Кіріспе
Франсеск Масия и Люсса (; 21 қыркүйек 1859 – 25 желтоқсан 1933) – испан саяхатшысы, Каталония Генералитатының 122-ші президенті, бұрын Испан армиясының офицері. Саяси тұрғыдан Масия Испанияны жаңарту қозғалысынан бастап Каталон Республикасын қорғауға дейін өзгерді, қайта құрылған Генералитаттың тұңғыш президенті болып тағайындалды және Каталонияның қазіргі тарихында алғаш рет дербес басқару құруға қол жеткізді.
Francesc Macià i Llussà (; 21 September 1859 – 25 December 1933) was a Catalan politician who served as the 122nd president of the Generalitat of Catalonia, and formerly an officer in the Spanish Army. Politically, Macià evolved from an initial regenerationism of Spain to the defense of the Catalan Republic, being appointed as the first president of the restored Generalitat and achieving the first successful establishment of self government for Catalonia of modern history.
Алғашқы жылдар
Франческ Масия и Льюсса Испанияның Каталониядағы Виланова-и-ла-Гелтру қаласында дүниеге келген. Әкесінің қайтысынан кейін көп ұзамай, 16 жасында Гвадалахара әскери академиясына түсіп, испан армиясының инженерлік корпусына қосылды, көпірлер, теміржолдар және телеграф салаларында маманданған. Ол Кубаға ауысуды сұрады, бірақ бірнеше рет Барселонаға, Мадридке және Севильяға жіберілді, телеграфшыдан капитан шеніне дейін көтерілді. Испания армиясының офицері ретінде ол оның жаңғыртуын қолдады. Ол подполковник шеніне жетті. 1887 жылы ол Ллейдаға ауыстырылды, онда әйелі Евгения Ламаркамен, Агапито Ламарканың қызымен танысты, олармен үш баласы болды: Жоан, Евгения және Мария. 1905 жылдың 25 қарашасында бірнеше испан армия офицерлері сатирикалық каталондық ¡Cu Cut! журналындағы әзілге жауап ретінде журнал кеңсесіне шабуыл жасап, оны қиратты, сондай-ақ каталондық «La Veu de Catalunya» журналының кеңсесіне де шабуылдады. Испания үкіметі отанға және армияға қарсы қылмыстарды басуға арналған заң шығарды, бұл түрлі саяси топтардың «Каталондық ынтымақ» («Solidaritat Catalana») құруына себеп болды. Масия әскердің бұл әрекетін ауызша айыптап, сотты. Оның қызметкерлері оны салдарынан Сантоньяға (Кантабрия) ауыстырды. Ол 1907 жылғы 21 сәуірдегі сайлауда «Каталондық ынтымақ» партиясынан Барселона және Лес-Боржес-Бланкес округтерінен, оның отбасының шыққан жерінен кандидат болды. Бұл құраманың (Каталонияның 44 депутатының 41-і) Сантоньяда жеңіске жетті. Ол 1914, 1916, 1918, 1919, 1920 және 1923 жылдары депутаттыққа қайта сайланды. Испания Конгресінен ол Испанияны жаңартуды жақтады, бірақ Мадридтегі саясаткер ретіндегі соңғы жылдары каталондық аймақтық ұстанымдардан солшыл тәуелсіздік позицияларына көшті.
