Кіріспе

Католик шіркеуіндегі маңызды оқиға, 2000 жылды еске алу

2000 жылғы Ұлы мерейтой – Католик шіркеуіндегі маңызды оқиға, ол 1999 жылдың 24 желтоқсанынан (Рождество алды кеші) бастап 2001 жылдың 6 қаңтарына (Епифанияға) дейін өтті. Бұрынғы юбилейлік жылдар сияқты, бұл да Құдайдың мейірімі мен күнәлардың кешірілуінің мерекесі болды. Осы юбилейдің ең маңызды жаңалығы – түрлі топтар үшін көптеген "арнайы юбилейлер" қосылуы және оның Римде, Израильде және әлемнің басқа да аймақтарында бірдей уақытта аталып өтілуі болды.

Дайындықтар

Ұлы мерейтойға дайындық 1994 жылдың 10 қарашасында Папа Иоанн Павел II өзінің Tertio Millennio Adveniente (Үшінші мыңжылдық жақындаған кезде) атты Апостольдық хатын жариялаған кезде басталды. Хатында ол Шіркеуді үш жылдық қарқынды дайындық кезеңін бастауға шақырды, осылайша христиандық үшінші мыңжылдықты тойлауға дайындалу керек еді. Бірінші жыл, 1997 жыл, Иса Мәсіхтің тұлғасын зерттеумен, екінші жыл, 1998 жыл, Киелі Рухтың тұлғасын терең ойлаумен, ал үшінші жыл, 1999 жыл, Құдай Әкенің тұлғасын терең ойлаумен ерекшеленді. Әр жыл сайын қасиетті Марияға сенім арнап, арнайы дұға оқылатын болды. Қасиетті жылды ресми түрде 1998 жылдың 29 қарашасында Incarnationis Mysterium (Тәжімнің құпиясы) атты паптық бұйрығы арқылы жариялады. Бұл бұйрықта Папа өзінің понтификатының басынан бері Шіркеуді Ұлы мерейтойға бастап әкелгісі келгенін білдірді. Ол бұл мерейтойдың Құдай Патшалығын уағыздаудың жаңа мүмкіндіктерін ашатынын түсіндірді. Бірақ, бұл жеке адамдар мен Шіркеу үшін өкініш білдіру уақыты болатындығын да айтты. Сонымен қатар, ол бұл оқиғаның әмбебап сипатын атап өтті, оны тек католиктер үшін ғана емес, барлық христиандар және тіпті бүкіл әлем үшін арналған деп қарады. Римдегі әртүрлі шіркеулер мен кафедральдар мерейтойды пайдаланып, ұзақ жылдардан бері қажет болған жөндеу жұмыстарын жүргізді. Әйгілі Петр соборының фасады бірнеше ай бойы құрылыс материалымен жабылған күйде болды, өйткені ғасырлар бойғы кір мұқият тазартылды. Ватикан сонымен қатар Яникулум төбесінің астында үлкен тұрақ салуды ұйымдастырды, осылайша күтілетін барлық автобустарды орналастыруға болатын еді. Бірақ тұрақтың құрылысы біраз уақытқа тоқтатылды, себебі төбе астындағы бұрыннан белгісіз бөлмелерде рим дәуірінен қалған мозаикалар табылды. Бұл мозаикалар мерейтойға дейін тұрақтың құрылысын аяқтау үшін толығымен алынып шығарылды.

