Кіріспе
Натрий трифосфаты (STP), сондай-ақ натрий триполифосфаты (STPP) немесе триполифосфат (TPP) – формуласы Na5P3O10 болатын бейорганикалық қосылыс. Бұл трифосфор қышқылының коњугат негізі болып табылатын полифосфат пентаанионының натрий тұзы. Ол көптеген тұрмыстық және өнеркәсіптік өнімдердің, әсіресе жуғыш заттардың құрамына кең көлемде қосылады. Оның кең таралған қолданылуы эвтрофикациямен байланысты экологиялық проблемаларға себеп болады. 2 Na2HPO4 + NaH2PO4 → Na5P3O10 + 2 H2O Осылайша, жылына шамамен 2 миллион тонна өндіріледі. Көптеген туысқан ди-, три- және полифосфаттар белгілі, соның ішінде циклдік трифосфат (мысалы, натрий триметафосфаты). Ол металл катиондарымен қос және үш тісті келейттеуші агент ретінде күшті байланыс жасайды.
In this way, approximately 2 million tons are produced annually. Many related di , tri , and polyphosphates are known including the cyclic triphosphate (e. g. sodium trimetaphosphate). It binds strongly to metal cations as both a bidentate and tridentate chelating agent.
Дитергенттер
STPP-ның көп бөлігі коммерциялық жуғыш заттардың құрамына енгізіледі. Ол "құрылысшы" деп аталады, бұл судың қатаюын азайтушы заттарды білдіретін өнеркәсіптік термин. Қатты суда (Mg2+ және Ca2+ концентрациясы жоғары суда) жуғыш заттардың тиімділігі төмендейді. ТПП5− жоғары зарядталған хелаттаушы агент болғандықтан, дикацияндармен берік байланысады және олардың сульфонатты жуғыш заттармен әрекеттесуіне кедерес жасайды.
Тағам
STPP - теңіз өнімдері, ет, құс еті және мал азықтарын сақтауға арналған зат.
Басқа
Басқа қолданылу салалары (жыл сайын жүздеген мың тонна) керамика (глазурьтің тұтқырлығын белгілі бір шекке дейін төмендетеді), былғары өңдеу (жасырушы және синтетикалық өңдеуші зат ретінде SYNTAN), ұюға қарсы заттар, қатаюды баяулатушылар, отқа төзімді заттар, қағаз, коррозияға қарсы пигменттер, мата, резеңке жасау, ашыту, антифриз. Тіс пастасы құрамында натрий трифосфаты болуы мүмкін.
Денсаулыққа әсері
Жоғары сарысудағы фосфат концентрациясы жүрек-қан тамырлары оқиғалары мен өлім-жітімнің болжаушы факторы ретінде анықталды. Фосфат организмде және тамақта органикалық түрде кездессе де, натрий трифосфаты сияқты органикалық емес фосфаттар оңай сіңіріліп, сарысудағы фосфат деңгейінің көтерілуіне алып келуі мүмкін. Полифосфат аниондарының тұздары тері мен шырышты қабықшаларды шамалы тітіркендіреді, себебі олар жеңіл сілтілік қасиетке ие.
Қоршаған ортаға әсері
Суда өте жақсы еритін болғандықтан, STPP қаңтар суларды тазарту кезінде тиімді түрде алынып тасталмайды. STPP фосфатқа гидролизденеді, ол табиғи фосфор айналымына сіңіріледі. Фосфор қосқан жуғыш заттар көптеген тұщы сулардың эвтрофикациясына себеп болады.