Кіріспе

Тиана Баул "Юниор" Сеу-младший (Tiaina Baul "Junior" Seau Jr., 19 қаңтар 1969 - 2 мамыр 2012) – Ұлттық футбол лигасының (NFL) кәсіби американдық футболшысы, көбінесе «Сан-Диего Чарджерс» командасында ойнаған. Ол өте құлшыныспен ойнауымен танымал болды. Оның қайталанатын бас жарақаттарынан туындағандығы айтылады, бұл деменция, ашу және депрессия сияқты ауруларға әкелуі мүмкін. Жеңіл атлетикада дорбаны лақтырудан Аквадо лигасының чемпионы атанды.

Колледж мансабы

Орта мектепті бітіргеннен кейін Сеу Оңтүстік Калифорния университетіне (USC) түсті. Колледжге қабылдау емтиханында SAT-тан 690 ұпай жинағандықтан, ол бірінші курста футбол ойнауға құқығын жоғалтты, өйткені USC-нің бірінші курсқа қабылдану үшін талап етілетін ең төменгі ұпайдан 10 ұпай кем болды. Сеу Sports Illustrated журналына: "Менді ессіз спортшы деп есептеді. Мен төрт түрлі спорттың жұлдызынан USC-дегі қарапайым студентке айналдым. Нағыз достарым кім екенін білдім. Ешкім мені қорғамады – туыстарым, жақын достарым немесе көршілерім де. Самоандықтардың арасында өмірде басқалардың алға жылжуын қаламайтын қызғаныш көп, ал ата-анам шіркеуде: «Біз сенің ешқашан сәтті бола алмайтынын айтқанбыз» деп естіді", – деді. Бұл оны Оушенсайд орта мектебінің жаттықтырушыларынан, мұғалімдерінен және директорынан кешірім сұрауға итермеледі. Сеу тез арада "Тасманиялық Шайтан" деген лақап атын алып, мультфильм кейіпкерінің жабайы мінез-құлқынан кейін "Чарджерс" командасының ең танымал ойыншыларының біріне айналды. Ол "Чарджерс" франшизасының және Сан-Диего спортының символына айналды. Сеу жаңа маусымында өткізген 16 ойынның 15-ін бастады және 85 tackle жасағаннан кейін 1991 жылғы Pro Bowl-ға балама ретінде шақырылды. 1991 жылы ол 129 tackle және жеті sack жасады және 1992 жылғы Pro Bowl-ға шақырылды, бұл Сеу үшін қатарынан 12 Pro Bowl-дың біріншісі болды. 1992 жылы ол Newspaper Enterprise Association ұйымынан Джордж Халас кубогымен марапатталды, ол NFL-дің үздік қорғаныс ойыншысы, Football Digest журналы бойынша Жылдың қорғаныс ойыншысы, United Press International бойынша Жылдың қорғаныс ойыншысы және NFL Players Association (NFLPA) AFC Жылдың сыртқы қорғаушысы атанды. Ол 1993 және 1994 жылдары да NFLPA сыйлығын жеңіп алды. Келесі 11 маусымның әрқайсысында ол "Чарджерс" сапында кемінде 13 ойынға қатысты, 1994 жылы 155 tackle жасап мансаптық рекордын жаңартты, сол жылы ол командасын XXIX Супер Боулда чемпиондыққа жеткізді. Карьерасындағы ең маңызды ойындардың бірінде ол 1994 жылғы AFC Чемпионатында 16 tackle жасады, ал мойынның қысылған нерві болса да, Питтсбург Стиллерс клубын 17–13 есебімен жеңіп шықты. 2002 жылы, "Чарджерс" сапындағы соңғы жылында, ол мансабындағы ең төменгі көрсеткіш – 83 tackle жасады және білезік жарақатынан кейін соңғы Pro Bowl-ға қатыса алмады.

Майами Долфинс

2003 жылғы 16 сәуірде Сеу Майами Дельфинс клубына шартты таңдау құқығымен ауыстырылды. Ол сол маусымда 10-6 есебімен ойнаған Дельфинс үшін 15 ойынға қатысып, команданың ең үздік қорғаныс ойыншыларының бірі болды. Дегенмен, 2004 жылы көкірек бұлшық етінің жыртылуына байланысты Сеу тек сегіз ойында ғана, 68 tackle және бір сақтап алуға қатысты. 2005 жылы ол Дельфинс сапындағы алғашқы жеті ойынның бесеуінде негізгі құрамда ойнады, бірақ 24 қарашада Ахилл сіңірінің жарақатына байланысты жарақат алған ойыншылар тізіміне енгізілді. 2006 жылғы 6 наурызда Дельфинс Сеуді босатып жіберді.

