Кіріспе
Nash Metropolitan – 1953 жылдан 1961 жылға дейін Англияда құрастырылып, сатылған американдық автомобиль. Ол екі көлік класына жатады: экономикалық класс және кішкентай автомобиль. Қазіргі АҚШ терминологиясында Metropolitan – "субкомпакт", бірақ автомобиль жасалған кезде мұндай категория болмаған. Ол кезде оны әртүрлі жағдайларда жіктеген, мысалы, "кішкентай автомобиль" немесе "экономикалық автомобиль" деп атаған. 1954 жылы Nash және Hudson бірігіп American Motors Corporation (AMC) құрғанда, сондай-ақ Rambler жылдары, Ұлыбритания және басқа да нарықтарда жеке марка ретінде де Metropolitan сатылды.
Дизайн
Көптеген отандық автомобиль өндірушілер "үлкені жақсы" деген философияны ұстанатын болса, Nash Motor Company басшылары американдық сатып алушыларға экономикалық балама көлік ұсыну үшін нарықты зерттеді. Metropolitan Висконсин штатының Кеноша қаласында жобаланды. Ол NXI (Nash Experimental International) концепт-карының үлгісімен жасалған, оны Детройттегі тәуелсіз дизайнер Уильям Дж. Флажоль Nash Kelvinator үшін құрастырған. Бұл "қалалық/саудалық машина" үлкен Nash-ке ұқсас болғанмен, өлшемі өте шағын болды, себебі Met-тің доңғалақ базасы Volkswagen Beetle-дан да қысқа еді. NXI жобалау зерттеуінде көптеген жаңашылдық ерекшеліктер енгізілді және алдыңғы және артқы бөліктердің өзара алмастырылуына тырысылды (өндірісте қолданылған жалғыз өзара алмастырылатын элементтер – симметриялық есік панельдері). Күрделірек болғанына қарамастан, жаңа көлік Nash-тың жетілдірілген бір бөліктен (бір корпус) тұратын құрылымын да қамтыды. Автомобильдің осы өлшемдегі көлікке американдық автокөлікшілердің реакциясын бағалау үшін 1950 жылдың 4 қаңтарында Нью-Йорктегі Waldorf Astoria қонақүйінде бірнеше "көрме-алдын ала қараулар" (surviews) ұйымдастырылды. Осы "көрме-алдын ала қараулардың" нәтижесі Nash-ты осындай машинаға бәсекеге қабілетті бағамен қол жеткізуге болатын нарық бар екендігіне көндірді. Содан кейін, "көрме-алдын ала қараулардан" алынған көптеген жақсартуларды қамтитын прототиптер сериясы жасалды, оларға шыныдан жасалған жылжымалы терезелер, қуаттырақ қозғалтқыш және рульге орнатылған беріліс дәнекері (концепт-кардағы едендегі дәнекерлі ведро тәрізді орындықтардың орнына қатар орындықтар) енгізілді. Модель NKI (Nash Kelvinator International) деп аталды және капоттың бүршігі мен артқы доңғалақтардың ойықтарын қамтитын жаңартылған стильге ие болды. Бұл көліктер әйелдер үшін екінші көлік немесе экономикалық тұрғыда тиімді қалалық көлік ретінде пайдаланылды. Dodge La Femme бір жылдан кейін таныстырылды. Көліктің алғашқы өкілі 1954 жылғы Америка Мисс Эвелин Ай Семпиер болды. Көлік Women's Wear Daily басылымында кеңінен жарнамаланды.
