Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жастардың жетілу кезеңіндегі диабет (MODY) – инсулин өндірісін бұзатын аутосомалық доминантты гендегі мутациялар салдарынан туындаған қант диабетінің бірнеше тұқым қуалайтын түрлерін қамтиды. Жаңа туған нәрестелердің диабетімен бірге, MODY моногендік диабет деп аталатын аурулардың бір түрі болып табылады. Көбінесе кездесетін диабет түрлері (әсіресе 1 және 2 типті) бірнеше гендер мен қоршаған орта факторларының күрделі үйлесімінен пайда болады, ал MODY-ның әрбір түрі жалғыз геннің (моногендік) өзгеруінен туындайды. GCK MODY (MODY 2) және HNF1A MODY (MODY 3) ең көп таралған түрлері. Роберт Таттерсалл және Стефан Фаянс 1975 жылы «Диабет» журналында жарияланған классикалық зерттеуде жастардың жетілу кезеңіндегі диабет деп аталатын құбылысты алғаш рет сипаттады.
Maturity onset diabetes of the young (MODY) refers to any of several hereditary forms of diabetes mellitus caused by mutations in an autosomal dominant gene disrupting insulin production. Along with neonatal diabetes, MODY is a form of the conditions known as monogenic diabetes. While the more common types of diabetes (especially type 1 and type 2) involve more complex combinations of causes involving multiple genes and environmental factors, each forms of MODY are caused by changes to a single gene (monogenic). GCK MODY (MODY 2) and HNF1A MODY (MODY 3) are the most common forms. Robert Tattersall and Stefan Fajans initially identified the phenomenon known as maturity onset diabetes of the young in a classic study published in the journal Diabetes in 1975.
Белгілері мен симптомдары
MODY диагнозы бастапқыда диабет диагнозы қойылған адамдардың 1-2% -ында қойылады. Аурудың таралуы – бір миллион адамға 70-110 адам. Бірінші дәрежелі туыстардың 50% -ы бірдей мутацияны мұраға алады, бұл оларға MODY дамуының өмір бойы 95% -тан астам қаупін береді. Осы себепті, осы жағдайды дұрыс диагностикалау маңызды. Әдетте, науқастарда диабеттің (кез келген түрінің) күшті отбасылық анамнезі болады және симптомдар екінші-бесінші онжылдықта пайда болады. Клиникалық көріністің екі жалпы түрі бар. MODY-ның кейбір түрлері айқын гипергликемияны және диабеттің әдеттегі белгілерін мен симптомдарын тудырады: су ішуге құштарлық және жиі зәр шығару (полидипсия және полиурия). Керісінше, көптеген MODY ауруы бар адамдарда ешқандай белгілер мен симптомдар болмайды және олар кездейсоқ диагноз алады, басқа себептермен тестілеу кезінде қандағы глюкозаның жоғары деңгейі анықталса немесе диабеті бар адамның туыстарын тексеру кезінде. Жүктілік кезінде жүргізілетін стандартты глюкозаға төзімділік тестісінде жеңіл гипергликемияның анықталуы ерекше белгі. Үлкен клиникалық популяцияда MODY жағдайлары 1 және 2 типті диабеттің шамамен 5% -ын құрауы мүмкін. Диабетті басқарудың мақсаттары диабеттің түріне қарамастан бірдей болғанымен, MODY диагнозын растаудың екі маңызды артықшылығы бар. Инсулин қажет болмауы мүмкін және адам инсулин инъекцияларынан ауызға қабылданатын препараттарға гликемиялық бақылауды жоғалтпай көшуі мүмкін. Бұл туыстарды тексеруге ынталандыруы мүмкін, соның арқасында отбасы мүшелерінде басқа жағдайларды анықтауға көмектеседі. MODY сирек кездесетін болғандықтан, оның көптеген жағдайлары бастапқыда диабеттің жиі кездесетін түрлері деп есептеледі: науқас жас болса және артық салмағы болмаса, 1-типті, науқас артық салмақты болса, 2-типті, ал науқас жүкті болса, жүктілік диабеті. Стандартты диабет емдеуі (1-типті және жүктілік диабеті үшін инсулин, 2-типті диабет үшін ауызға қабылданатын гипогликемиялық препараттар) көбінесе дәрігер диабеттің сирек түріне күдік туғызғанға дейін басталады.
