Кіріспе

Кәсіпқой күрес рингі үшін киім-кешек

Күрес маскасы – кейбір кәсіпқой күрескерлердің рингтегі бейнесінің немесе имиджінің бір бөлігі ретінде киетін матадан жасалған маска. Кәсіби күрескерлер 1915 жылдан бері маскаларды пайдаланып келеді және олар әлі де кеңінен қолданылады, әсіресе Мексиканың Lucha Libre күресінде.

Тарих

1865 жылы Дүниежүзілік көрмеде Теобо Бауэр Парижде "Маскалы күрескер" ретінде масканы таныстырып, күресті бастады. Ол 1860 жылдары Франция бойынша цирк труппасының құрамында масканы кие берумен күресін жалғастырды, ал 1870 жылдардың басында АҚШ-қа көшті. 1915 жылы Морт Хендерсон Нью-Йорк аймағында "Маскалы керемет" ретінде күресін бастады, осылайша ол мұндай трюкпен өнер көрсеткен Солтүстік Америкадағы алғашқы күрескер атанды. Келесі жылдары көптеген күрескерлер танымалдылығы мен көрермендерді тарту қабілеті азайған аймақта немесе территорияда маска кие бастады, бұл күрескердің жаңа аймақта "жаңа жүз" ретінде жұмыс істеуінің оңай жолы болды. Кейде күрескерлер бір территорияда маска киіп, екіншісінде маскасын шешіп, екі жеке тұлғасын бөлек ұстауға тырысты.

АҚШ пен Канададағы бетперде

Көптеген күресшілер маска киіп жүргенде өте табысты мансапқа ие болды, мысалы The Destroyer / Dr. X, Мистер Рэстлинг, Маскалы Супержұлдыз және Спойлер. Кәсіби күрестің аймақтық сипатта болған және ұлттық теледидарда аз көрсетілген кезеңдерде, бірнеше адам немесе команданың бірдей имидж мен масканы қолдануы жиі кездесетін, тіпті бірнеше маскалы "Стажерлер", "Жаугерлер" және "Жоюшылар" бір уақытта жұмыс істеген. Жұптық күресте маска киген командалар көптеп кездеседі, олар бірдей маскаларды қолданып, күресшілер арасында бірлік сезімін тудырады. Сәтті маскалы командаларға Маскалы Жаугерлер, Көк оттар және Грэпплерлер жатады. Солтүстік Америкадағы ең танымал маскалы күресшілердің бірі Биг Ван Вейдер болды, ол 1980 және 90-шы жылдары өте ірі дене бітіміне қарамастан рингтегі ептілігімен көзге түсті. Басқа да белгілі мысалдар: Rey Mysterio, Mankind, Kane, Doom, Edge & Christian 'Los Conquistadores' ретінде және Оуэн Харт 'Blue Blazer' ретінде. Бүгінде АҚШ және Канадада маска киген күресшілерді көру сирек, бірақ бұл аймақта маскалы күресшілердің тарихы 1915 жылға дейін жетеді. Кейде танымал күресші, әртүрлі "талаптарды" орындау үшін немесе өзінің нағыз кім екенін жасыра отырып, сенімді бұзу үшін маска киеді. Мысалы, сюжет бойынша дисквалификацияланған күресшілер басқа есіммен маска астында қайта оралады, көбінесе масканың астында кім тұрғаны анық болады. Бұған мысалдар: Хальк Хоган Мистер Америка, Дасти Родс Миднайт Райдер, Андре Гигант Гигант Машина, Брайан Пиллман Сары Ит, The Miz Калгари Баласы, Дэн Марш Мистер X және Бо Даллас Мистер NXT. Джимми Валиант бірде Пол Джонсқа "Жеңілгені қаладан кетеді" матчында жеңілгеннен кейін Отта Тауннан Чарли Браун ретінде маскамен оралды (бұл матчтың шарты бойынша жеңілген күресші жұмыс істейтін ұйымнан кетуге тиіс болатын). Микки Джеймс WWE-ге Алекса Блисстің серіктесі ретінде оралғанда да масканың астында болғанын көрсетті.