Юбилейлік кешірім

Индиктиондық бұйрықпен бірге, Апостолдық Пенитенциарийден келген құжат, юбилейлік кешірім алу шарттарын көрсетеді. Көп жағынан, бұл шарттар алдыңғы жылдармен салыстырғанда едәуір жеңілдетілді. Күнә тазаруы, қасирет қабылдау, Папаға дұға ету және күнәлі істерден бас тарту сияқты қалыпты шарттар сақталды, бірақ бұрынғы юбилейлерден өзгеше, бір күні бір ғана шіркеуге бару жеткілікті болды. Римде кешірім алу үшін төрт патриархтық базиликаның біріне – Әулие Петр базиликасына, Әулие Иоанн Латеранға, Әулие Павелге немесе Әулие Марияға, сондай-ақ, Құдайлық Махаббат Анасының ғибадатханасына, Әулие Лоренс базиликасына немесе Римдегі христиан катакомбаларына бару қажет еді. Сапар барысында, паломник діни тойға қатысуы немесе жарты сағат бойы Евхаристиялық құлшылық етуі керек еді. Кешірім сондай-ақ, Киелі Жерде Иерусалимдегі Киелі Қабір шіркеуіне, Бейтлехемдегі Туғандық шіркеуіне немесе Назареттегі Жариялау шіркеуіне бару арқылы алуға болады. Бұдан өзге, юбилей әлемнің барлық дін аймақтарына таратылды. Епископ тағайындаған кафедралық шіркеуге немесе басқа да ғибадатханаға бару да юбилейлік кешірім алу үшін жеткілікті болды. Қапалғы монахтар мен монахындар өздерінің монастырь шіркеулерінде кешірім алу мүмкіндігіне ие болды. Ақырында, кешірім алу үшін жеке құрбандық немесе қайырымдылық шаралары қабылданды. Құжатта, кемінде бір күнге темекі шегуден немесе ішімдік ішуден бас тарту, немесе кедейлерге көмек көрсету сияқты құрбандықтар нақты айтылды.

Басты орындары

2000 жылдың әр аптасын ерекше мерейтойлармен белгіледі. Әулие Петр базиликасында әр күн сайын арнайы Веспер қызметтері өткізілді, оларға көбінесе Папа да қатысты. Көптеген жексенбі күндері қоғамның әртүрлі салаларын мерекелеуге арналды. (Бұл мақаланың соңындағы тізімді қараңыз.) Дегенмен, мерейтой жылының кейбір шаралары ерекше маңызға ие деп есептелді.

Ашылу

Папа 1999 жылдың 24 желтоқсанында, түн ортасында өтетін миссадан аз уақыт бұрын, Киелі Петір базиликасының қасиетті есігін ашу арқылы Юбилейді ашты. Көбінесе патриархалдық базиликалардың қасиетті есіктері цементпен жабылады. Юбилей жылында Папа құдайдың рақымын ашу символы ретінде есіктерді ашады. Юбилейлік кешірім алу үшін базиликаға келген паломниктер осы арнайы есіктер арқылы кіреді. Юбилей жылының көп бөлігінде есікке кіру үшін ұзақ кезектер тізілді. Папа Иоанн Павел II бұрынғы Юбилейлермен салыстырғанда ашылу рәсімін едәуір жеңілдетті. (Қараңыз: Қасиетті есік.) Дұғалар мен ән-күйлер сериясынан кейін, африкалық пілдің сүйектерінен үрленгеннен соң, Папа, қызғылт түсті плащ киіп, есіктерді итеріп, көмекшілер іштен ашты. Одан кейін ол базиликаның табалдырығына тізе бүгіп, күміс Папалық феруласын ұстап дұға етті. Рим Папасы Иоанн Павел II Пэтси Форд Симмске осы мерекеге арналған музыканы жазуды тапсырды. 2000 жылдың 1 қаңтарында Киелі Мария Майоры базиликасының қасиетті есігі де ашылды.

Пауылдың шіркеуінде өтетін экуменикалық мереке

Төртінші қасиетті есік, Қабырға сыртындағы Әулие Пауыл есігі, 2000 жылдың 18 қаңтарында ғана ашылды, осымен христиан бірлігі үшін дұға ету аптасы басталды. Осы мерекеге Папа барлық христиан діндерінің басшыларын шақырып, экуменикалық қызмет ұйымдастырды. Жиырма екі христиан басшысы шақыруды қабылдады, сондай-ақ 337 конфессияны біріктіретін Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің өкілі де қатысты. Есікті ашу рәсімін Папа, Экуменикалық патриарх атынан келген митрополит Афанасий және Кентербери архиепискобы Джордж Кэри бірдей атқарды. Үшеуі де базиликаның табалдырығында тізе бүгіп, дұға етуге кірісті. Күндізгі литургияға Киелі кітаптан үзінділер, лютерандық шейіт Дитрих Бонхоффердің және орыс теологы Жорж Флоровскийдің шығармалары енді.

