Кіріспе
Махараштрадағы сегіз индуистік ғибадатханаға қажылық – Аштавинаяка, санскрит тілінде "сегіз Ганеша" деген мағынаны білдіреді. Аштавинаяка йатра – Үндістанның Махараштра штатындағы Пуна қаласының маңында орналасқан сегіз индуистік ғибадатханаға жасалатын қажылық сапар. Бұл сегіз ғибадатханада біртұтастық, береке, білім және кедергілерді жою құдайы Ганешаның сегіз түрлі мүсіні орналасқан. Әрбір ғибадатхананың өзіндік аңызы мен тарихы бар, олар әр ғибадатханадағы мүсіндердей бір-бірінен ерекшеленеді. Ганешаның әр мүсінінің пішіні мен түсі бір-бірінен өзгеше. Махараштраның басқа да аймақтарында сегіз Ганеша ғибадатханасы бар, бірақ Пуна маңындағылары көбірек танымал және зиярат етушілер көп. Аштавинаяка йатраны аяқтау үшін, барлық сегіз ғибадатхананы аралап шыққаннан кейін бірінші ғибадатханаға қайта оралу қажет. Аштавинаяка – Махараштра штатының Пуна және Райгад аудандары мен төңірегіндегі Ганешаның сегіз қасиетті орнына жасалатын қажылық сапар. Осы 8 ғибадатхананың 6-сы Пунада, ал 2-сі Райгад ауданында орналасқан. Басқа құдайларға жанама ғибадат етуден бұрын, Ганешаға бірінші болып құлшылық етеді. Қажылық сапарды аяқтау үшін 3 күн уақыт керек. Деректерге сәйкес, сапар Морегаундағы Морешвар ғибадатханасынан басталады, содан кейін Сиддтектің Сиддхивинаяк ғибадатханасы, Пали, Мхад, Пунадағы Теур Чинтамани Ганеш, Лениандри, Оджар, Ранжангаоннан кейін Морегауға оралып, қажылық сапар басталган жерге қайтады.
Ashtavinayaka is a Sanskrit term which means "eight Ganeshas". The Ashtavinayaka Yatra refers to a pilgrimage to the eight Hindu temples in the state of Maharashtra, India, centered around the city of Pune. The eight temples house eight distinct idols of Ganesha, the Hindu deity of unity, prosperity, learning, and removing obstacles. Each of these temples has its own individual legend and history, as distinct from each other as the murtis in each temple. The form of each murti of Ganesha and his trunk are distinct from one another. There are other temples of eight Ganesha in various other parts of Maharashtra; however, the ones around Pune are more well known and visited. To complete the Ashtavinayaka Yatra, one must revisit the first temple after visiting all the eight temples. The Ashtavinayaka Yatra is a pilgrimage covering these eight holy abodes of Ganesha in and around Pune and Raigad District of Maharashtra. Out of these 8 Temples, 6 are in Pune and 2 are in Raigad District. Ganesha is worshiped first before any other worship service is carried out to any other deity. The pilgrimage takes 3 days to complete. As per scriptures travel starts from Moreswar in Moregaon then Siddhivinayak temple of Siddhtek, Pali, Mhad, Theur Chintamani Ganesh in Pune, Lenyandri, Ojar, Ranjangaon then back to Moregaon where pilgrimage had started.