I серия
Остин Лонгбридж зауытында өндіріс 1953 жылдың қазанында басталды (VIN1001 нөмірінен бастап). "Нэштің кішкентайы" деген лақап атымен танымал болған бұл автомобильдер өте кішкентай болды. Олардың шасси ұзындығы, жалпы ұзындығы және жалпы салмағы кабриолет үшін және қатты төбелі үлгі үшін тиісінше былай болды, осылайша Metropolitan Volkswagen Beetle-ден кішірек болды. Екі модель – кабриолет және қатты төбелі – Austin A40 Devon/Dorset үлгісінде қолданылған OHV 4-цилиндрлі Austin 'A40' сериялы қозғалтқышымен жабдықталған, ал қуат үш жылдамдықты механикалық беріліс арқылы артқы дөңгелектерге берілді. Алғашқы тапсырыс 10 000 дананы құрады, сатылым жеткілікті болған жағдайда тапсырыстың көлемін ұлғайту мүмкіндігі қарастырылды. Жаңа үлгі бастапқыда "NKI Custom" деп аталатын болған, бірақ жариялауға екі ай қалғанда атауы "Metropolitan" деп өзгертілді. "Metropolitan" деген жазуы бар жаңа хромды тақталар жолаушы жағындағы алдыңғы қанаттағы "NKI Custom" деген жазу орналасқан тесіктерге орнатылды. Nash дилерлері "NKI Custom" деген жазуы бар алғашқы автомобильдерді қайта жаңартуға мәжбүр болды. Дегенмен, кейбір зауыттық нұсқаулықтар әзірленіп, NKI деген атаумен қызмет көрсету бөлімдеріне таратылды. Сауалнамалар американдықтардың үнемді автомобильдерге қызығушылық танытқанын көрсетті, бірақ іс жүзінде Metropolitan салыстырмалы түрде аз санда сатылды. 1954 жылы Nash Hudson компаниясымен бірігіп, 1955 жылы автомобильді Hudson Metropolitan ретінде сатты, бірақ "сұраныс бастапқы деңгейден жоғарыламады", себебі Metropolitan Солтүстік Америка стандарттары бойынша баяу болды. 1954 жылдың мамыр айында Nash Kelvinator Corporation Hudson Motor Company компаниясымен бірігіп, American Motors Corporation (AMC) құрғанын жариялады. Осылайша, 1954 жылдың тамызынан бастап Metropolitan Hudson дилерлері арқылы қолжетімді болды. Бұл Hudson Metropolitan үлгілері Hudson радиатор торының белгісін, "M" логотипі бар доңғалақ қаптарын, "көзді" сигнал түймесін және қарапайым қосалқы дөңгелек қаптамасын алып жүрді. Тоқтау қашықтығы 27 метрге (толық тоқтау үшін) жетті. 1953 жылдың желтоқсанында Джордж Мейсон екі Metropolitan-ды Солтүстік Каролина штатындағы Raleigh Speedway трегіне сынақтар үшін алып барды. Бірінші Metropolitan 24 сағаттық төзімділік сынағынан өтті, 1469 миль (2365 км) қашықтықты жөндеусіз жүзіп өтті, ал екінші автомобиль 24 сағаттық жанармай үнемдеу сынағына қатыстырылды. Өндіріс 1961 жылдың сәуір айында тоқтатылды (соңғы VIN – E95981, 1961 жылдың 19 сәуірінде құрастырылған). Қолданыстағы қор сатылымы 1962 жылдың наурызына дейін жалғасты. 1956 жылдың 17 қаңтарында Ричард Арбиб салған суретте қосымша қанаттары мен өткір жиектері бар Metropolitan универсалы бейнеленген. American Motors компаниясы универсал нұсқасын қарастырды. Екі прототип жасалып, автосалондарда көрсетілді, бірақ жоба тоқтатылды. Екі прототиптің бірі қалпына келтіріліп, Калифорния штатының Солтүстік Голливуд қаласындағы Metropolitan қалпына келтіру орталығында қойылған. АҚШ және Канадада шамамен 95 000 Metropolitan сатылды, бұл сол кезде осы елдерге импортталған ең көп сатылған автомобильдердің бірі болды, ал 1959 жылғы сатылымы General Motors, Ford және Chrysler компанияларының жаңа компакт-үлгілерін енгізуге ықпал етті.
