Кіріспе

Үндістанның Мадхья-Прадеш штатындағы муниципалитет

Шіпра өзенінің шығыс жағалауында орналасқан ежелгі қала, Уджайн өзінің тарихының көп бөлігінде Орталық Үндістанның Малва жазығындағы ең көрнекті қала болды. Бұл қала біздің заманымызға дейінгі 600 жыл шамасында Орталық Үндістанның саяси орталығы ретінде пайда болды. Ол ежелгі Аванти патшалығының, он алты Махаджанападаның бірі болған. 18 ғасырда қала 1731 жылы Ранджи Синдия өз астанасын Уджайнде құрған кезде Маратха империясының Синдия мемлекетінің астанасы болды. Ол 19-ғасырдың басына дейін Орталық Үндістанның маңызды саяси, сауда және мәдени орталығы болды, содан кейін британдық әкімшілер Индорды оған балама ретінде дамытуға шешім қабылдады. Уджайн шива, вайшнав және шакталар үшін маңызды қасиетті орын болып табылады. Пурандық аңыз бойынша, Уджайн, Харидуар, Нашик және Праягпен бірге, төрт орынның бірі, онда амурита тамшылары, өлместік эликсирі, Самудра Мантхана немесе сүт мұхитының шайқалуы кезінде аспан құсы Гаруда алып жүрген құмбхадан (құмырадан) кездейсоқ төгілген. Уджайн премьер-министр Нарендра Модидің «Ақылды қалалар» миссиясы аясында дамытылатын жүз үнді қаласының бірі ретінде таңдалды.

Тарихқа дейінгі дәуір

Қаятхада (Уджайн қаласынан шамамен 26 км қашықтықта) жүргізілген қазба жұмыстары б.з.б. 2000 жылға дейінгі халколиттік шаруашылық қоныстарын ашты. Уджайн маңындағы, оның ішінде Нагдада да халколиттік орындары табылды, бірақ Уджайн қаласының өзіндегі қазба жұмыстары халколиттік қоныстарды көрсетпеді. Археолог Х.Д. Санкалия Уджайндегі халколиттік қоныстардың Темір дәуіріндегі қоныс салушылармен қиратылғанын болжады. Герман Кюльке мен Дитмар Ротермундтың сөзіне қарағанда, астанасы Уджайн болған Аванти "Орталық Үндістандағы ең ертегі бекіністердің бірі" болды және б.з.б. 700 жыл шамасында қалалық өркениеттің алғашқы белгілерін көрсетті. Б.з.б. 600 жылға қарай Уджайн Мальва жазығының саяси, сауда және мәдени орталығына айналды. Уджайннің ежелгі қоршалған қаласы қазіргі Уджайн қаласының шетінде, Кшипра өзенінің жағасындағы Гарх Калика төбесінің маңында орналасқан. Бұл қала 0,875 км² аумақты алып жатқан дұрыс емес бесбұрыш пішіндес болды. Оны 12 метр биіктігіндегі сазды қоршаумен қоршаған. Археологиялық зерттеулер қаланың айналасында 45 метр ені және 6,6 метр тереңдігі бар бекініс орларын көрсетті. Ф.Р. Аллчин мен Джордж Эрдосидің мәліметінше, бұл қалалық қорғаныстар б.з.б. 6-4 ғасырлар аралығында салынған. Пураналық мәтіндерде Уджайнды Хайя әулетінің бір тармағы билегені айтылады.