Сиддхивинайк
Аймақтық аңыз бойынша, Вишну осы жерде Ганешаға дұға тілеп, Маду және Кайтабха асураларын жеңген деп есептеледі. Бұл – сегіз мүртінің ішіндегі тек қана бір мүртінің сөресі оң жаққа қарай орналасқан. Кедгаондық екі әулие, Шри Морья Госави мен Шри Нараян Махарадж осы жерде рухани жарыққа жеткен деп саналады. Ғибадатхана солтүстікке қарап тұр және кішкентай төбеде орналасқан. Ғибадатханаға дейінгі басты жолдың Пешваның генералы Харипант Падаке салғандығы айтылады. Ішкі қасиетті орын 15 фут биіктігінде және 10 фут енінде, Пуньяшлока Ахильябай Холкар салған. Мүртінің биіктігі 3 фут, ені 2,5 фут. Мүрті солтүстік бағытқа қарап тұр. Мүртінің ішкі жағы кең емес, бірақ Риддхи мен Сиддхи мүртілері бір тізесіне отырған. Бұл мүртінің сөресі оңға бұрылған. Оң жаққа бұрылған сөрелі Ганешаның адалдарға қатаң талаптары бар деп есептеледі. Ғибадатхананы бір рет айналу үшін (прадакшина) төбенің айналасымен толық айналып өту керек. Орташа жылдамдықпен бұл шамамен 30 минутты алады. Пешва генералы Харипант Падаке генерал лауазымынан айырылып, ғибадатхананың айналасында 21 рет прадакшина жасады. 21-ші күні Пешва сарайының қызметкері келіп, оны патшалық құрметпен сарайға алып кетті. Харипант Құдайға алғашқы соғысында жеңіп алған қамалдың тастарын әкелемін деп уәде берді. Тас жол Харипант генерал болғаннан кейін шабуыл жасаған Бадами қамалынан салынған. Бұл ғибадатхана Ахмеднагар ауданының Шригонда қаласынан 48 км қашықтықта, Пуне-Солапур тас жолының бойында орналасқан. Ғибадатхана Бхима өзенінің жанында орналасқан. Пуне-Солапур темір жолындағы Даунд темір жол стансасы осы жерден 18 км қашықтықта.
Шри Дхунди Винаяк
Жоғарыда айтылған оқигада Баллал құдай деп табынып, Қалиан Сет лақтырып жіберген тас мүсін Дхунди Винаяк деп аталады. Мүсін батысқа қарап тұр. Дхунди Винаяктың туған күнін тойлау Джешта Пратипададан Панчамиге дейін жалғасады. Ежелгі заманнан бері, Баллалешвардың басты құдайына барудан бұрын Дхунди Винаякқа барып, оның қасиетін көру дәстүр болып келген.
Бағдат
Көркем ханзада Рукмангад ақылман Вачакнавидің әйелі Мукунданың арсыз шақыруын қабылдамады, соның салдарынан оған мәйектің дерті тиді. Мукунданы Рукмангад болып алдаған Индра оны қанағаттандырды, нәтижесінде Грутсамад есімді бала дүниеге келді. Грутсамад шындықты білгенде, анасы Мукунданы Бори ағашына айналдырды, ал ол өз кезегінде оған Трипурасур есімді демон ұлды тудыру үшін қарғыс тақты, ол Ранжангаон Ганешаға дұға еткеннен кейін Шивадан жеңіліс тапты. Грутсамад қарғысқа ұшырап, Пушпак орманына барып, Ганешаға құлшылық етті. Сағида Грутсамад "ГаНаНаН Тва" мантрасымен мәшһүр. Ол осы ғибадатхананы салып, осы Ганешаны Варада Винаяк деп атады. Ганеша осы жерде Варада Винаяк түрінде, кеңшілік пен табыстың иесі ретінде мекендейді делінеді. Мүсін 1690 жылы Дхонду Паудкарға көршілес көлден суға батып жатқан күйінде табылған, сондықтан оның сыртқы түрі тозығы жеткен. 1725 жылы сол кездегі Калян субедері Рамжи Махадев Бивалкар Варадавиняк ғибадатханасын және Махад ауылын салғызды. Мүсін шығысқа қарап тұр, оның хоботы сол жаққа бұрылған және 1892 жылдан бері үздіксіз жанған май шамның жанында тұрады. Ғибадатхананың төрт жағында төрт піл мүсіні орналасқан. Залдың көлемі 8 футқа 8 фут. Күмбездің биіктігі 25 фут, ал жоғарғы жағы алтынмен жабылған. Күмбезде кобраның суреті бейнеленген. Бұл ғибадатханада ғибадат етушілерге мүсінге жеке құрмет көрсетуге рұқсат етілген жалғыз орын. Оларға осы мүсіннің жанында дұға етуге рұқсат етіледі. Ғибадатхана Мумбай-Пуне тас жолынан үш шақырым қашықтықта, Хополи маңында (Пунеден 80 шақырым қашықтықта) орналасқан, сондықтан Мумбай қаласына ең жақын жерде жатыр. Каржат теміржол станциясы, Каржат, Мумбай-Пуне теміржолындағы бұл жерден 24 шақырым және Хополиден 6 шақырым қашықтықта орналасқан.