Жаңа Англия Патриоттары

Сеу 2006 жылдың 14 тамызында эмоционалды баспасөз конференциясында зейнетке шығуын жариялады. Ол бұл қадамды «бітіру» деп атады, себебі ол жұмыс істеуді тоқтатпақ емес. Ол өмірінің келесі кезеңіне өтіп бара жатқанын айтты. Сеу төрт күннен кейін футболға қайта оралды, «Нью-Ингланд Патриотс» командасымен келісімшарт жасады. «Патриотс» сапындағы алғашқы 11 ойынның 10-ын бастап, 69 рет tackle жасады, содан кейін «Чикаго Беарс» командасына қарсы өткен ойында оң қолы сынды. 27 қарашада жарақат алғандар тізіміне енгізілді. 2007 жылдың 21 мамырында Сеу 2007 жылғы маусымға «Нью-Ингланд Патриотс» командасымен қайтадан келісімшарт жасады. 2007 жылдың қыркүйегінде Сеу «Патриотс» командасының жеті капитанының бірі болып тағайындалды. Ол сол жылы команданың тұрақты маусымда жеңіліссіз өтуіне үлкен үлес қосты. 2008 жылдың 22 желтоқсанында «Аризона Кардиналс» командасына қарсы өткен үй матчында Сеуді қақпасынан итеріп түсірген жанкүйер тұтқындалды. Сеу ол жанкүйерден қорқыныш сезінбегенін, оның қуанып, көтеріліп кеткенін айтты. 2009 жылдың 7 қазанында NFL Network телеарнасы «Нью-Ингланд Патриотс» командасының Сеумен төртінші бір жылдық келісімшартқа «принциптік келісімге» келгенін хабарлады; Сеу медициналық тексеруден өтіп, командамен бірге жаттығулар жасады. 13 қазанда ресми түрде келісімшартқа қол қойды. 2009 жылы «Патриотс» командасы үшін 7 ойын өткізіп, резервтік қорғаушы ретінде 14 tackle жасады.

Зейнеткерлік

Сеу 2010 жылдың 13 қаңтарында Inside the NFL телебағдарламасында толығымен зейнетке шығу ниетімен бөлісті.

НФЛ мансабының статистикасы

Жыл Команда Ойын Тәуекелдері Құлаулар Перехваттар Комбинация Жеке Көмекші Сәк ФФ ФР Ярдтар Интерсепт Ярдтар Орташа Ұзындығы ТД ПД 1990 СД 16 85 61 24 1.0 0 0 0 0 0 0.0 0 0 1 1991 СД 16 129 111 18 7.0 0 0 0 0 0 0.0 0 0 2 1992 СД 15 102 79 23 4.5 1 1 0 2 51 25.5 29 0 10 1993 СД 16 129 110 19 0.0 1 1 0 2 58 29.0 42 0 11 1994 СД 16 154 123 31 5.5 1 3 0 0 0 0.0 0 0 3 1995 СД 16 128 111 17 2.0 1 3 0 2 5 2.5 3 1 8 1996 СД 15 139 111 28 7.0 1 3 0 2 18 9.0 10 0 7 1997 СД 15 97 84 13 7.0 1 2 0 2 33 16.5 26 0 6 1998 СД 16 114 91 23 3.5 1 2 0 0 0 0.0 0 0 7 1999 СД 14 98 74 24 3.5 1 1 0 1 16 16.0 16 0 9 2000 СД 16 122 102 20 3.5 1 0 0 2 2 1.0 2 0 11 2001 СД 16 94 83 11 1.0 2 0 0 1 2 2.0 2 0 6 2002 СД 13 83 59 24 1.5 1 0 0 1 25 25.0 25 0 7 2003 МИА 15 96 66 30 3.0 0 0 0 0 0 0.0 0 0 3 2004 МИА 8 57 31 26 1.0 0 1 0 0 0 0.0 0 0 1 2005 МИА 7 36 18 18 1.0 0 0 0 0 0 0.0 0 0 1 2006 НЕ 11 69 39 30 1.0 0 0 0 0 0 0.0 0 0 1 2007 НЕ 16 74 58 16 3.5 0 0 0 3 28 9.3 23 0 4 2008 НЕ 4 22 15 7 0.0 0 0 0 0 0 0.0 0 0 0 2009 НЕ 7 14 9 5 0.0 0 1 0 0 0 0.0 0 0 0 Мансап 268 1,846 1,436 410 56.5 12 18 0 18 238 13.2 42 1 98