Өндірістің күні
Metropolitan-нің өндірілген күнін анықтау үшін (тек АҚШ және Канада модельдері), VIN немесе сериялық нөмірін өрт қабырғасына бекітілген дерек тақтасында тексеріңіз. Шасси нөмірлері 4781-ден кейін "E" әрпімен басталады. Төмендегі тізімдегі нөмір шамамен өндірілген күнді көрсетуі мүмкін. Ескерту: Автомобильдерді Лонгбридж зауытынан АҚШ тарату желісіне жеткізуге кем дегенде алты апта уақыт кеткендіктен, тіркеу күні өндірілген күнмен сәйкес келмейді. + Жыл және ай бойынша басталатын VIN Ай 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959 1960 1961 Қаңтар 1771 E14997 E21127 E30260 E45541 E58631 E80930 E94599 Ақпан 2797 E15628 E21606 E31481 E47003 E59384 E82828 E94852 Наурыз 3884 E16406 E22175 E32766 E48370 E60743 E84429 E95306 Сәуір E5060 E17312 E22826 E34157 E49418 E62310 E86458 E95870 Мамыр E6264 E18095 E23557 E35760 E50057 E64459 E88307 Маусым E7678 E18972 E24435 E37654 E51255 E65904 E90274 Шілде E9096 E19502 E25368 E39060 E52201 E68322 E91579 Тамыз E10430 E19945 E26022 E40282 E53258 E70426 E92291 Қыркүйек E11331 E20189 E26652 E40766 E54060 E72235 E92983 Қазан 1001 E12426 E20474 E27526 E42139 E55306 E74795 E93571 Қараша 1066 E13597 E20717 E28431 E43399 E56556 E76745 E93947 Желтоқсан 1271 E14259 E20940 E29463 E44464 E57685 E78833 E94354
Сыртқы нарықтар үшін өндіріс
1956 жылдың қазан айында Austin Motor Company American Motors компаниясынан AMC-нің қатысы жоқ шетелдерде Metropolitan сатуға рұқсат алды. Austin Metropolitan-нің алғашқы буклеттері фотосуреттер түсірілген кезде тек сол жақтан басқаруы бар көліктер ғана қолда болғандықтан, ағылшыл елдің шағын қаласында (Chipping Campden) тұрған оң жақтан басқару (RHD) көлігінің суретін кері көрсетті. 1956 жылдың желтоқсанынан бастап Austin Metropolitan өндірісі басталды, ал 1957 жылдың 2 сәуірінен бастап шамамен 9400 қосымша бірлік Ұлыбритания және Жаңа Зеландияны қамтитын шетел нарықтарында сатылды. Ұлыбританиядағы III серия модельдерінің тізімдік бағасы қатты шатыры үшін £713 17s 0d, ал ашық шатыры үшін £725 2s 0d болды. Бірнеше жарияланған деректерге сәйкес, төрт жыл ішінде шамамен 1200 Metropolitan сатылды. Дегенмен, бір британдық журналист бұл көрсеткішті шамамен 5000 деп бағалады. III серия модельдері HD6 (ашық шатыр) немесе HE6 (қатты шатыр) префиксін алып жүрді. Кейбір алғашқы III серия модельдері HNK3H немесе HNK3HL (L=Left Hand Drive) префиксімен жабдықталған. Префикстің «Үй Nash Kelvinator Сериясы 3 H=1400 1999cc (Metropolitan=1500cc)» дегенді білдіретіні болжанып тұр. Ұлыбританиядағы III серия сатылымы 1957 жылдың сәуірінен 1959 жылдың ақпанына дейін жалғасты. A HJ7 (ашық шатыр) немесе A HP7 (қатты шатыр) префиксі бар IV серия модельдері 1960 жылдың қыркүйегінен 1961 жылдың ақпанына дейін сатылды. 1959 жылдың ақпаны мен 1960 жылдың қыркүйегі аралығында Metropolitan Ұлыбританияда сатылымға шығарылмады, себебі барлық өндіріс АҚШ және Канада дилерлеріне бағытталған. Ұлыбританияда сату қайта басталғанда, олар Austin дилерлері арқылы қатты шатыры үшін £707 6s 8d және ашық шатыры үшін £732 2s 6d бағамен сатылды. Austin атауы алынып тасталды, енді ол жай ғана «Metropolitan» деп аталды, ал көліктерде Austin белгілері болмады, бірақ оларда Austin компаниясының шасси тақталары болды. Осыған қарамастан, көлік сауда және жалпы халық арасында «Austin Metropolitan» деп белгілі болды, көбінесе «Austin Metro» деп қысқартылды. British Motor Company (BMC және кейіннен British Leyland) «Metro» атауын корпоративтік атау ретінде қабылдады, ол 1980 жылы Austin (mini) Metro-да қайта пайда болды. 1960 жылдың мамырында Car Mart Ltd. (Лондон, Ұлыбританиядағы ірі Austin дилерлік кеңсесі) Маргарет ханшайымына қара түсті, алтын әрленген және алтын былғары ішкі бөлігі бар арнайы дайындалған Metropolitan-ді тойға сыйлық ретінде табыс етті. Ол 1961 жылдың ақпанында Лондонда ұрланды. Сатудың төмендігіне байланысты Austin Metropolitan өндірісі 1961 жылдың ақпанында тоқтатылды. Сериялық Metropolitan өндірісі аяқталғаннан кейін наурыз және сәуір айларында тағы екі «бір реттік» көлік жасалды. Соңғы көліктің VIN нөмірі A HP7 150301 болды. Austin Metropolitan-нің жалпы өндірісі 9384 мен 9391 көлік құралы аралығында бағаланды. Metropolitan Жаңа Зеландияда «Nash» деп жаңа сатылды. Бұл модельдер Австралияда қолда болмады.
