Кіріспе
Дакешвари ұлттық ғибадатханасы – Бангладештің Дака қаласындағы индуист ғибадатханасы. Ол мемлекеттік меншікте болғандықтан, Бангладештің "Ұлттық ғибадатханасы" деген мәртебеге ие. "Дхакешвари" (ঢাকেশ্বরী Ðhakeshshori) атауы "Даканың қасиетті әйелі" немесе "Даканың құдайы" деген мағынаны білдіреді. 1971 жылы Бангладеш азаттық соғысы кезінде Пакистан армиясы Рамна Кали Мандирін қиратқаннан бері Дакешвари ғибадатханасы Бангладештегі ең маңызды индуисттік қасиетті орны болып саналады. Бұл сонымен қатар Бангладештегі ең ірі индуист ғибадатханасы. Ол Үндістан субконтинентіндегі қасиетті әйелдерге арналған Шакти Питалардың бірі.
Dhakeshwari National Temple is a Hindu temple in Dhaka, Bangladesh. It is state owned, giving it the distinction of being Bangladesh's 'National Temple'. The name "Dhakeshwari" (ঢাকেশ্বরী Ðhakeshshori) means "Goddess of Dhaka". Since the destruction of Ramna Kali Mandir in 1971 by the Pakistan Army during the Bangladesh Liberation War, the Dhakeshwari Temple has assumed status as the most important Hindu place of worship in Bangladesh. It is also the largest Hindu temple in Bangladesh. It is one of the Shakti Pithas, the goddess centric shrines of the Indian Subcontinent.
Тарих
Дакешвари (Дурга) ғибадатханасын 12 ғасырда Сена әулетінің патшасы Баллал Сен салған. Аңыз бойынша, қала Дака осы Құдайдың құрметіне аталған. Ғибадатхананың қазіргі сәулеттік стилін сол кезеңнен бастап уақыт өте келе жасалған көптеген жөндеулер, жаңартулар және қайта құрулар салдарынан анықтау мүмкін емес. Бұл Даканың мәдени мұрасының маңызды бөлігі саналады. Көптеген зерттеушілер бұл ғибадатхананың Сати Құдайының тәжіндегі асыл тастың түскен жері екеніне сенеді. Бұл туралы нақты дәлелдер жеткіліксіз болғанымен, зерттеушілер Шакти-пиетаның орнын іздеу кезінде осы жерге назар аударған. Ғибадатхана ғасырлар бойы үлкен құрметке ие болған. Түпнұсқа 800 жылдық мүрті Үндістанның Батыс Бенгалия штатындағы Калькутта қаласындағы Кумартүліге көшірілген. Үндістанның бөлінуі кезінде ол миллиондаған босқындармен бірге Даккадан Калькуттаға әкелінді. 1950 жылы кәсіпкер Дебендранатх Чаудхари Кумартүлі ауданында Құдайға арналған ғибадатхана салып, оның күнделікті қажеттері үшін мүлкін бөліп берді. Мүртінің биіктігі 1,5 фут, он қолы бар, ол арыстанға мініп отырған Катьяни Махишасурмардини "Дурга" бейнесінде бейнеленген. Оның екі жағында Лакшми, Сарасвати, Картик және Ганеш орналасқан. Патша отбасы Азамгархтан Тивари отбасын Құдайға күнделікті ғибадат ету үшін тағайындаған. 1946 жылы осы отбасының ұрпақтары Калькуттаға келіп, қайта тағайындалды және олар әлі күнге дейін Құдайға адал қызмет етуде. Қазіргі Дхакешвари ғибадатханасындағы Құдай – түпнұсқа мүсіннің көшірмесі. Сенімге сәйкес, король Биджой Сеннің әйелі Лангольбондқа тазалануға барып, қайтып келе жатқанда тарихшылар Баллал Сен деп білетін ұл туған. Таққа отырғаннан кейін Баллал Сен өзінің туған жерін құрметтеу үшін осы ғибадатхананы салған. Аңыз бойынша, Баллал Сен бір күні орманның ішінде жатқан Құдайды армандаған. Ол Құдайды тауып алып, оған арнап Дхакешвари деп аталған ғибадатхана салған. Аңыздар не айтса да, индустар Дхакешвариді Даканың бас Құдайы деп санайды, ол Ади Шакти Құдайы Дурганың бейнесі немесе бір түрі. Дурганың мүсіні Дхакешвари деп аталады.