Ежелгі кезең

Б.з.д. 4 ғасырда Маури императоры Чандрагупта Авантиді өзінің империясына қосып алды. Оның немересі Ашоканың жарлықтарында Маури империясының төрт провинциясы туралы айтылған, олардың ішінде Уджайн Батыс провинциясының астанасы болды. Әкесі Биндусараның тұсында Ашока Уджайнның вице-падишасы қызметін атқарды, бұл қаланың маңыздылығын көрсетеді. Сингаль буддалық дәстүріне сәйкес, олардың балалары Махендра мен Сангамитра, қазіргі Шри-Ланкада буддизмді уағыздаған, Уджайнде дүниеге келген. Маури кезеңінен бастап Уджайнде Солтүстік Қара жылтыратылған керамика, мыс монеталар, терракоталық сақиналы құдықтар және Брахми жазуы бар піл сүйегі мөрлер қазылып алынды. Біздің заманымыздың 6 ғасырында қытай саяхатшысы Сюаньцзян Үндістанға келді. Ол Аванти билеушісін кедейлерге жомарт, оларға сыйлықтар сыйлайтын патша ретінде сипаттайды. Бхартрихари өзінің ұлы эпостарын – «Вират Катха», «Нити Сатака», сондай-ақ Прадьот ханшайымы Васавадатта мен Удаяның махаббат тарихын Уджайниде жазған, себебі қала сол кезде осылай аталған. Бхасаның шығармалары Уджайнде орын алады, және ол, мүмкін, осы қалада өмір сүрген. Калидаса да Уджайнге бірнеше рет сілтеме жасайды, және ол өмірінің кем дегенде бір бөлігін Уджайнде өткізген сияқты көрінеді. Шудраканың «Мриччхакатика» шығармасы да Уджайнде орын алады. Уджайн Пармар әулетінің аңызға айналған императоры Викрамадитьяның астанасы ретінде бірнеше әңгімелерде кездеседі. Сомадеваның «Катхасарицагара» (11 ғасыр) шығармасында қаланың Вишвакарма құрғандығы айтылады, және ол оны жеңілмейтін, гүлденген және керемет көріністерге толы деп сипаттайды. Уджайн 8 ғасырдың Омейяд халифаты арабтарымен бірнеше рет тоналып, қарақталды. Арабтар бұл қаланы Узайн деп атады.

Орта ғасырлар

Парамаралар (9-14 ғасырлар) аймақтың астанасын Уджайн қаласынан Дхар қаласына көшірді.

Қазіргі заман

18 ғасырда қала 1731 жылы Ранджи Синдия өз астанасын Уджайнда құрған кезде Маратха империясының Синдия мемлекетінің астанасы болды. Махаджи Синдия жүз бөлмелі әсем сарай салды, оның төңірегінде Маратха сардарлары өздерінің үйлерін салды. Бұрын қираған храмдар қалпына келтіріліп, жаңалары тұрғызылды. Бірақ оның ізбасарлары Гвалиорға көшіп, 18 ғасырдың екінші жартысында Гвалиор мемлекетін басқарды. Индордың Холкарлары мен Уджайнды басқарған Синдиялар арасындағы билік күресі екі қаланың саудагерлері арасында бәсекелестікке әкелді. 1801 жылдың 18 шілдесінде Холкарлар Уджайн шайқасында Синдияларды жеңіске жеткізді. 1 қыркүйекте Яшвантрао Холкар қалаға кірді және қаладан 15 лакх рупия талап етті. Ол соманың тек 1/8 бөлігін ғана алды, ал қалғанын оның офицерлері өздеріне алды. Кейін Даулатрао Синдия жіберген әскер Уджайнды қайта бақылауға алды. Холкарлар мен Синдиялар британдық үстемдікті қабылдағаннан кейін, британдық отарлық әкімшілігі Уджайнға қарағанда Индорды дамытуға шешім қабылдады, себебі Уджайн саудагерлері британдық билікке қарсы адамдарды қолдаған болатын. Орталық Үндістанның британдық әкімшісі Джон Малколм Уджайнның маңыздылығын азайтуды шешті, "оның қазіргі беделінің үлкен бөлігін біздің бақылауымыздағы Индор және Рутлам қалаларына ауыстыру арқылы". Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін Уджайн Мадхья-Бхарат штатына қосылды, ал 1956 жылы ол Мадхья-Прадеш штатының құрамына енді.