Чиркөменің күнәларының кешірілуі туралы дұға

2000 жылдың 12 наурызында, оразаның алғашқы жексенбісінде, «Кешірім күні» деп аталған ерекше салтанатты рәсім өтті. Сол күні Папа Құдайдан шіркеу мүшелері жасаған күнәлар үшін, әсіресе шіркеу атынан жасалған күнәлар үшін кешірім тіледі. Жеті жоғары лауазымды шенеунік арнайы дұға оқып, белгілі бір салаларда кешірім сұрады. Біріншісі, Бениннің кардиналы Бернардин Гантин, сол кезде Кардиналдар коллегиясының деканы, тарих барысында христиандардың жасаған күнәларын жалпы мойындады. Діни доктрина жөніндегі Конгрегацияның кардинал префекті Йозеф Ратцингер, мысалы, Инквизицияда болғандай, сенімге қызмет етуде «евангелиялық емес әдістерді» қолданғаны үшін жасалған қателіктерді мойындауға шақырды. Юбилейлік орталық комитетінің президенті кардинал Роджер Эчегарай христиандар арасындағы бөлініске себеп болған күнәларды мойындауға шақырды; Христиандық бірлікті нығайту жөніндегі Паптық кеңестің президенті кардинал Эдвард Идрис Кассиди «Союз халқына», яғни яһудилерге қарсы жасалған қателіктерді мойындады; ал иммигранттар мен көшпелілердің рухани қамқорлығы жөніндегі Паптық кеңестің президенті, жапондық архиепископ Стивен Фумио Хамао, сүйіспеншілікке, бейбітшілікке, халықтардың құқықтарына, мәдениеттер мен діндерге құрметке қарсы жасалған күнәларды атады. Нигериялық кардинал Фрэнсис Аринзе, Дінаралық диалог жөніндегі Паптық кеңестің президенті, әйелдердің қадір-қасиетіне және адамзаттың бірлігіне зиян келтірген күнәларды мойындауды сұрады. Соңында Вьетнамдық архиепископ Франсуа Ксавье Нгуен Ван Тхуан, Адам құқықтарының негіздері саласындағы күнәларды мойындауға шақырды: балаларды зорлық-зомбылыққа салу, кедейлерді шеттету, ананың құрсағындағы нәрестені жою немесе оларды тәжірибелер үшін пайдалану. Шіркеудің осы «mea culpa»сы кеңінен қолдау тапты, бірақ католик шіркеуінің кейбір өкілдері бұл шараның тым батыл болғанын және шіркеудің қасиеттілігі туралы доктринаға зиян келтіргенін айтты. Ал Папа сол күні кешке «Ангелус» дұғасында мұндай рәсімнің қажеттілігін көрсетті. «Қасиетті жыл – тазару уақыты: Шіркеу қасиетті, өйткені Мәсіх – оның Басы және күйеуі, Киелі Рух – оның жандырушы күші, ал Құдіретті Мария және әулиелер – оның ең шынайы бейнесі. Дегенмен, шіркеудің балалары күнәнің шынайылығын біледі, оның көлеңкелері оған түсіп, оның сұлулығын көлеңкелейді. Сондықтан шіркеу мүшелерінің күнәларын Құдайдан кешіруді сұраудан ешқашан тоқтатпайды».

Қасиетті жерге парыз

Бірнеше күн өткен соң, 21-26 наурыз аралығында Папа Рим өзінің көптен бергі арманынан – қасиетті жерлерге жеке саяхат жасаудан құрметті болып, оны іске асырды. Ол Иордания, Израиль және Палестина Ұлттық Билігінің бақылауындағы жерлерді зерттеді. Сапардың екі ерекше сәті – оның Батыс қабырғасының алдында дұға жасауы, онда еврейлерге қарсы жасалған күнәлар үшін кешірім тілейтін дұғаның көшірмесін қабырғаның арасына салды, және Иерусалимдегі Соңғы Тоқсан бөлмесінде (Ценaкл) әдеттегі құдай қызметін өткізуі болды. 1964 жылы Иерусалимге келген Папа Павел VI үшін Соңғы Тоқсан бөлмесі жабық болды, себебі бұл орын еврейлер үшін Дәуіт патшаның жерленген жері ретінде қасиетті саналады. Папа Иоанн Павел II-ге христиан дінінің ең қасиетті орнында құдай қызметін өткізуге рұқсат берілді, онда ол қасиеттілікке жеткеннен кейін оқылатын сөздер туралы уағыз айтты: «Христос өлді, Христоc қайта тірілді, Христоc қайта оралады». Сапардан кейін Израиль үкіметі Соңғы Тоқсан бөлмесінің иелігін Католик шіркеуіне беруге келісіп, оның орнына Испанияның Толедо қаласындағы Санта-Мария-Бланка синагогасын, ол шіркеуге айналдырылған, беруге ұсыныс жасады.