MODY is the final diagnosis in 1%–2% of people initially diagnosed with diabetes. The prevalence is 70–110 per million people. 50% of first degree relatives will inherit the same mutation, giving them a greater than 95% lifetime risk of developing MODY themselves. For this reason, correct diagnosis of this condition is important. Typically patients present with a strong family history of diabetes (any type) and the onset of symptoms is in the second to fifth decade. There are two general types of clinical presentation. Some forms of MODY produce significant hyperglycemia and the typical signs and symptoms of diabetes: increased thirst and urination (polydipsia and polyuria). In contrast, many people with MODY have no signs or symptoms and are diagnosed either by accident, when a high glucose is discovered during testing for other reasons, or screening of relatives of a person discovered to have diabetes. Discovery of mild hyperglycemia during a routine glucose tolerance test for pregnancy is particularly characteristic. MODY cases may make up as many as 5% of presumed type 1 and type 2 diabetes cases in a large clinic population. While the goals of diabetes management are the same no matter what type, there are two primary advantages of confirming a diagnosis of MODY. Insulin may not be necessary and it may be possible to switch a person from insulin injections to oral agents without loss of glycemic control. It may prompt screening of relatives and so help identify other cases in family members. As it occurs infrequently, many cases of MODY are initially assumed to be more common forms of diabetes: type 1 if the patient is young and not overweight, type 2 if the patient is overweight, or gestational diabetes if the patient is pregnant. Standard diabetes treatments (insulin for type 1 and gestational diabetes, and oral hypoglycemic agents for type 2) are often initiated before the doctor suspects a more unusual form of diabetes.
Патофизиология
MODY-ның танылған түрлерінің бәрі панкреатикалық бета-жасушалардың тиімсіз инсулин өндіруіне немесе бөлінуіне байланысты. Көптеген кемшіліктер – транскрипция факторлары гендерінің мутациялары болып табылады. Бір түрі глюкокиназа генінің мутацияларынан туындайды. MODY-ның әр түрі үшін әртүрлі аминқышқылдарының орны ауысуын қамтитын бірнеше нақты мутациялар анықталды. Кейбір жағдайларда, мутант ген өнімінің активтілігіндегі маңызды айырмашылықтар диабеттің клиникалық белгілерінің әртүрлі болуына себеп болады (мысалы, инсулин тапшылығының деңгейі немесе аурудың басталу жасы).
The recognised forms of MODY are all due to ineffective insulin production or release by pancreatic beta cells. Several of the defects are mutations of transcription factor genes. One form is due to mutations of the glucokinase gene. For each form of MODY, multiple specific mutations involving different amino acid substitutions have been discovered. In some cases, there are significant differences in the activity of the mutant gene product that contribute to variations in the clinical features of the diabetes (such as degree of insulin deficiency or age of onset).
Гетерозиготалық
MODY аутосомалық доминантты жолмен мұраға беріледі, сондықтан көптеген пациенттердің отбасында диабетпен ауыратын басқа мүшелері болады; типтері арасындағы жақындық деңгейі әртүрлі (40%-дан 90%-ға дейін). OMIM түрі Ген/ақуыз Сипаттамасы HNF4A MODY (MODY 1) гепатоциттердің ядролық факторы 4α HNF4α геніндегі функцияны жоғалтуға байланысты мутация. 5%–10% жағдай. GCK MODY (MODY 2) глюкокиназа GCK геніндегі бірнеше мутациялардың кез келгеніне байланысты. 30%–70% жағдай. Өмір бойында жеңіл ашқарындағы гипергликемия. Глюкоза жүктемесі кезінде аз көтерілу. Пациенттерде диабеттің асқынулары сирек кездеседі және жүктіліктен басқа жағдайларда емдеу қажет емес. HNF1A MODY (MODY 3) гепатоциттердің ядролық факторы 1α HNF1α генінің (гомеобокс генінің) мутациялары. 30%–70% жағдай. Еуропалық текті халық арасында MODY-ның ең көп таралған түрі. Сульфонилмочевинаға жақсы жауап береді. Глюкоза үшін төмен бүйрек шегі. PDX1 MODY (MODY 4) инсулин промоторы факторы 1 IPF1 гомеобокс (Pdx1) генінің мутациясы. < 1% жағдай. Гомозиготаларда және кейде гетерозиготаларда панкреатикалық агенезиямен байланысты. HNF1B MODY (MODY 5) гепатоциттердің ядролық факторы 1β MODY-ның сирек кездесетін түрлерінің бірі, ерекше клиникалық белгілері бар, оның ішінде ұйқы безінің атрофиясы және бүйрек ауруларының бірнеше түрлері. HNF 1 бета геніндегі ақаулық. 5%–10% жағдай. NEUROD1 MODY (MODY 6) нейрогендік дифференциация 1 Транскрипция факторының генінің мутациялары, нейрогендік дифференциация 1 деп аталады. Өте сирек: бүгінгі күнге дейін 5 отбасы туралы хабарланған. KLF11 MODY (MODY 7) Kruppel-ге ұқсас фактор 11 KLF11 OMIM-нің "MODY7" деп сипаттаған диабет түрімен байланысты. CEL MODY MODY 8 Өте тұзға тәуелді липаза CEL OMIM-нің "MODY8" деп сипаттаған диабет түрімен байланысты. Бұл өте сирек кездесетін ауру, қазіргі таңда 5 отбасыдан хабарланған. Экзокриндік панкреатикалық дисфункциямен байланысты. PAX4 MODY MODY 9 PAX4 Pax4 – транскрипциялық фактор. MODY 9 – өте сирек кездесетін жағдай. INS MODY MODY 10 INS Инсулин геніндегі мутациялар. Әдетте нәрестелік диабетпен байланысты. Сирек < 1% жағдай. BLK MODY MODY 11 BLK Мутацияланған В лимфоциттері тирозинкиназасы, ол сондай-ақ панкреатикалық аралша клеткаларында да кездеседі. Өте сирек. AAPL1 MODY MODY 14 APPL1 Инсулин сигналдау жолындағы мутацияланған бекіткіш ақуыз. Жақында ғана ашылған.