География

Уджайн Үндістанның батыс-орталық бөлігінде орналасқан және Виндхья тауларының жоғарғы шегінен солтүстікке қарай жатыр. Малва үстіртінде орналасқан, ол Солтүстік Үндістан жазықтарынан биік, ал жер оңтүстікке қарай Виндхья тауларына қарай көтеріледі. Уджайннің координаттары, орташа биіктігі 494 м (1620 фут) құрайды. Аймақ 60-68 миллион жыл бұрын, Бор кезеңінің соңында пайда болған Декан жазықтарының бір бөлігі болып табылады. Қала Шіпра өзенінің жағасында орналасқан, ол жақын орналасқан Чамбал өзеніне құяды. Уджайн Индор қаласынан Индор-Санвер тас жолы арқылы 57 км (35 миль), Девас қаласынан 40 км (25 миль) және Мемлекеттік тас жол 28 және Мемлекеттік тас жол 18 арқылы штат астанасы Бхопалдан 197 км (122 миль) қашықтықта жатыр.

Климат

Қаланың климаты ылғалды субтропикалық климаттың (Köppen Cwa) әдеттегі түріне ие. Жаз әдетте наурыздың ортасында басталып, маусымның соңына дейін жалғасады. Осы кезеңде температура көбінесе 45 °C-қа жетеді, ал мамыр айында орташа ең жоғары температура 41 °C-қа дейін көтеріледі. Маусымның соңында монсон басталып, қыркүйектің соңында аяқталады. Бұл айларда шамамен 914 мм (36 дюйм) жауын-шашын жапады, жиі найзағайлар мен су тасқыны болады. Бұл маусымда әдетте орташа температура 24 °C (76 °F) шамасындағы ылғалды және қолайлы жағдайлар сақталады, бірақ оған жиі кұйрық жаңбырлар да ілеседі. Осы ылғалды кезеңнен кейін құрғақ кезең басталады, нәтижесінде ылғалды ауа-райы мен жоғары температуралар байқалады. Температура қараша айының басына дейін тағы да көтеріледі, содан кейін наурыз айының басына дейін созылатын қыс мезгілі басталады. Қыстар салқын, құрғақ және күннөлді болады, кейде қысқа мерзімді суық түсулер болады, онда температура 0-3 °C-қа дейін төмендеуі мүмкін. Әйтпесе, температура өте қолайлы, орташа тәуліктік температура шамамен 16 °C (61 °F) құрайды.

Үкімет және юрисдикция

Қаланың айналасындағы аймақтардың көпшілігі Уджайн муниципалды корпорациясы (УМК) арқылы басқарылады. Қаланы Дивизиялық комиссар, Коллектор кеңсесі және қала әкімі басқарады. Олар қала және елді мекендерді жоспарлау департаменті, орман шаруашылығы департаменті, халық денсаулығы инженерлік қызметтері, қоғамдық жұмыстар департаменті және МР электр энергетикасы басқармасы жауаптылығына жатады. Уджайн – қалалық кеңес үлгісіндегі мегаполистік муниципалитет. Уджайн муниципалды корпорациясы (УМК) 1956 жылы Мадхья-Прадеш Нагар Палика Нигам Адхиниямына сәйкес құрылған. УМК 1886 жылы Нагар Палика ретінде құрылған, бірақ Уджайн муниципалды корпорациясы Гвалиор муниципалды корпорациясымен бірдей деңгейде деп жарияланды. УМК халыққа білім беру, түзету мекемелері, кітапханалар, қоғамдық қауіпсіздік, демалыс орындары, санитария, сумен жабдықтау, жергілікті жоспарлау және әлеуметтік қызметтерге жауапты. Қала әкімі мен кеңесшілер бес жылдық мерзімге сайланады. Уджайн даму басқармасы (UDA) – Уджайн қаласын қамтитын қала құрылысы агенттігі. Оның бас кеңсесі Уджайн қаласының Бхаратпури ауданында орналасқан. Ол 1973 жылғы Мадхья-Прадеш қала және елді мекендерді жоспарлау заңына сәйкес құрылған. Уджайн сайлау округі – Орталық Үндістандағы Мадхья-Прадеш штатындағы 29 сайлау округінің бірі. Бұл округ 1951 жылы бұрынғы Мадхья-Бхарат штатындағы 9 Лок Сабха округінің бірі ретінде құрылды. 1966 жылдан бері ол жоспарлы касталарға жататын кандидаттарға арналған. Бұл округке Уджайн ауданының барлық бөлігі және Ратлам ауданының бір бөлігі кіреді. Бұрын, 2014 жылғы Үндістанның жалпы сайлауында жеңіске жеткен Бхаратия Джаната партиясының Чинтамани Малвия мырзасы парламент мүшесі болды. 2019 жылғы Лок Сабха сайлауынан кейін Уджайннен қазіргі парламент мүшесі – Анил Фироджия (БЖП).