Эпилог
Metropolitan AMC-нің Rambler American модельдерінен күшейген бәсекелестік және Big Three компанияларының жаңадан шығарған шағын көліктеріне байланысты нарықтағы сұранысын жоғалтты. Соңғы Metropolitan кузовы Фишер & Ладлоу компаниясы 1961 жылдың 10 сәуірінде жасады. АҚШ-қа жөнелтілетін Metropolitan өндірісі 1961 жылдың сәуір айында тоқтатылды, себебі оның "жеткіліксіз сатылымы және төрт немесе бес орындық Rambler American көлігін шамамен 100 долларға сатып алу мүмкіндігі болды".
Полиция нарығы
AMC оң жақтан рульдік басқаруға арналған модельдерді АҚШ полиция бөлімдеріне тұрақтандыру және басқа да қалалық жұмыстар үшін сатты. Көлікті полиция мотоциклімен салыстыра отырып, AMC брошюрасы жақсырақ ауа райынан қорғау, экономикалық тиімділік, кең сақтау кеңістігі және бір бөліктен құралған конструкцияның қауіпсіздігін жарнамалады. Франклин монетаханасы 1956 жылғы Metropolitan машинасының полициялық нұсқасында құйма ойыншық моделін жасады. Оның мүмкіндіктерінің ішінде жолаушы орындығында полиция шляпасы мен қолқышаптар, сондай-ақ еденде өрт сөндіргіш бар.
Астра-Гноме
Өнеркәсіптік дизайнер Ричард Арбиб ғарыш саяхаты формаларынан шабыттанған "Time and Space Car" Astra Gnome дизайнын жасады. Көлік 1956 жылғы 3 қыркүйекте Newsweek журналының мұқабасында және 1956 жылғы Нью-Йорк халықаралық автошоуда көрсетілді. Арбиб 1955 жылғы Nash Metropolitan моделін өзгертті, бұл оның 2000 жылы автомобиль қалай болады деген көзқарасы еді. Оның ерекшеліктерінің бірі – "нақты ұшу навигациясын жүзеге асыруға мүмкіндік беретін әлемдік уақыт белдеуі сағаты" болды. Қазір көлік қалпына келтіріліп, Калифорниядағы мұражайда сақтаулы.
Метрополитен клубы (АМК)
Метрополитеннің сатылымы басталғаннан бастап, American Motors компаниясына Метрополитен иелерінен көптеген хаттар мен фотосуреттер келіп түсті. Олардың кейбір пікірлері кейіннен Метрополитенге арналған буклеттерде пайдаланылды. 1957 жылдың қаңтар айында Джеймс Уотсон (AMC-нің Метрополитен бойынша сату менеджері) осы ынтаны бағыттап, Метрополитен сатуын арттыру мақсатында "Метрополитен клубын" құруды бастады. Ол жеке ұсыныстың тиімді маркетинг құралы екенін түсінді. Метрополитеннің барлық иелері клубқа қосылуға өтініш бере алатын болды, ал мүшелерге мүшелік картасы, мүшелік куәлігі және көліктеріне бекітуге арналған металл белгі берілді. 1957 жылдың мамыр айынан бастап "The Met Letter" атты журнал клуб мүшелеріне жіберілді. 1957 жылдың мамыр айынан (1-том, 1-номер) 1962 жылдың қаңтарына дейін (4-том, 3-номер) он алты нөмір жарық көрді. Журнал клуб мүшелері ұсынған мақалалар мен фотосуреттерден, сондай-ақ American Motors компаниясының техникалық қызмет көрсету және редакциялық ескертпелерінен тұрды. Метрополитенді сатып алуға қосымша клиенттер тартқан мүшелерге арнайы алтын жалатылған "Метрополитен клубы" белгісімен марапатталды. Клуб 1962 жылдың мамыр айында, жаңа Метрополитендердің қоры таусылғаннан кейін таратылды. Автожурналист және Метрополитен идеясының жақтасы Флойд Клаймер осыдан кейін де алғашқы Метрополитен клубын қолдауға тырысты.