Шыңғымалық
Ғанеша осы жерде дана Капила үшін ашкөз Гунадан бағалы Чинатамани жолдасты қайтарып алған деп есептеледі. Бірақ жолдасты қайтарып әкелген соң, дана Капила оны Винаякқа (Ғанешаға) мойнына ілді. Сөйтіп, Чинтамани Винаяк деген ат пайда болды. Бұл оқиға Қадамб ағашының астында болғандықтан, Теур ежелгі заманда Қадамбангар деп аталған. Ғибадатхананың артындағы көл Кадамбтиртха деп аталады. Ғибадатхананың кіреберісі солтүстікке қарап тұр. Сыртқы ағаш залын Пешвалар салған. Ал негізгі ғибадатхананы Шри Морайя Госави әулетінен шыққан Дхаранидхар Махарадж Дев салған делінеді. Ол бұл ғибадатхананы аға Шримант Мадхаврао Пешва сыртқы ағаш залын салғанға дейін шамамен 100 жыл бұрын салған болуы керек. Бұл мүсіннің сол жаққа бұрылған хоботы бар, ал көздері карбункул мен алмазбен әшекейленген. Мүсін шығысқа қарайды. Теурдің Чинтаманиі Шримант Мадхаврао I Пешваның отбасылық қасиетті құдайы болған. Ол туберкулезден зардап шегіп, өте жас (~27 жаста) қайтыс болды. Ол осы ғибадатханада қайтыс болған деп есептеледі. Оның әйелі Рамабай 1772 жылдың 18 қарашасында оның қасында Сати болды. Ғибадатхана Пунадан 22 км қашықтықта, Пуна-Солапур тас жолының жанында орналасқан, сондықтан Пунаға ең жақын жерде жатыр. Теур ауылы үш ірі өзеннің – Мула, Мутха және Бхима өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан.
Гириятмай
Бұл жерде Парвати (Шиваның әйелі) Ганешаны дүниеге келтіру үшін аскетизм жасады деп есептеледі. Гиржияның (Парватидің) Атмаджы (ұлы) – Гирйатмадж. Бұл ғибадатхана буддалық 18 үңгірден тұратын үңгір кешенінің ішінде орналасқан. Бұл ғибадатхана сегізінші үңгір. Бұлар Ганеша лени деп те аталады. Ғибадатхана бір тастан қашалған төбеде, 307 сатыдан тұрады. Ғибадатханада тіреуші бағаналары жоқ кең зал бар. Ғибадатхана залы 53 фут ұзындықта, 51 фут енінде және 7 фут биіктікте. Мүсіннің түсі сол жаққа қаратылған, оған ғибадатхананың арт жағынан табыну керек. Ғибадатхана оңтүстікке қарап тұр. Бұл мүсін, белгілі бір жағынан, қалған Аштавинаяка мүсіндерінен сәл өзгеше, өйткені ол басқа мүсіндер сияқты нашар ойылып жасалған немесе қашалған сияқты көрінеді. Кез келген адам осы мүсінге табынуы мүмкін. Ғибадатханада электр шамдары жоқ. Ғибадатхана осылай салынған, күндіз әрдайым күн сәулесімен жарықтанады. Ғибадатхана Нарайангаоннан 12 км қашықтықта орналасқан, ал Нарайангаон Пуне қаласынан 94 км қашықтықта, Пуне-Нашик тас жолында жатыр. Ең жақын теміржол стансасы – Талегон. Жуннардан Лениадриге шамамен 5 км. Шахратпати Шиваджи Махарадж дүниеге келген Шиванери қамалы жақын маңда (5-6 км) орналасқан.