Өнеркәсіп

Ұджайнның айналасындағы маңызды өнеркәсіптік аймақтар – «Девас-Жол индустриялық аймағы», «Макси-Жол индустриялық аймағы» және «Таджпур индустриялық аймағы». Индор мен Девас қалалары – өнеркәсіп орталықтарының көп бөлігі орналасқан жерлер. Индор мен Девас қалалары Ұджайнға жақын орналасқандықтан, Ұджайн мен айналасындағы азаматтарға жұмыспен қамтуға мүмкіндік береді. Мадхья-Прадеш штатының үкіметі Нарвар ауылының жанындағы Девас-Ұджайн тас жолында (МП 18 мемлекеттік тас жолы) өнеркәсіптік аймақты дамыту үшін 1200 гектар жер бөлді. Алғашқыда «Викрамадитья Білім қаласы» деп аталған бұл аймақ білім беру орталығы ретінде жоспарланған. Бірақ инвестициялық мүмкіндіктердің азаюына байланысты, ол «Викрам Өнеркәсіп қаласы» («Викрам Удёг Нагари») деп қайта аталды. 2014 жылдан бастап үкімет оны жартылай өнеркәсіптік, жартылай білім беру аймағы ретінде қарастыруда. Жобаға мемлекеттік үкімет және Дели-Мумбай индустриялық дәлізі (ДММК) қоры қатысты.

Әуежай

Уджайнда әуежай жоқ, бірақ Девас тас жолында әуеайлақ бар, ол әуе көлігі мақсатында пайдаланылады. 2013 жылы Мадхья-Прадеш штатының үкіметі Ventura AirConnect компаниясымен бірлесіп Уджайын-Бхопал әуе қызметін іске қосты. Бірақ билет сату өте төмен болғандықтан, бұл жоба тоқтатылды. Жобаның сәтсіздігіне себеп – рейстердің қолайсыз уақыты болды. Ең жақын әуежай – Индор қаласындағы Деви Ахильябай Холкар халықаралық әуежайы (57 км).

Жергілікті көлік

Уджайн қаласы бойынша үздіксіз байланыс қамтамасыз ететін авторикшалардың, қалалық автобустардың, жеке таксилердің және "Tata Magic" көліктерінің кең желісіне тәуелді. Жуахарлал Нерудің Ұлттық қалалық жаңару миссиясы шеңберінде 1 миллионнан аз халқы бар қала ретінде танылғандықтан, UMC жақында мемлекеттік-жекеменшік серіктестік жобасы арқылы қалалық автобустарды іске қосты.

Спорт

Криккет қаладағы ең танымал спорт түрлерінің бірі. Уджайнда БККИ-ге қатысты Уджайын облыстық крикет қауымдастығы орналасқан. Қаланың ірі стадионы жоқ, бірақ 1977 және 1980 жылдары Пайп Фабрикасы алаңында Ранжи Трофейі матчтары өткізілген. Макар-Сакранти маусымында қаладағы тағы бір танымал әрекет – желкен қағаздарын ұшыру.

Ақылды қала

Үджэйн қаласы Үкіметтің «Ақылды қалалар» бағдарламасы бойынша іріктеуден өтті. Бағдарлама аясында UMC (Үджэйн қалалық әкімдігі) Қалалық даму министрлігінің «Ақылды қалалар» шақыруына қатысады. Осы мақсатта UMC «Ақылды қала» ұсынысын (SCP) дайындап жатыр. SCP қаланың негізгі мүдделі тараптарымен болатын консультациялар негізіндегі ақылды қала шешімдерін қамтиды. UMC Үджэйн қаласын «ақылды қала» ету үшін қала тұрғындарынан ұсыныстар қабылдады. Азаматтар сумен жабдықтау, кәріз жүйесі, қалалық көлік, әлеуметтік инфрақұрылым және электрондық үкімет сияқты негізгі қызметтерге қатысты өз пікірлерін жазды.