Футболдан тыс

Оның 1996 жылы ашылған, Калифорния штатының Мишн-Вэлли қаласындағы Вестфилд Мишн-Вэллидегі "Сеудің рестораны" – ең табысты бизнес жобасы болды. Сеудың "Say Ow Gear" атты киім желісі де болған. "Джуниор Сеупен спорттық жұмыстар" бағдарламасы 2009 жылдың 2 желтоқсанында Versus телеарнасында тұңғыш рет көрсетілді. Бағдарлама спорт индустриясын қамтамасыз ететін жұмыстарды орындаған Сеудың өмірін баяндады. 2010 жылдың 27 қаңтарына дейін он бөлім көрсетілді. Сеу Сан-Диего округіндегі Самоаның "қарындас қалалар" жобалары арқылы қоғамдық жұмыстарға белсенді қатысты.

Жеке өмір

1989 жылы Сеудің үлкен ұлы Тайлер, Сеудің мектеп кездеріндегі сүйіктісі Мелисса Уолдроптан дүниеге келді. Тайлер 13 айлық болғанда Сеу Уолдроппен қарым-қатынасын үзді. 1991 жылы Джина Дебоерге үйленді. 2002 жылы ажырасып кеткенге дейін олардың үш баласы болды – бір қызы мен екі ұлы. Сеудің ұлы Джейк Дьюк университетінде оқып, лакросспен айналысты. 2019 жылы Джейк Лакростың Бас лигасының «Даллас Рэтлерс» командасымен келісімшарт жасады. 2010 жылдың қазан айында Сеудің машинасы Калифорнияның Карлсбад қаласының 100 футтық (шамамен 30 метрлік) жардан құлап кетті. Бұл оқиға оның сүйіктісі полицияға шағым түсіргеннен кейін, үйдегі зорлық-зомбылық ісінен ұсталғаннан бірнеше сағат соң болды. Сеу рульде ұйықтап қалғанын айтты және осы оқиға бойынша оған ешқандай айып тағылмады. Сеудің туысы Ян Сеу Невада университетінде ойнауға міндеттенді, ал 2016 жылы «Лос-Анджелес Рамс» командасының құрамына таңдаусыз ойыншы ретінде қабылданды. 2017 жылы Иан «Биллс» командасымен келісімшартқа отырды. Тағы бір туысы Мика Сеу Сан-Диего штатында ойнауға міндеттенді. Оның туысы Пулу Пумеле болды.

Өлім

2012 жылдың 2 мамырында Сеу Оушенсайдтегі үйінде көкірекке оқ жарасымен қайтыс тапқан күйде табылды. Сеудің өлімі 2011 жылы бұрынғы NFL ойыншысы Дэйв Дюерсонның өзін-өзі өлтіруін еске түсірді, ол көкірекке оқ атып, миын ми жарақаты үшін зерттеуді сұрап, өзін-өзі өлтіру хаты қалдырған еді. Сеудің бұрын ми шайқасының тарихы болмаған, бірақ экс-әйелі оның карьерасы барысында ми шайқасына ұшырағанын айтты. "Ол әрқашан қайта тұрып, ойынды жалғастырды", - деді Джина Сеу. "Ол нағыз жауынгер. Бұл оны тоқтатпады". Сеу өмірінің соңғы жеті жылында ұйқысыздықтан қиналды және золпидем (Амбиен) қабылдады, бұл ұйқы бұзылыстарына жиі тағайындалатын рецепт бойынша берілетін дәрі. 2012 жылдың тамызында Сан-Диего округінің сот-медициналық сарапшысының қорытындысы бойынша оның денесінде есірткі немесе алкоголь табылмады, бірақ золпидемнің іздері анықталды. Мидың зақымдану белгілері табылмады, сондай-ақ ми шайқасымен байланысты көңіл-күйдің өзгеруі мен тітіркену сияқты белгілер де байқалмады. Сеудің миына CTE салдарынан зақым келген болуы мүмкін деген болжам пайда болды, CTE – миға соққы тию нәтижесінде пайда болатын және депрессиямен қатар жүретін жағдай. Өйткені ондаған қайтыс болған бұрынғы NFL ойыншыларында CTE анықталған. Сеудің отбасы оның ми тінін Ұлттық неврологиялық аурулар және инсульт институтына (NIH) тапсырды, сондай-ақ Травматикалық энцефалопатияны зерттеу орталығы мен Ми жарақатын зерттеу институты да қарастырылды. Сеу отбасының жеке өміріне қатысты құпиялылық құқығын ескере отырып, NIH зерттеу нәтижелерін жариялауға ниеттенбеді. 2013 жылдың 10 қаңтарында Сеудің отбасы NIH-ның оның миында CTE белгілері анықталғаны туралы қорытындысын жариялады. NIH-ның Рэссел Лонсері үш тәуелсіз нейропатологпен келісіп, оларға Сеудің миынан алынған, аты-жөні белгісіз үш ми тінін берді. Үш сарапшы және екі үкіметтік зерттеуші бірдей қорытындыға келді. NIH Сеуде қатысты нәтижелер "басына қайта-қайта соққы алған" адамдардың мәліметтерімен ұқсас екенін мәлімдеді. 2013 жылдың 23 қаңтарында Сеудің отбасы оның карьерасы барысында алған ми жарақаты үшін NFL-ді сотқа берді. 2014 жылы оның отбасы сот процесін жалғастырды, бірақ NFL-дің ми шайқасы бойынша сотқа дейінгі келісімге қол қоймады, ол бастапқыда 765 миллион долларға қаржыландырылған. 2018 жылы отбасы лигамен құпия келісімге келді. Сеудың адвокаты олар шешімге "қанағаттанғандарын" айтты. Сеу – басынан бірнеше рет соққы алғаннан туындайтын созылмалы травматикалық энцефалопатия (CTE) диагнозы қойылған кем дегенде 345 NFL ойыншысының бірі.