MODY is inherited in an autosomal dominant fashion, and most patients therefore have other members of the family with diabetes; penetrance differs between the types (from 40% to 90%). Type OMIM Gene/protein Description HNF4A MODY (MODY 1) hepatocyte nuclear factor 4α Due to a loss of function mutation in the HNF4α gene. 5%–10% cases. GCK MODY (MODY 2) glucokinase Due to any of several mutations in the GCK gene. 30%–70% cases. Mild fasting hyperglycemia throughout life. Small rise on glucose loading. Patients do not tend to get diabetes complications and do not require treatment outside of pregnancy. HNF1A MODY (MODY 3) hepatocyte nuclear factor 1α Mutations of the HNF1α gene (a homeobox gene). 30%–70% of cases. Most common type of MODY in populations with European ancestry. Tend to be responsive to sulfonylureas. Low renal threshold for glucose. PDX1 MODY (MODY 4) insulin promoter factor 1 Mutations of the IPF1 homeobox (Pdx1) gene. < 1% cases. Associated with pancreatic agenesis in homozygotes and occasionally in heterozygotes. HNF1B MODY (MODY 5) hepatocyte nuclear factor 1β One of the less common forms of MODY, with some distinctive clinical features, including atrophy of the pancreas and several forms of renal disease. Defect in HNF 1 beta gene. 5%–10% cases. NEUROD1 MODY (MODY 6) neurogenic differentiation 1 Mutations of the gene for the transcription factor referred to as neurogenic differentiation 1. Very rare: 5 families reported to date. KLF11 MODY (MODY 7) Kruppel like factor 11 KLF11 has been associated with a form of diabetes that has been characterized as "MODY7" by OMIM. CEL MODY MODY 8 Bile salt dependent lipase CEL has been associated with a form of diabetes that has been characterized as "MODY8" by OMIM. It is very rare with five families reported to date. It is associated with exocrine pancreatic dysfunction. PAX4 MODY MODY 9 PAX4 Pax4 is a transcription factor. MODY 9 is a very rare medical condition. INS MODY MODY 10 INS Mutations in the insulin gene. Usually associated with neonatal diabetes. Rare < 1% cases. BLK MODY MODY 11 BLK Mutated B lymphocyte tyrosine kinase, which is also present in pancreatic islet cells. Very rare. AAPL1 MODY MODY 14 APPL1 Mutated anchor protein in the insulin signalling pathway. Newly discovered.
Гомозиготалық
MODY формалары аутосомалық доминантты болып табылады, ауруды дамыту үшін бір ғана аномальды ген жеткілікті; аурудың ауырлығы екінші, қалыпты аллельдің болуымен реттеледі, ол қалыпты жұмыс істейді деп есептеледі. Дегенмен, екі аномальды аллельді тасымалдаушы адамдардың жағдайлары да анықталды. Күтпегендей, осы гендердің біріккен (гомозиготалық) зақымдары өте сирек кездеседі және олардың әсері әлдеқайда ауыр. MODY2: Гомозиготалық глюкокиназа жетіспеушілігі ауыр туа біткен инсулин жетіспеушілігіне алып келеді, нәтижесінде нәрестелік қант диабеті пайда болады. Әлем бойынша шамамен 6 жағдай тіркелген. Барлығының да туғаннан кейін жақын уақытта инсулинмен емдеу қажет болды. Жасы ұлғайған сайын жағдайы жақсармайды. MODY4: Гомозиготалық IPF1 панкреастың қалыптаспауына себеп болады. Панкреастың туа біткеннен жоқтығы, панкреатикалық агенез деп аталады, панкреастың эндокринді және экзокринді функцияларының жетіспеушілігін қамтиды. Басқа формалардағы гомозиготалық мутациялар әлі сипатталған жоқ. Гомозиготалық түрі сипатталмаған мутациялар өте сирек болуы мүмкін, моногендік аурумен байланысты клиникалық проблемаларға әкелуі мүмкін, немесе ұрық үшін өлімге әкеліп, тірі бала тууына мүмкіндік бермейді.