Сыртқы көрініс
Дхакешвари кешенінде екі түрлі сәулет стиліндегі ғибадатханалар бар. Ескісі – Пончаротна стиліндегі Дурга қадірлі үйі, ол жаңарту жұмыстарынан кейін бастапқы келбетін жоғалтқан. Брэдли Берд осы ғасырдың басында осылай жазған. Бұдан басқа, төрт Шива ғибадатханасы бар. Әңгімелерге сүйенсек, 16 ғасырда Мансинг патша осы ғибадатханаларды төрт Шив линга орнатып салған. Бірақ бұл ақпарат сенімді көрінбейді. Дхакешвари сәулетінде бенгалдық чоучала және шикор стилінің үйлесімі байқалады. Ратан Лал Чакраборти бір мақаласында: «Оның құрылымы мен сәулеті буддалық пагодаға ұқсайды» деп жазған. Осыдан ол ғибадатхана, мүмкін, 10 ғасырда салынған деген болжам жасады. 19 ғасырда Дхакешари ғибадатханасы қалай көрінген? Ридойнат Мажумдер ғибадатхананы сипаттаған. Сол кезде ғибадатхананы ормандар жауып, солтүстігінен Урду жолы батысқа қарай Пилханаға, оңтүстік-батысында Мирпур жолы өткен. Оның оңтүстігінде орман, ал шығысында Урду базары орналасқан.
Ішкі көрініс
Ғибадатхана бес жақты болған, алдыңғы жағында Натамандир орналасқан, оның айналасында бөлмелер қатары, үлкен тоған және пілдер өтетін Нахоботтола қақпасы бар. Шығыс жағында ғибадатханада дұға ететін немесе медитация жасайтын бірнеше қасиетті адамдардың қабірлері орналасқан. Ғибадатхананың сыртында 5-6 пагода және Шив лингасы бар. Дхакешаври ғибадатханасының жұбы күнде дұға ететін. Құдайы – Дошвужа. Құдайдың бейнесі алтыннан жасалған деген сенім бар. Құдайдың сол және оң жағында басқа да мүртілер орналасқан. Көптеген ежелгі ғибадатханалар сияқты, оның іші де қараңғы. Құдайды көру үшін жарық қою қажет. Ғибадатхананың иелері көп, себебі оны жаңа қараушы ескі қараушылардан сатып алған. Жотиндрамохан оны 1901 жылы сатып алған. Дхакешавриде көп адам болады, бірақ ол – тыныштық мекені. Тілдің үнсіз дауысы кешкі жарық пен ғибадатхана қоңырауының әуенімен бірігіп, бейбіт ортаны қуанышқа толы оқиғаға айналдырады.
Бангладештің ұлттық ғибадатханасы ретінде жариялау
1996 жылы Дакешвари ғибадатханасы Бангладештегі индуизм мәдениеті мен құдайға табыну орталығы ретіндегі мәртебесін көрсете отырып, Дакешвари Джатия Мандир (Ұлттық ғибадатхана) деп қайта аталды. Бұл, 1988 жылы ислам діні мемлекеттік дін деп жарияланғаннан кейін, Бангладеш индуистерінің басты қасиетті орнына ресми мәртебе беруді талап еткен үлкен науқанының нәтижесі болды. Осының салдарынан Бангладештің туы күн сайын таңертең ғибадатхана алдында көтеріледі және мемлекеттік аза күндері жартылай түсірілу сияқты Ұлттық Ту туралы ережелер сақталады. Бангладештегі басқа да маңызды діни орындардағыдай, Тәуелсіздік күні, Тіл шеһидтері күні, Жеңіс күні және Шейх Мүжибур Рахман мен Зияур Рахман сияқты бұрынғы көшбасшылардың туған және қайтыс болған күндері күндізгі дұғалар кең таралған.
Ғибадатхананың қауіпсіздігіне қауіп төнді
Тарихи тұрғыдан алғанда, ғибадатхананың бірнеше күзетшілері әскер тарапынан азапталып өлтірілді, бірақ көпшілігі, бас діни қызметкері де бар, ата-бабаларының ауылдарына, содан кейін Үндістанға қашып, өлімнен құтылды. Ғибадатхана жерінің маңызды бөлігі "Бекітілген мүлік туралы" заңға және Бангладеш үкіметінің тәркілеуіне байланысты жоғалды, ал қазіргі ғимараттар мүліктің тарихи аумағынан әлдеқайда кіші. Мұсылман топтары ғибадатхана кешеніне көп рет шабуыл жасады, соңғы ірі шабуыл 1992 жылдың желтоқсан айында болды (Үндістандағы Бабри мешітінің қиратылуына жауап ретінде болуы мүмкін).