Мұра

Сеу өзінің құмар ойын стилімен танымал болды, соның ішінде үлкен ойындардан кейін орындаған қуаныштан серпіліскен қимылдары да бар еді. NFL бас жаттықтырушысы Норв Тернер, Сеуді жаттықтырған және қарсылас ретінде кездескен, былай деді: «Джуньордың ең басты қасиеті – ол өте жарылғыш ойыншы болды, бірге-бірге кездескенде қарсыласын жеңіп, керемет тәсілмен допты тартып алатын». Жаңа Англиядағы жаттықтырушысы Билл Беличик Сеудің көшбасшылық қабілетін және кез келген рөлге дайындығын жоғары бағалады. «Чарджерс» клубының президенті Дин Спанос Сеудің өлімінен кейін оны «қоғамдастығымыздың иконы» деп атап, құрмет көрсетті. «Ол ойыннан асып түсті. Ол тек футболшы ғана емес, одан да әлдеқайда маңызды тұлға еді». «Чарджерс» клубы оның 55 нөмірін зейнеткерлікке шығарды. 2012 жылдың шілдесінде Оушенсайд қаласы оның құрметіне Junior Seau Pier амфитеатрын және Junior Seau Beach қоғамдық орталығын қайта атады. 2012 жылдың 1 қыркүйегінде Оңтүстік Калифорния университетінің үйіндегі алғашқы ойында Сеу құрметпен еске алынды. 2012 жылдың 16 қыркүйегінде «Чарджерс» клубы «Теннесси Титанс» командасына қарсы 2012 жылғы маусымның алғашқы ойынында Сеудің 55 нөмірін зейнеткерлікке шығарды. Сан-Диего Чемпиондар залы Сеуді 2013 жылдың 25 ақпанында Брейтбард Атақ-даңқ залына енгізді, спортшының зейнеткерлікке шығуынан немесе қайтысынан кейінгі әдеттегі екі жылдық күту мерзімінен бас тартты. Сеу 2015 жылы Профутбол Атақ-даңқ залына сайлануға құқылы болды. Оның кандидатурасы ойыншының зейнеткерлікке шығуынан кейінгі стандартты бес жылдық күту мерзіміне байланысты жеделдетілмеді. 2015 жылдың 31 қаңтарында Сеу Профутбол Атақ-даңқ залына сайланды. Ол қызы Сиднейдің өзін таныстыруын қалаған. Алайда, Атақ-даңқ залы бес жылдық ережені келтіріп, қайтыс болғандар үшін сөз сөйлеуге рұқсат бермей, Сиднейге әкесін таныстыру мүмкіндігінен айырылды. Оның орнына, оған NFL арнасында үш минут бойы үзіліссіз сөйлеуге рұқсат берілді және ол толық сөздерінің қысқартылған нұсқасын жеткізді, оны The New York Times жариялады.