By definition, the forms of MODY are autosomal dominant, requiring only one abnormal gene to produce the disease; the severity of the disease is moderated by the presence of a second, normal allele which presumably functions normally. However, conditions involving people carrying two abnormal alleles have been identified. Unsurprisingly, combined (homozygous) defects of these genes are much rarer and much more severe in their effects. MODY2: Homozygous glucokinase deficiency causes severe congenital insulin deficiency resulting in persistent neonatal diabetes mellitus. About 6 cases have been reported worldwide. All have required insulin treatment from shortly after birth. The condition does not seem to improve with age. MODY4: Homozygous IPF1 results in failure of the pancreas to form. Congenital absence of the pancreas, termed pancreatic agenesis, involves deficiency of both endocrine and exocrine functions of the pancreas. Homozygous mutations in the other forms have not yet been described. Those mutations for which a homozygous form has not been described may be extremely rare, may result in clinical problems not yet recognized as connected to the monogenic disorder, or may be lethal for a fetus and not result in a viable child.
Тарих
MODY термині 1964 жылға дейін барып жетеді, сол кезде қант диабетінің екі негізгі түрі бар деп есептелді: жасөспірімдерде басталатын және ересек жаста басталатын, бұл қазір біз 1- және 2-типтер деп атайтын нәрселерге шамамен сәйкес келеді. MODY бастапқыда диабеттік кетозға немесе кетоацидозға дамымайтын, тұрақты, симптомсыз гипергликемиясы бар кез келген балаға немесе жас ересекке қолданылды. Кері қарап қарағанда, бұл санатқа әртүрлі аурулардың гетерогендік жиынтығы кіргенін қазір мойындауға болады, оның ішінде басымдықпен мұрагерлік қант диабеті (осы мақаланың тақырыбы, бүгінгі күнге дейін MODY деп аталады), сондай-ақ балалық шақта немесе жасөспірім кезеңінде кездесетін 2-типті қант диабеті деп аталатын жағдайлар және тіпті сирек кездесетін гипергликемия түрлері (мысалы, митохондриялық қант диабеті немесе мутантты инсулин) кірді. Бұл пациенттердің көпшілігі сульфонилмочевинамен әртүрлі деңгейде сәтті емделді. MODY терминінің қазіргі қолданылуы 1974 жылы жарияланған жағдай туралы хабарламадан басталады. 1990 жылдардан бері қант диабетінің патофизиологиясы түсінігі жақсарған сайын, MODY тұжырымдамасы мен қолданылуы нақтыланып, тартылды. Қазір бұл термин кез келген жаста болатын инсулин секрециясының моногендік кемшіліктерінің синонимі ретінде қолданылады және енді 2-типті қант диабетінің ешқандай түрін қамтымайды.
The term MODY dates back to 1964, when diabetes mellitus was considered to have two main forms: juvenile onset and maturity onset, which roughly corresponded to what we now call type 1 and type 2. MODY was originally applied to any child or young adult who had persistent, asymptomatic hyperglycemia without progression to diabetic ketosis or ketoacidosis. In retrospect we can now recognize that this category covered a heterogeneous collection of disorders which included cases of dominantly inherited diabetes (the topic of this article, still called MODY today), as well as cases of what we would now call type 2 diabetes occurring in childhood or adolescence, and a few even rarer types of hyperglycemia (e. g., mitochondrial diabetes or mutant insulin). Many of these patients were treated with sulfonylureas with varying degrees of success. The current usage of the term MODY dates from a case report published in 1974. Since the 1990s, as the understanding of the pathophysiology of diabetes has improved, the concept and usage of MODY have become refined and narrower. It is now used as a synonym for dominantly inherited, monogenic defects of insulin secretion occurring at any age, and no longer includes any forms of type 2 diabetes.