,37396.13%90.92%Азиялықтар1151.39%4.57%Қара нәсілділер101.12%2.3%Христиан дінін ұстанушылар8,25276.46%71.74%Буддист дінін ұстанушылар140.22%0.28%Хинду дінін ұстанушылар600.32%1.11%Иудей дінін ұстанушылар282.4%0.52%Мұсылман дінін ұстанушылар661.2%3.1%Сикх дінін ұстанушылар40.11%0.67%Басқа діндер130.15%0.29%Дінсіздер93011.01%14.59%Діні көрсетілмеген4658.12%7.69%

Ұлттық статистика басқармасының мәліметінше, 2001 жылғы Ұлыбритания халық санағы кезінде Уорсли округінің халқы 9 833 адамды құрады, оның ішінде 4 801 ер адам және 5 032 әйел адам болды. Бұл Сальфордтағы ең аз халқы бар бесінші округ және ең аз халық тығыздығымен үшінші орында тұр. Округтың жалпы Сальфордтан гөрі үйленген жұбайлардың, балалы және баласыз, үлесі жоғары. Уорслидегі 4 102 үй шаруашылығының 632-сінде баласы жоқ үйленген жұбайлар, 818-і асырауындағы балалары бар, ал 356-сында асырауындағы балалары жоқ үйленген жұбайлар тұрады. 249 жалғыз ата-анасы бар отбасылар баламен бірге тұрады. Жалғыз зейнеткерлер 642 үй шаруашылығында тұрады. 16-74 жастағылардың 1 428-і академиялық білімі жоқ, 1 078-і бірінші деңгейлі біліктілікке ие, 16-17 жастағы 183 бала және 18-74 жастағы 242 адам толық уақытта білім алып жатыр. Уорсли округі Сальфордтағы жұмыссыздық деңгейі ең төменгі көрсеткішті көрсетеді, 2006 жылғы сәуір айында экономикалық белсенді халықтың 0,9%-ы жұмыссыздыққа байланысты жәрдемақы алды, бұл көрсеткіш жалпы Сальфордта 3,7%-ды құрайды. Мың адамға шаққанда 12,6 қылмыс тіркелгендіктен, Уорслидегі қылмыс деңгейі Сальфордтан төмен, онда бұл көрсеткіш 163,1-ді құрайды. Уорслиде қазір өнеркәсіп өте аз, ол негізінен туристік мақсаттағы және қалаға жұмысқа барушылардың таңдаулы орны болып табылады. Аймақта екі ірі қонақ үй бар: Novotel және Marriott. Уорсли Old Hall қазір Brunning and Price желісінің, Restaurant Group құрамына кіретін, паб және мейрамхана болып табылады.

Көрнекті орындар

[[Файл:Worsley Old Hall.jpg|right|thumb|II дәрежелі тізімдегі Уорсли ескі залы. Ғимараттың бір бөлігі 900 жылдан астам бұрын салынған. Бұл Уорсли меншігінің алғашқы үйі болды, ол шамамен жерді қамтыды және Пакет үйі, телефон будкасы және Дельф шлюз қақпалары сияқты 40 тізімдегі ғимараттарды қамтыды, бірақ бұл тізім кейіннен 48 тізімдегі ғимаратқа дейін өсті. Канал Уорсли арқылы өтетіндіктен, кендерден шыққан темір тотығы суды көп жылдар бойы ашық қызғылт сары түске бояды. Бұл түсті жою мақсатында 2,5 миллион фунт стерлингтік жөндеу жұмыстары 2004 жылы аяқталды. Бірақ бұл жұмыс сәтті болмады және 2017 жылға қарай Дельфке жақын орналасқан каналдың көп бөлігі әлі де ашық қызғылт сары түсті. Уордли залы – ерте ортағасырлық меншік үйі және Уордлидегі I дәрежелі тізімдегі ғимарат. Қазіргі залы шамамен 1500 жылға жатады, бірақ 19 және 20 ғасырларда кеңінен қайта жаңартылды. Уорсли ескі залы – Уокден-роудқа жақын орналасқан II дәрежелі тізімдегі ғимарат. Орта ғасырдан кейінгі ғимараттың бұрын ор қазылғаны айтылады, бірақ қазір ордың іздері қалмаған. Уорслинің кейбір бөліктері қазір Әлемдік мұра орындары ретінде қарастырылуда. Бұл аймаққа Уорсли Дельфы (өзі де жоспарланған ескерткіш), Уорсли Гриннің бөліктері және Бриджуотер каналы кіреді. 2015 жылы Корольдік бау-бақша қоғамы Уорсли Нью-Холл бағын қалпына келтіру жоспарларын жариялады, ол 2021 жылы RHS Garden Bridgewater ретінде ашылды.

Білім

Англиядағы алғашқы жексенбілік мектептердің бірі Ворслиде құрылған болуы мүмкін. 1780 жылдары қазіргі сот үйіне жақын жердегі шағын үйde салынған және Томас Бьюри (3-ші герцогтың көмір шахтасының басқарушысы) құрылған. Балаларды герцогтың жұмысында жұмыс істейтін шебер-ағаш икемдеуші Люк Лоу оқытқан. 1785 жылы аймақта тағы үш жексенбілік мектеп ашылды, ал 1788 жылға қарай төрт мектепте 300-ден астам бала білім алды. Франсис Эгертон 1838 жылы күндізгі мектеп салған, ол кейіннен Санкт-Марк мектебі деп аталды. Бұл мектеп М62 тас жолының салынуы кезінде бұзылып, 19 қазан 1968 жылы Авиарь көшесіндегі жаңа мектеппен алмастырылды. Ворсли ауданында көптеген бастауыш мектептер бар, оның ішінде (бірақ олармен шектелмейді) Христос Королі католик бастауыш мектебі, Хилтон Лейн бастауыш мектебі және Месне Лиа бастауыш мектебі. Орта мектептер қатарында Бриджвотер мектебі мен Лоури академиясы бар. Солфорд колледжінің кампусы жақын жердегі Уолкденде орналасқан (бұрын Ворсли қалалық округінің құрамында болған). Колледждің Ворсли кампусы, оқу ресурстары және мамандандырылған медиа орталығы 16-18 жастағыларға арналған, 50 интернет жұмыс станциясы, 15 000 кітап және электрондық оқытуға қажетті ресурстарға қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Сондай-ақ, шаштараздық және сұлулық салондары, өнер театры, спорт залы және фитнес орталығы да бар.

Спорт

Worsley Golf Club 1894 жылы Broadoak Park-та Ellesmere графының меншігінің бір бөлігінде құрылған. Аймақта M60 тас жолының батысында сазды қазға ату клубы орналасқан. Boothstown жанындағы жерге жарыс жолы салу жоспары қоғамдық тыңдаудан өтті және жергілікті кеңес, жергілікті кеңесшілердің қарсылығынан кейін одан бас тартты.

Мемлекеттік қызметтер

Уорслидегі үй ішкі істер полициясын Ұлы Манчестер полициясы қамтамасыз етеді. Ең жақын полиция бөлімі Литтл Хултон немесе Суинтон қалаларында орналасқан. Қоғамдық көлікті Ұлы Манчестер көлік басқармасы үйлестіреді. Міндетті түрдегі төтенше жағдайлардағы өрт сөндіру және құтқару қызметін Ұлы Манчестер өрт сөндіру және құтқару қызметі жүзеге асырады.