Кіріспе
Есік қаптамасына ойық салынған құлып (британ тілінде мортиз құлып деп те жазылады) – құлыпты орнату үшін есік немесе жиһаздың жиегіне арнайы ойық – мортиз жасауды қажет ететін құлып. Әлемнің көп бөлігінде мортиз құлыптары цилиндрлі құлыптар пайда болғанға дейін салынған ескі ғимараттарда кездеседі, бірақ соңғы кезде АҚШ-та коммерциялық және жоғары сапалы тұрғын үйлерде жиі қолданыла бастады. Еуропадағы барлық үйлерде осы дизайн кеңінен таралған.
A mortise lock (also spelled mortice lock in British English) is a lock that requires a pocket—the mortise—to be cut into the edge of the door or piece of furniture into which the lock is to be fitted. In most parts of the world, mortise locks are found on older buildings constructed before the advent of bored cylindrical locks, but they have recently become more common in commercial and upmarket residential construction in the United States. The design is widely used in domestic properties of all vintages in Europe.
Таңдап алу және орнату
Ағаш өңдеудің негізгі құралдары мен әдістерін білетін кез келген үй иесі есік құлыптарын орнатумен айналыса алады. Көптеген орнату мамандары, мысалы, ағаш ұсталары, құлып орналасатын ойықты дәл кесуді жеңілдететін арнайы құралдарды қолданады, бірақ егер орнатушы жеткілікті тәжірибелі болмаса, сыртқы әрлеуді орнату қиындық тудыруы мүмкін. Мортизалық құлыпты орнату әдетте ағаш есіктің құрылымын әлсіретсе де, кіріктірілген құлып көбінесе жаңа, цилиндрлі құлыптарға қарағанда мықтырақ және функционалдығы жағынан артықшылыққа ие, әсіресе сыртқы әрлеу мен жұмыс істеу мүмкіндіктері тұрғысынан. Жаңа механизмде әсем және берік құйма түймелер мен тұтқаларға қажетті физикалық көлем мен механикалық тұрақтылық жеткіліксіз болса, мортизалық құлып ауыррақ серіппеге және күштірек ішкі механизмге бейім. Мортизалық құлыптар қауіпсіздік конфигурацияларының кең ауқымында қол жетімді және өнеркәсіптік, коммерциялық және мемлекеттік мекемелерде кеңінен қолданылады. Сонымен қатар, стандартты мортизалық құлып әртүрлі өндірушілердің цилиндрлері мен аксессуарларын қабылдай алады, бұл архитектуралық стильге және қондырғыдағы басқа құлыптық жабдықтармен үйлесімділікке мүмкіндік береді. Мортизалық құлыптарды өндіретін американдық компаниялар: Accurate, Arrow, Baldwin, Best, Corbin Russwin, Emtek Products, Inc, Falcon, Penn, Schlage, Sargent және Yale. Nostalgic Warehouse сияқты дистрибьюторлар құлыпты әдемілеу үшін әртүрлі сәндік әрлеулер мен аксессуарларды ұсынады. Сондай-ақ, бұрын тек "дизайнерлік" жобаларға ғана шектелген еуропалық өндірушілердің өнімдері соңғы кезде кеңінен танылып, қолданысқа енуде.