Жинақтауға жарамдылығы
"Метрополитанның берік тұру қабілеті мен оның шексіз сүйкімділігі" оған автомобиль жазушысы, бұрынғы Motor Trend журналы редакторы Джек Нерадтың пікірінше, "барлық уақыттың ең ұлы автомобильдерінің қатарында орын алуға" негіз болды: "Жоқ, Метрополитан жоғары санаттағы өндірушіде жасалмаған. Жоқ, оның мақтан тұтатын жарыс тарихы жоқ. Және, жоқ, ол үлкен санымен шығарылмады. Бірақ ол көлік жақтастарына да, оған бейжай қараушыларға да ұнайтын мәңгілік, жылы сезімді қамтиды". Нерад былай деп қосты: "Егер сіз Метрополитанды оның бар мүмкіндіктерін сынап көргіңіз келсе, сіз 0–60 миль/сағатты 30 секундқа жуық уақытта жеңіп алумен марапатталасыз. Метрополитанның салмағы шамамен 1800 фунт болғандықтан, ол салыстырмалы түрде жеңіл болды, бірақ бұл салмақ 42 ат күшіне қарсы қойылды". Синдкатталған автожурналист және жазушы Билл Вэнс Метрополитанды "өте стильді кішкентай автомобиль" деп санады, ол "өз заманынан озып кеткен" және бәсекелестерінен жақсы өрнектелген. Метрополитанның сол кездегі американдықтарға ұнаған өте жұмсақ жүрісі болды, ал еуропалықтарға ұнаған қатты аспадан айырмашылығы бар. Американдық ерекшелігі бар стиль, Британдық Мотор Корпорациясының британдық стильдегі модельдерімен салыстырғанда, ерекше болып есептелді. 2007 жылы Брайан Сьюэлл бұл машинаның Англияда "американдықтардың ең жаман жақтарын біріктірген абсурдты аномалия" ретінде "қарғысқа ұшырағанын" айтты. Бір марканың жанкүйері Нэштің шағын машинасы "50-ші жылдардың Smart машинасы" болды дейді. Оның Метрополитаны "көп жел шуы және өте нашар аспасы" болғандықтан ұзақ сапарларға жарамсыз болса да, ол жылдамдықпен жүзе алады және ең жоғары жылдамдыққа ие. Ол "тозудан, әсіресе еден астындағы және артқы крылолардан" және "электрлік ақаулардан" сақтандырды. Оның мақаласы жарияланған күні нақты көрсетілмеген, бірақ британдық жасалған механикалық бөлшектер қолжетімді болды, ал металл панельдерін алу "қиындық тудырады" деді. Кейбір иелері өздерінің Метрополитандарын өзгертеді. Көбінесе пикап, универсал және созылған лимузинге айналдыру, V8 қозғалтқышын орнату және артқы жағына қар машинасының қозғалтқышын орнатып, екі табанды шанаға айналдыру сияқты радикалды өзгерістер жасалды. Кейбір бастапқыда қатты төбесі бар автомобильдер кабриолетке айналдырылды. Метрополитан иелері мен жанкүйерлері үшін белсенді клубтар бар. Әр түрлі бөлшектер мен аксессуарлардың жаңа, қолданылған және көшірме үлгілері қолжетімді. Атау BMC (кейін Британдық Лейланд) тарапынан "Үй атауы" ретінде сақталды және жылдар өткен соң, Остин Мини Метроның қысқартылған түрінде қайта пайда болды. Ұлыбританиядағы жанкүйерлер арасында бастапқы Метрополитанды әдетте бейресми түрде Остин Метро деп атады.