Вигнешвар қаласы
Бұл мүсіннің тарихында Әбхинандан патшаның ұйымдастырған дұғасын жою үшін Индра құдайлардың патшасы Вигнасурды жаратқаны айтылады. Алайда, демон одан да ары барып, барлық ведалық, діни амалдарды жойды. Халықтың қорғау туралы дұғаларына жауап ретінде Ганеша оны жеңді. Әңгімеде айтылғандай, жеңілген соң демон Ганешадан мейірімділік көрсетуін өтініп, жалбарынып-тіледі. Ганеша оның өтінішін қабылдады, бірақ демон Ганешаға табыну орынға бармас деген шарт қойды. Қарсылықта демон өтініш айтып, өзінің аты Ганешаның атынан бұрын айтылуын сұрады, осылайша Ганешаның аты Вигнахар немесе Вигнешвар болды (Санскриттегі «Вигна» сөзі – күтпеген, себепсіз оқиға немесе жағдайға байланысты ағымдағы жұмыстың кенеттен тоқтауы). Бұл жердегі Ганеша Шри Вигнешвар Винаяк деп аталады. Ғибадатхана шығысқа қарап тұр және қалың тас қабырғамен қоршалған. Қабырғаның үстімен жүруге болады. Ғибадатхананың негізгі залы 20 фут, ал ішкі залы 10 фут ұзындықты құрайды. Шығысқа қарап тұрған бұл мүсіннің түсі сол жаққа қараған, ал көзінде рубин тастар бар. Маңдайында алмаз, кіндігінде әсем тастар орналасқан. Риддхи мен Сиддхи мүсіндері Ганеша мүсінінің екі жағына қойылған. Ғибадатхананың шатыры алтыннан жасалған, және оны Чимаджи Аппа Васай мен Саштидегі португалдық билеушілерді жеңгеннен кейін салған болуы мүмкін. Ғибадатхана шамамен 1785 жылы салынған. Бұл ғибадатхана Пуна-Нашик тас жолының жанында, Ожар қаласында орналасқан. Оның барлық жағы биік тас қабырғалармен қоршалған, ал шыңы алтыннан жасалған. Ғибадатхана Кукади өзенінің жағасында орналасқан. Мумбай-Тане-Кальян-Бапсай-Саралғаун-Отур арқылы Ожарға дейінгі қашықтық 182 км.
Махаганапати
Шива осы жерде Трипурасура демонмен шайқас алдында Ганешаға құлшылық еткен деп есептеледі. Шива осы жерде Ганешаға ғибадат етіп, Манипур деп аталатын қала құрған, ал ол қазір Ранжангаон деп аталады. Ранжангаон Ганпати – Аштавинаяканың бірі, ол Ганешаға қатысты сегіз аңызды тойлайды. Бұл ғибадатхананың Ганпати мүсіні "Холлам" әулеті, Ранжангаондағы алтын сатушылар әулетінің бірі, ашты. Тарих бойынша, ғибадатхана 9-10 ғасырларда салынған. Пуне-Нагар тас жолынан бара жатқанда, маршрут Пуне-Корегаоннан кейін Шикрапур арқылы өтеді; Ражангаон Ширурға дейін 21 км қашықтықта. Пунадан 50 шақырым жерде. Мүсін шығысқа қарап отыр, аяқтары кесіліп отырған күйде, маңдайы кең, сүйегі сол жаққа бұрылған. Алғашқы мүсін жертөледе жасырылған, он тұмсығы мен жиырма қолы бар және Махоткат деп аталады, бірақ ғибадатхана басшылығы мұндай мүсіннің бар екенін жоққа шығарады. Күн сәулесі мүсінге тікелей түсетіндей етіп салынған (күннің оңтүстікке қарай жылжуы кезінде), ғибадатхана 9 және 10 ғасырлар сәулетімен ерекше ұқсастықтарды сақтайды және шығысқа қарап