Lucha Libre-дағы бет-әлпет

Мен маска киген кезде өзгеремін. Маска маған күш береді. Маска маған даңқ әкеледі. Маска – сиқырлы. Масканы шешкенде, сіздің қасыңыздан өтіп кететін, тіпті сәлем демейтін қарапайым адамға айналам. Әдетте, маска кигенде бәрі жақсы болады. Маскасыз мен – проблемалары бар, жылайтын, кейде қиналатын қарапайым адаммын. Мен Эль Ихо дель Сантоны қатты қадірлеймін. Бірақ кімге көбірек құрметтеймін? Адам баласына. Оның арқасында Эль Ихо дель Санто өмір сүреді. Кейде бұл адам басқа бір бейнеге өмір сыйлау үшін көп нәрседен бас тартады. Луча либредегі маскалар ацтек, инка немесе майя дәстүрінен шыққан деген жалған пікір бар, бірақ маска, немесе испан тілінде "máscara", алғаш рет Мексикада пайда болды. Бір промоутер американдық күресші "Циклон" Маккейді Техаста жұмыс істегенін көрді де, оны өзінің промоушені Empresa Mexicana de la Lucha Libre (EMLL) үшін жұмысқа алуға шешім қабылдады. АҚШ-та "Маскалы Ғажайып" имиджін қолданатын күресшіні көргеннен кейін Маккей Мартинезге Мексикада да осы имиджді пайдаланғысы келетінін айтты және "Ку-клукс-клан сияқты, киіп, байлап қоятын бір нәрсе" сұрады. Бұл сөз Мексиканың жергілікті халықтарының дәстүрлі амалдарына емес, Ку-клукс-кланға сілтеме жасады. Маскалар дәстүрлі түрде күшті тұлғаларды паш етіп көрсету үшін немесе ритуалдық төбелес түрлерінде қолданылған. Мексикалық жанкүйерлер маскалы адамның құпиясын тез қабылдады, содан кейін мексикалық күресшілердің өзі маска киіп, "enmascarados" атанды. Алғашқы маскалар қарапайым, берік түстермен және негізгі дизайнымен болды, оларды аренаның артқы қатарынан да тануға болар еді. Жылдар өте келе маскалар Мексиканың бай тарихына сүйене отырып, өте күрделі және түрлі-түсті болып дамыды. Солтүстік Американың басқа бөліктерінен айырмашылығы, маскалы күресшілердің танымалдылығы жылдар бойы азайған жоқ, естелік маскалар іс-шараларда және онлайн сатылады. Қазіргі заманғы луча либреде маскалар жануарлардың, құдайлардың, ежелгі батырлардың және басқа да архетиптердің бейнесін шығару үшін түрлі-түсті болып жасалады, ал лучадор осы бейнелерді өнер көрсету кезінде қабылдайды. Мексикадағы күресшілердің көпшілігі мансабын маска киіп бастайды, бірақ мансабының барысында олардың көпшілігі маскасын шешеді. Кейде зейнеткерлікке шығатын күресшінің маскасы соңғы жекпе-жегінің бірінде немесе соңғы турдың басында алынады, бұл сол кейіпкер ретінде жеке басын жоғалтуды білдіреді. Кейде масканы жоғалту – бұл имиджтің аяқталуын білдіреді, күресші жаңа имиджге және маскаға көшеді, көбінесе күресшінің бұрынғы бейнесі жұртшылыққа жарияланбайды. Күрес маскасы "қасиетті" саналады, сондықтан оны қасақана алу – дисквалификацияға алып келеді. Егер күресші жекпе-жек кезінде маскасын шешсе, оның басты міндеті – бетін жабу, және көбінесе рингтегі адамдардан көмек алады. Көптеген маскалы күресшілер кез келген қоғамдық шараларда маскаларын киеді, олар жеке өмірін кәсіби өмірінен бөлек ұстау үшін масканы пайдаланады; масканың арқасында мексикалық күресшілердің көпшілігі жеке өмірі туралы жоғары деңгейде құпиялылықты сақтайды. Кейбір күресшілер Эль Санто сияқты өмірден асқан кейіпкерлерге айналады, ол ең танымал мәдени иконалардың бірі, ол әрқашан қоғамда маска киіп жүрді, қартайған кезде ғана бетін қысқаша көрсетті және тіпті өзінің танымал күміс маскасымен жерленді.