Дүниежүзілік жастар күні

2000 жылғы Дүниежүзілік жастар күні өте көп қатысушыны қамтыған шара болды. Шамамен екі миллион жас соңғы миссаға қатысты. Рим метрополитені әлемнің түкпір-түкпірінен келген әнші жастарға толы болды. Цирк Максимустың маңындағы аймақ, күнә тазалау рәсімі үшін үлкен алаңға айналдырылды. Бұл күнә тазалау орындарында әрқашан ұзын кезектер тізіліп тұратын, ал Римдегі көптеген дін қызметкерлері бірнеше сағат бойы осы жерде уақыт өткізді. Шара 2000 жылдың 20 тамызында Римдегі Тор Вергата университетіне қарасты үлкен далада өткен миссамен аяқталды.

Жабылу

Ұлы мерейтой 2001 жылдың 6 қаңтарында Епифания мейрамымен аяқталды. Алдыңғы түні Киелі Петір базиликасы сағат 18:00-де жабылуға жоспарланған, бірақ шіркеу 6 қаңтар күні сағат 02:20 шамасында соңғы қажылар Киелі Есіктерден өткенге дейін ашық қалды. Қасиетті есіктер салтанатты түрде жабылып болған соң, Рим Папасы базилика алдында 10 000-ға жуық адам жиналған қауым үшін әдеттегі құлшылықты өткізді. Осы мүмкіндікті пайдаланып, Папа XXI ғасыр мен одан кейінгі уақыттағы Шіркеудің басымдықтарын баяндайтын "Novo Millennio Ineunte" (Жаңа мыңжылдықтың басталуы) атты Апостолдық хатына қол қойды.

Католик шіркеуінен тыс юбилей

2000 жылды тойлау туралы ұсыныс христиандар арасында жақсы қабылданыс тапты. Бастапқыда Ватиканға үлкен көңіл көшті, себебі Италиядағы жалғыз ірі протестанттық дін – вальденстер Юбилейлік кешірімге қатысты дауларына байланысты қатысудан бас тартты. Дегенмен, көптеген христиандар бұл жылды ерекше атап өтті. Сондай-ақ, осы жылы әлеуметтік мәселелерге назар аудару үшін түрлі шаралар қабылданды. Киелі кітаптағы Юбилейлер қарыздарды кешіруді көздейтінін ескере отырып, рок әншісі Боно, Куинси Джонс, Уилли Колон, Мұхаммед Али, Боб Гелдоф сияқтылар 2000 жылғы Юбилейді қолдап, дамып келе жатқан елдердің шетелдік қарыздармен күресіп жатқан жағдайын жария етуге көмектесті. Рим Папасының құрметімен олар үкіметтер мен халықаралық банктерді осындай қарыздарды Юбилей жылында жоюға шақыруға тырысты. Италиялық "Hands Off Cain" (Nessuno tocchi Caino) тобы осы Юбилейді бүкіл әлемде өлім жазасын тоқтату туралы талап ету үшін пайдаланды. Егер қандай да бір ел өлім жазасын жеңілдетуге немесе толығымен жоюға шешім қабылдаса, топ Римдегі Колизейді бірнеше күнге жарықпен безендірді. Папа да өлім жазасын тоқтатуға және мүмкіндігі болса, оны жоюға шақырды. 2000 жылдың 9 шілдесінде ол Римдегі Регина Коэли түрмесіне сапар жасады.

Басқа іс-шаралар

Арво Пертке осы оқиғаға арналған шығарма жазу тапсырылды, ол аралас хор мен оркестр үшін «Cecilia, vergine romana» («Сецилия, римдік бойжеткен») шығармасын жазды. Итальян тіліндегі мәтін музыканың қамқоршысы – әулие Сецилияның өмірі мен қаһармандық өлімі туралы айтады. Шығарма алғаш рет 2000 жылдың 19 қарашасында, оның мереке күніне жақын, 22 қарашада, Мён Хун Чунг дирижерлік еткен Accademia Nazionale di Santa Cecilia-да орындалды.