Діни және әлеуметтік-мәдени қызмет
Дакешвари ғибадатханасы әлеуметтік-мәдени және діни өмірдің орталығы болып табылады. Әр жыл сайын Дакадағы ең ірі Дурга Пуджа мерекесі (бенгалия индуистерінің күнтізбесіндегі ең маңызды оқиға) Ұлттық ғибадатханада өткізіледі, ал Бангладеш президенті, премьер-министрі, оппозиция жетекшісі, парламент мүшелері және БАҚ жұлдыздары сияқты салтанатты қонақтар ғибадатхана аумағынан Бангладеш индуистер қауымын құттықтауға келеді. Дурга Пуджадан кейін бірнеше күн өткен соң көршілес парад алаңында Биджая Саммелани (мәдени бағдарлама) өтеді, бұл да Дака күнтізбесіндегі маңызды мәдени шара болып табылады және Дака музыкасы мен кино индустриясының үздік өнерпаздарын тартады. Жылдың ең маңызды оқиғаларының бірі – Дхакешвари ғибадатханасынан басталып, Ескі Дака көшелерімен өтетін Жанмаштами шеруі. Бұл шеру құдай Кришнаның туған күніне орай ұйымдастырылады, ол Бангладеште мемлекеттік мереке болып есептеледі және бенгал күнтізбесінде Дурга Пуджадан кейін екінші маңызды оқиға болып табылады. Шеру 1902 жылдан бастау алған, бірақ 1948 жылы Пәкістан құрылғаннан кейін және Дакадағы мұсылман топтарының шабуылдарынан кейін тоқтатылған. 1989 жылы шеру қайта жаңғыртылды. Ғибадатханада концерттер мен қайырымдылық акциялары (мысалы, су тасқынынан зардап шеккендерге көмек көрсету) жыл бойы тұрақты түрде өткізіледі. Жыл сайын Дакешвари ғибадатханасында үлкен қан тапсыру және егу шаралары ұйымдастырылады, олар Дака қаласының барлық тұрғындары үшін ашық. Ескі кездерде, Чайтра айында Дхакешвари ғибадатханасының кешенінде мерекелер өткізілген. Бұл жер түрлі-түсті дүкендерге толы болған. Иманды адамдар діни ізгіліктерді жинау үшін ғибадатханаға келіп, үйлеріне оралатын. Миллиондаған индуистер күнәларынан арылу үшін Шоитра айының Сукла Остоми күнінде Лангольбондонға барып, суға түсетін. Дурга Девидің батасын алу үшін көптеген адамдар түрлі жолдармен Дхакешвари ғибадатханасына жаяу келіп тұратын. Бұл олар үшін жылдың ең жақсы сәті болды. Олар үлкен үмітпен үйден шығып, Бхагаванға бас иіп, құдайға толыққанды бағынып, оның құлшылығы арқылы күнәларынан арылатындарына сенді. Олар аштық, ұйқысыздық, аласұру сияқты барлық қиындықтарды ұмытып, тек бата алатындарына сенеді және ғибадатханаға бет бұрады. Барлық адамдар 10-20 адамнан тұратын шағын топтарға бөлінді. Топтардың көп бөлігі әйелдерден құралды, әр топта ауылдың ең үлкен адамы бар, ол оларға қамқорлық жасады. Олар алыс жерден топ-топ болып келді. Бұл топтарға жасы үлкендер мен дені семіздер де кірді. Жақын қаладан ғибадатханаға еріктілер келіп, құдайдың батасын алып, оған құлшылық етуге құлшынып, жиі "Ом Дакка есвари" деп айқайлап, иіліп отыратын. Қазіргі уақытта, жыл сайын, Дакадағы ең ірі Дурга Пуджа мерекесі (бенгалия индуистерінің күнтізбесіндегі ең маңызды оқиға) Ұлттық ғибадатханада өткізіледі, ал көптеген салтанатты қонақтар ғибадатхана аумағынан Бангладеш индуистер қауымын құттықтауға келеді. Мыңдаған ғибадат етушілер мен көрермендер ғибадатхана аумағынан өтеді, оларға прасад (әдетте күріш пен бұршақтан жасалған тағам) ұсынылады. Дурга Пуджадан кейін бірнеше күн өткен соң көршілес парад алаңында Биджая Саммилан (мәдени бағдарлама) өтеді, бұл да Дака күнтізбесіндегі маңызды мәдени шара болып табылады. Дурга Пуджа бес күннен кейін Сашти, Саптамі, Аштамі және Навами сияқты қасиетті рәсімдерді орындағаннан кейін Бижоя Дашами мерекесімен аяқталады. Бижоя Дашамиде Дурга мен оның төрт баласы Лакшми, Сарасвати, Картик және Ганешаның мүсіндері өзенге немесе теңізге батыру үшін шерумен шығарылады. Шеру ғибадатханадан басталады. 2015 жылдың 7 маусымында Үндістанның премьер-министрі Нарендра Моди Бангладешке ресми сапары барысында ғибадатханада дұға етті. Оған ғибадатхана басшылары Дхакешвари Девисінің мүсілін сыйға берді.
Қазіргі жағдай
Ол 1971 жылы Бангладеш Азаттық соғысы кезінде ауыр зақымдалды, ғибадатхананың ғимараттарының жартысынан астамы қиратылды. Бас ғибадатхана Пәкістан армиясының бақылауына өтіп, оқ-дәрі сақтау орны ретінде пайдаланылды. 2018 жылы Бангладеш премьер-министрі Шейх Хасина Дакешвари ғибадатханасына сапар жасап, ғибадатхана басшылығына іргелес жерді сыйға беру туралы жариялады. Бұрын ғибадатхана жер басып алу салдарынан көп мүлкін жоғалтқан.