Алушы ойын

Луччи-либреде ең жоғары жетістік – чемпионатты жеңу емес, қарсыластың маскасын «лучас де апуестас» жекпе-жегінде жеңу, бұл «тікелей бәс тігу жекпе-жегі», онда әр күрескер өзінің маскасына бәс тігеді. «Лучас де апуестас» әдетте екі немесе одан да көп күрескерлер арасындағы ұзақ және қызу оқиғаның шыңы ретінде қарастырылады, ал жеңімпаз «соңғы жеңіске» қол жеткізеді. Мұндай жекпе-жекте жеңілген күрескер өзінің нақты атын, қайдан келгенін және қанша жылдан бері күресіп келе жатқанын айтып, содан кейін маскасын шешіп, бетін көрсетеді. Маскасыз күрескерлер жеңіліске ұшыраған жағдайда шаштарын қырқып алу қаупімен күреседі. Жеңімпазды көтеруден өзге, «лучас де апуестас» жекпе-жегін өткізудің бірнеше себебі болуы мүмкін. Егер жеңілген күрескер жас болса, масканы жоғалту кейде маскасын шешкеннен кейін жарнамалық итеруге немесе күрескерге жаңа ринг имиджі берілуіне әкелуі мүмкін. Егде жастағы күрескерлер көбінесе мансабының соңғы жылдары маскаларын жоғалтады, көбінесе ұзақ және табысты мансапқа байланысты үлкен қаржылай сыйлық үшін; маскасы ашылған күрескер неғұрлым табысты болса, жеңімпазға соғұрлым зор құрмет көрсетіледі. Алғашқы «лучас де апуестас» жекпе-жегі 1940 жылдың 14 шілдесінде Арена Мексикада өтті. Чемпион Мурсиэлаго өзінің қарсыласы Октавиодан әлдеқайда жеңіл болғандықтан, келісімшартқа қол қоюдан бұрын қосымша талап қойды: Октавио өзінің шашын тізбеге қоюы керек еді. Октавио жекпе-жекте жеңіске жетіп, Мурсиэлаго маскасын шешті, осылайша лучча-либреде жаңа дәстүр қалыптасты. Көзге түсетін «лучас де апуестас» жекпе-жектеріне «Эль Сантоның» «Қара көлеңке» маскасын жеңуі, «Лос Вилланостың» үш «Лос Бразостың» (Эль Бразо, Бразо де Оро және Бразо де Плата) маскаларын жеңуі, «Атлантистің» «Вильяно III» маскасын жеңуі, «Ла Парканың» «Сибернетико» мен «Эль Месиас» маскаларын шешуі, «Вильяно V-тің» «Көк пантераның» маскасын жеңуі және «Ультимо Геррероның» «Вильяно V» маскасын жеңуі жатады. Кейбір күрескерлер қарсыластарының жалпы сапасынан гөрі жеңген маскаларының саны арқасында мансап жасады. Күрескер Супер Муньеко 100-ден астам маска жеңгенін, оның ішінде кем дегенде 80 «лучас де апуестас» жеңісінің расталатындығын мәлімдейді, ал Эстрелла Бланка 200-ден астам маска жеңген ең көп «лучас де апуестас» жекпе-жегіне ие екендігі айтылады.