Тәуелсіздікті қорғаушы
1919 жылы ол Испания үшін федералды немесе конфедералды шешім ұсынған Ұлттық Демократиялық Федерацияны (Federació Democràtica Nacionalista) құрды, онда Каталония жоғары дәрежеде өзін-өзі басқару құқығына ие болар еді. 1922 жылы Мачиа тәуелсіздік үшін күресетін «Estat Català» партиясын құрды. 1923 жылдың қыркүйегінде, Мигель Примо де Ривераның төңкерісінен кейін, Мачиа Перпиньян қаласына қашты. 1926 жылы ол Примо де Ривераның испандық диктатурасына қарсы көтеріліс ұйымдастыруға тырысты. Бұл көтеріліс «Пратс-де-Молло қастандығы» деп белгілі болды, оның мақсаты Каталонияның тәуелсіздігіне қол жеткізу болды және ол Пратс-де-Моллода (Руссильон, Оңтүстік Франция) орналасқан. Мачиа бірінші дүниежүзілік соғыста Франция шетелдік легионында шайқасқан және Францияға жер аударылған Гарибальди легионынан 50-ден 100 итальяндық жалдамалы сарбаздарды шарапатына тартты. Бұл әрекет француз жандармериясымен тоқтатылды, олар фашистік Италияның тыңшысы және Джузеппе Гарибальдидің немересі Риччоти Гарибальдидің көмегімен қастандықтың жолын кесті. Мачиа тұтқындалып, екі айға бас бостандығынан айырылды және 100 франк айыппұл төледі. Сәтсіздікке ұшырағанына қарамастан, Мачиа мен оның ісі Каталонияда кеңінен танымал болды. 1927 жылдың наурыз айында ол Франциядан Брюссельге көшіп, басқа жер аударылғандармен бірге «Casal Català de Brussel·les» ұйымын құрды. 1930 жылдың сәуір айында ол кешірім алып, Испанияға оралды, бірақ қысқа уақыттан кейін тағы да жер аударылды, алайда 1931 жылдың ақпанында қайтадан оралды.
Республика және Generalitat
1931 жылдың наурыз айында Estat Català Луис Компанис басқаратын Каталония Республикалық партиясымен және Жоан Ллухидің L'Opinió тобымен бірігіп, жаңа партия құрды – Каталония Республикалық Сол жақтары (Esquerra Republicana de Catalunya, ERC). Estat Català партиясы белгілі бір дәрежеде ішкі тәуелсіздігін сақтап қалды. Франческ Масиа жаңа партияның жетекші тұлғасы болды. 1931 жылдың 14 сәуірінде, Испания корольі Альфонсо XIII-нің жер аударылуына себеп болған және Каталония Республикалық Сол жақтарына жергілікті көпшілікті берген испандық жергілікті сайлаулардан екі күн өткен соң, Мадридте Екінші Испан Республикасы жарияланғанға дейін бірнеше сағат бұрын, Палау де ла Генералитат балконынан (бұл кезде Барселона провинциялық кеңесінің орны), Масиа «Иберия конфедерациясын құру үшін Испанияның басқа халықтары өздерін республикалар ретінде құруын күтіп, Каталония Республикасын» жариялады. Масиа Каталония президенті міндетін атқарушы болып тағайындалды. Үш күннен кейін жаңа Испан Республикасының үкіметі үш министрді (Фернандо де лос Риос, Луис Николау д'Олвер және Марселли Доминго) Масиамен және Каталонияның уақытша үкіметімен келіссөздер жүргізу үшін Барселонаға жіберді. Масиа министрлермен келісімге келді, нәтижесінде Каталония Республикасы Испания Республикасының құрамындағы автономиялы үкіметке айналып, Каталония Генералитеті деп аталды. Масиа Генералитет президенті міндетін уақытша атқаруын жалғастырды. Уақытша Генералитеттің басты міндеті – 1932 жылдың 9 қыркүйегінде Испания Конгресі көптеген түзетулерден кейін бекіткен Автономиялық Ереже жобасын жасау болды. 1932 жылдың 20 қарашасында өткен Каталониядағы алғашқы парламенттік сайлауда ERC үлкен жеңіске жеткеннен кейін, ол ресми түрде Каталония Генералитетінің президенті болып тағайындалды және 1933 жылдың желтоқсанында қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қалды.
Өлім
Мачиа 1933 жылғы 25 желтоқсанда Барселонада аппендициттен қайтыс болды. Оның қоштасу рәсімі зор қайғы тудырды. Ол Барселона университетінің Pavelló de la República CRAI кітапханасында сақтаулы.