тұр. Шримант Мадхаврао Пешва осы ғибадатханаға жиі келіп, мүсіннің айналасына тас киелі орын салдырған, ал 1790 жылы Аняба Девке мүсінге құлшылық етуге рұқсат берілді. Ғибадатхана: Махаганапати лотос гүлдің үстінде отырған күйде бейнеленген, екі жағында оның жұбайлары Сиддхи мен Ридхи тұр. Ғибадатхана Пешва Мадхав Рао дәуірінен бастау алады. Маха Ганпати ғибадатханасы Ранжангаон қаласының орталығына өте жақын орналасқан. Ғибадатхана Пешвалар билігінде салынған. Пешва Мадхаврао свямбху (табиғи түрде кездесетін) мүсінін орналастыру үшін ішкі киелі орынды салдырған. Ғибадатхана шығысқа қарап тұр. Онда екі мүсін – Жәй мен Виджай күзетшілік жасап тұр. Ғибадатхананың құрылымы Дакшинаянда, күннің оңтүстікке қарай жылжуы кезінде, күн сәулесі құдайға тікелей түсетіндей етіп жасалған. Құдай екі жағында Риддхи мен Сиддхи отырған күйде бейнеленген. Құдайдың сүйегі сол жаққа бұрылған. Жергілікті халық Махаганпаттың нағыз мүсіні бір қоршауда жасырылған деп сенеді, және бұл мүсіннің он тұмсығы мен жиырма қолы бар. Бірақ бұл сенімді растайтын ештеңе жоқ. Мерекелер: Барлық басқа Аштавинаяка (Ганеша) ғибадатханаларында сияқты, Ганеша Чатурти де зор салтанатпен тойланады. Аңыз бойынша, бір дана адам жұмбақтаған кезде бала дүниеге келген; бала данамен бірге болғандықтан, Ганеша Иесі туралы көптеген жақсы нәрселерді білген, бірақ оның ішінде көптеген жаман ойлар болған; өскенде ол Трипурасура деген демонға айналды; содан кейін ол Шива Иесіне дұға етіп, үштігінің бәрі бір сызықта болғанша, жеңілмеу батасымен алтыннан, күміс пен қоладан жасалған үш күшті қамал (зұлым Трипурам бекіністері) алды; оның жанындағы батамен ол аспан мен жердегі барлық жаратылыстарға азап шектірді. Құдайлардың шұғыл тілегін естіген Шива араласып, демонды жеңе алмайтынын түсінді. Нарада Мунидің кеңесін тыңдап, Шива Ганешаға сәлем беріп, содан кейін бір ғана жебені атып, қамалдарды тесіп, демонның соңына жеткізді. Трипура қамал-қабырғаларын жойған Шива жақын маңдағы Бхимашанкарамда жерленген. Бұл аңыздың бір түрі Оңтүстік Үндістанда кеңінен танымал. Ганеша Шиваның күймесіндегі күшеюді бұзған деп айтылады, өйткені соңғысы демонмен шайқасқа шыққанда, ол бастамас бұрын Ганешаға сәлем бермей кетті. Өзінің қатесін түсінген Шива ұлы Ганешаға сәлем беріп, кейін күшті демонға қарсы қысқа шайқасқа жеңіске жетті. (Ачарапаккамды қараңыз, Тамил Надудағы ежелгі ғибадатхана, 1-ші мыңжылдықта Тамил әнұрандарымен даңқталған, Шиваны осы аңызбен байланыстырады, сондай-ақ Тирувирколам мен Тируватикай екеуі де 1200 жылдан астам, Трипурасамхарам аңызына байланысты). (XV ғасырдың ақын-жазушысы Арунагиринатардың "Мүппурам эри сеида, Аччиван ураи ратам, акчаду поди сеида ати деера" деген тамил тіліндегі жолдары осы аңызды баяндайды.)