Жапон күресіндағы бет-әлпет

Америкалық "The Destroyer" 1960-шы жылдары Жапонияда жұмыс істеген алғашқы маскалы күрескер болды, бірақ жапон күрескерлерінің көпшілігі маска киюді таңдаған жоқ. Жапондықтардың алғашқы маскалы күрескері – Шозо Кобаяши, ол қысқа мерзімге "Фукумен Таро" ("Маскалы Таро") есімімен маска астында сынға түсті. 1970 жылдары Мил Маскарас тұрақты түрде жұмыс істейтін алғашқы мексикалық "лучадор" болды және жанкүйерлер арасында үлкен танымалдылыққа ие болды. Алғашқы "Tiger Mask" – Сатору Саяма, маскалы "Tiger Mask" кейіпін жасауға Мил Маскарастан шабыттанды. "Tiger Mask" табысқа жеткеннен кейін бірнеше күрескерлер маска киді, көбінесе Саяма сияқты жеңіл салмақтағы, жоғары секіріп, әдемі стильде күресетін күрескерлер. Жапон жанкүйерлері күрес маскасын Солтүстік Америкалық жанкүйерлерге қарағанда жоғары бағалайды, бірақ ол мексикалық маска сияқты "қасиетті" емес, яғни күрескер қалаған жағдайда бір күні маскамен, екінші күні маскасыз өнер көрсетуі мүмкін. Атақты жапон маскалы күрескерлері: Юшин Тундер Лигер, Último Dragón, Эль Самурай, Ұлы Сасуке, Драгон Кид және Буши.

Британдық күрестегі бетперде

Тікелей эфирдегі жекпе-жектерде маска киген күресшілер британдық күресте американдық әріптестерімен бірдей көптеп кездесті, бірақ олар 1960 жылдардың соңына дейін ITV телеарнасынан көрінбеді. Осы уақытқа дейін сәтті күрескен маскалы күресшілер қатарында граф Бартелли (Джефф Кондлифф), Ақ Періште (Джудо Ал Хейс) және Доктор Өлім (промоутер Пол Линкольн өзінің ірі тәуелсіз жарнамалық компаниясының басты жауыз кейіпкері ретінде) болды. Осы кезеңде жетекші промоутерлер маскалы күресшілерді американдық күрестегі көрінетін "анархиялық" жағдайдың белгісі деп жиі сынады. ITV-дегі алғашқы маскалы күресші, The Outlaw (Гордон Нельсон) американдық деп таныстырылды. Британ тарихындағы ең танымал маскалы күресші Питер Торнли, Кендо Нагасакидің түпнұсқа британдық нұсқасы, 1964 жылы маскалы самурай имиджімен кәсіби дебют жасады, бірақ теледидарда 1971 жылға дейін пайда болған жоқ. Нагасакидің алғашқы маңызды жеңісі 1966 жылы маскаға қарсы маска жекпе-жегінде оның ұстазы (және нағыз жаттықтырушысы) Бартеллиді жеңгені болды. 1975 жылғы желтоқсанда теледидардағы жекпе-жекте қарсыласы Big Daddy оның маскасын шешіп тастады, бұл Daddy-дің танымалдылығының өсуіне қатысты маңызды өзгеріс болды. Нагасаки кейіннен 1977 жылғы желтоқсанда теледидардағы рингте өткен салтанатты шарада өз еркімен маскасын шешті. 1986 жылы ол қайтадан маска киді және 1993 жылы екінші рет зейнетке шыққанға дейін All Star Wrestling-тің басты жауыз кейіпкері болды. 1970 жылдардағы тағы бір сәтті маскалы күресші – көк көзді жауынгер Кунг-Фу, оның рөлін Эдди Хэмилл ойнады. Ол 1976 жылы теледидардағы жеңілістен кейін маскасын жоғалтты, бірақ Кунг-Фу ретінде маскасыз күресуді жалғастырды және 1986 жылы британдық ауыр орта салмақтағы чемпион атанды. 1979 жылғы Рождествода Big Daddy теледидарда Мистер Икс-ті жеңіп, маскасын шешті. Содан кейін, 1980 жылдары Joint Promotions компаниясында маскалы күресшілер көбінесе Big Daddy-ге ITV-дегі бас матчтарда жеңіліп, маскасын шешіп, қорлау үшін пайда болды, мысалы, Spoiler (Дрю Макдональд), King Kendo (aka Red Devil), Battle Star, El Diablo, Black Baron, Masked Marauders және The Emperor. Ал All Star Wrestling-те, Нагасакиден басқа, олар көбінесе халық мәдениетіндегі соңғы трендтердің қысқа мерзімді көрінісі ретінде қарастырылды. 1995 жылы All Star шоулары жиі Power Rangers франшизасына негізделген маскалы командалық жекпе-жектермен аяқталды, авторлық құқық иелері араласпайынша. XXI ғасырда Эль Лигеро дәстүрлі және американдық стильдегі жарнамалар үшін сәтті күресті.

Француз күресіндағы бетперде

Бауэр 1860 жылдары Париждегі бетперделі күрескер ретінде танымал болғаннан кейін, оның туған елінде де бетперделі күрескерлер пайда болды. Францияда күрес маскасы "кагуль" (капюшон) деп аталды, ал жанкүйерлер көбінесе "he he la cagoule" деп айғайлап, жақсы жігіттің қарсыласының бетпердесін шешуге шақыратын. Бірақ француз күресі ережелері бойынша мұндай әрекетке тыйым салынған. Егер күрескердің бетпердесі шешілсе, ол рефери бетпердесін қайта орнатар дейін кілемге бетімен жатып, тізе бүгіп отыруға мәжбүр болатын. Францияда телеарнада көрсетілген күрестің алғашқы табыстарының бірі – L'Ange Blanc және Le Bourreau de Bethune арасындағы айтыс болды. Британдық күрескер Дейв Ларсен Францияда Zarak атты маскамен күресті. 1980 жылдары маскалар көбінесе Les Piranhas және Les Maniaks (жаман маскалы клоундар тобы) сияқты ерекше кейіпкерлердің бір бөлігі ретінде киіліп, сондай-ақ King Kong фильміндегі кейіпкерге ұқсас Mambo Le Primitiv сияқты тұлғалардың құрамында болды. Бұл дәстүр 21-ші ғасырдың басында Cybernic Machine күрескерімен жалғасты, ол "компьютерлік вирус" рөлін ойнап, Францияда танымал болды.

Күршік маскасының анатомиясы

Бастапқы күрес маскалары көбінесе жоғары жағына тігілген, шаталға қарай бекітілетін маскалар болатын, бұл киген адамға өте қолайсыздық тудыратын. Егер маскалар жоғары жағына бекітілмеген болса, олар шошқаның жұмсақ терісі, былғары немесе замша сияқты ыңғайсыз материалдардан жасалған. 1930 жылдары мексикалық аяқ киім шебері Антонио Мартинес, Шарро Агуайоның тапсырысы бойынша маска жасады, ол содан бері күрес маскаларының стандарты болып табылады. Негізгі дизайн - төрт мата бөлігінен тұрады, олар тігіліп, бүкіл басқа жабатын негізгі пішін құрайды. Маскада көздерге, мұрынға және ауызға арналған тесіктер бар, ал ашық бөліктерінің айналасы түрлі-түсті жиектермен безендірілген, бұл жиек испан тілінде "Antifaz" деп аталады. Масканың артқы жағы ашық, ал шнурлармен бекітілген матаның "тілі" оны шайқас барысында кездейсоқ түсіп кетпеуі үшін жеткілікті түрде тығыз ұстайды. Стильдегі алғашқы өзгеріс - маскадан жақ аймағы мен ауызды алып тастап, теріні ашық қалдыру болды. Басқа маскаларда ауыз, мұрын, көздер немесе олардың барлығы да қатты материалмен жабылуы мүмкін, ал көздерді жабатын мата болса, жақыннан қарағанда көрінетін созылған мата қолданылады. Бастапқыда матадан жасалған маскалар эволюциядан өтіп, қазір мақтадан, нейлоннан және түрлі винил полимерлерінен әртүрлі түстер мен өрнектерде жасалады. Жылдар бойы масканың безендірілуіне көптеген қосымшалар енгізілді, ең танымал және көзге түсетіні – көбіктен жасалған мүйіздер мен маскаға бекітілген жасанды шаштар. Маскада жолбарыс сияқты жануарлар мотиві болған жағдайда, жалған құлақтар да жиі қолданылады.