Кіріспе

Американдық футболшы және спринтер (1942–2002)

Роберт Ли Хейс (20 желтоқсан 1942 – 18 қыркүйек 2002), "Жылдам Боб" деген лақап атымен танымал болған американдық спринтер және кәсіби футболшы. 1964 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында алтын медаль жеңгеннен кейін, ол Ұлттық футбол лигасы (NFL) Даллас Каубойс командасы үшін 11 маусым бойы шабуылшы ретінде ойнады. Хейс – Олимпиада алтын медалін және Супербоул жүлдесін жеңіп алған жалғыз спортшы. Ол Флорида A&M университетінде жеңіл атлетика және футболдан ерекше көзге түскен екі спорт түрінің жұлдызы болған. 2001 жылы Хейс Даллас Каубойс Құрмет залына енгізілді және 2009 жылдың қаңтар айында Профутбол даңқы залына қабылдануға іріктеліп алынды. Хейс – Джим Торптан кейін Профутбол даңқы залына енген екінші Олимпиада алтын медалінің иегері. Ол бір кезде 70 ярдқа жүгірудегі әлемдік рекордты (6,9 секунд) ұстаған. Сондай-ақ, ол 60 ярдқа жүгірудегі екінші ең жылдам нәтижемен тең. Ол 60 ярд, 100 ярд, 220 ярд және Олимпиадалық 100 метрлік қашықтықта бірнеше рет әлемдік рекордтарды жаңартқандықтан "дүниедегі ең жылдам адам" деп есептелген. Ол АҚШ Олимпиада даңқы залына енгізілді.

Алғашқы жылдар

Хейс Джексонвиллдегі Мэтью Гилберт орта мектебінде оқыды, онда футбол командасының қосалқы жартылай қорғаушысы болды. 1958 жылғы Гилберт орта мектебінің «Пантерлері» 12–0 есебімен аяқтады, Флорида жоғары мектептерінің спорт қауымдастығының (FHSAA) қара түсті мектептер арасындағы штаттағы чемпионатта Форт-Лодердейл қаласының «Диллард» орта мектебін 14–7 есебімен жеңіп, 11 000-нан астам көрерменнің алдында жеңіске жетті. Расалық сегрегация заңдарының кезінде олардың жетістіктері көбінесе назардан тыс қалды, бірақ 50 жыл өткен соң олар FHSAA тарихындағы ең үздік командалардың бірі деп танылды.

Колледж мансабы

Хейс жоғары деңгейдегі спортшы ретінде танымал болды және тарихи түрде афроамерикандық колледж саналатын Флорида A&M университетінен футболға стипендия алды, онда ол жеңіл атлетикада өте жақсы нәтижелер көрсетті. Ол 100 ярдтық немесе 100 метрлік жарыстарда ешқашан жеңіліске ұшырамады, бірақ аймақтың басқа мектептері оны өздерінің ресми жарыстарына шақырмады. 1962 жылы Майами университеті оны өз кампусында өткен жарысқа шақырды, онда ол 100 ярдқа жүгіруде 9,2 секундтық әлемдік рекордты теңестірді, бұл рекордты өткен жылы Вилланова университетінің Фрэнк Бадд жасаған болатын. Сонымен қатар, ол 60 ярдтық жүгіруде 6 секундтан кем уақытты көрсеткен алғашқы адам болды, ішкі әлемдік рекордты 5,9 секундқа жеткізді. 1963 жылы, дәстүрлі спринттік техниканы қолданбаса да, ол 100 ярдтық жарыста 9,1 секундтық нәтижемен рекордты жаңартты, бұл көрсеткіш он бір жыл бойы сақталды (1974 жылы Айвори Крокетт 9,0 секунд көрсеткенге дейін). Сол жылы Хейс 200 метрге (20,5 секунд, бірақ бұл уақыт ресми түрде расталмады) әлемдегі ең жақсы нәтижені көрсетті және 220 ярдтық жарысты 20,6 секундта аяқтады (сағаттық 8 шақырымдық жел қарсы болғанда). Ол 1964 жылғы Токиода өткен жазғы Олимпиада ойындарында АҚШ құрама командасынан орын алды. Оның футбол жаттықтырушысы Джейк Гейтер Хейске жаттығуға уақыт беруге келіспеді, сол кездегі президент Линдон Б. Джонсон оған қоңырау шалып, Хейске демалыс беруді және оның денсаулығын сақтауды талап етті. Ол үш жыл қатарынан, 1962–1964 жылдары, 100 ярдтық жүгіруде AAU чемпионы атанды, ал 1964 жылы 200 метрлік жүгіруде NCAA чемпионы болды. Олимпиадада алтын медальді жеңіп алу мүмкіндігіне байланысты соңғы курстың бір бөлігін өткізіп жіберді. 1976 жылы ол Флорида A&M университетінің спорттық даңқ залының тұңғыш қатысушысы болды. 1996 жылы Оңтүстік колледждер аралық атлетикалық конференцияның даңқ залына енгізілді. 2011 жылы ол Black College Football Hall of Fame-ге қабылданды.

Олимпиада ойындары

1964 жылы Токиодағы жазғы Олимпиада ойындарында Хейс 100 метрді жеңіп алды және 10.06 секундтық уақытпен 100 метрдегі әлемдік рекордты теңестірді, тіпті ол 1-қадамда жүгірсе де, ол өткен күні 20 шақырымдық жүріс үшін пайдаланылған және бұл жолдың жағдайы нашар болған еді. Сондай-ақ, ол қарызға алынған тікенектермен жүгірді, себебі ол достарымен ойнап жүргенде бір аяқ киімі төсектің астына домалап кетіп, сол жерге келгенше оны байқамаған. Осыдан кейін 4×100 метрлік эстафетада екінші алтын медальді жеңіп алды, бұл да жаңа әлемдік рекордты (39.06 секунд) орнатты. Дегенмен, халықаралық жеңіл атлетика федерациясы World Athletics, бұрынғы IAAF, Хейстің 10.06 секундтық жарысындағы 10.0 секундтық уақытын ғана ресми мойындады, осылайша оны 100 метрдегі Олимпиада чемпионы етіп жариялады. Шын мәнінде, ресми тоқтату сағатымен өлшенгенде Хейстің уақыты 9.8 секунд, 9.9 секунд және 9.9 секунд көрсеткенімен, ережеге сәйкес, қолмен өлшенген уақыт 9.9 секунд деп есептелді. Хейстің АҚШ командасының эстафетадағы жеңісі Олимпиада тарихындағы ең есте қаларлық сәттердің бірі болды. Оның эстафеталық қадамы 8.5-тен 8.9 секунд аралығында тіркелді, бұл тарихтағы ең жылдам көрсеткіш. Франциялық жүгіруші Жоселин Делекур эстафета финалы алдында Пол Дрейтонға: "Сен жеңе алмайсың, сенде тек Боб Хейс бар" деді. Дрейтон кейін: "Бізге тек осы керек еді" деп жауап берді. Бұл жарыс Хейз үшін жеңіл атлетикадағы соңғы жарыс болды, себебі ол 21 жасында футболға ауысты. Эксперименттік толық автоматты уақыт өлшеуі қолданылған алғашқы жарыстардың бірінде Хейс 1964 жылғы Олимпиаданың жартылай финалында 5.3 м/с желдің көмегімен 100 метрді 10 секундтан кем уақытта (9.91 секунд) жүгірген алғашқы адам болды. Джим Хайнс 1968 жылы Мексиканың Мехико қаласында (синтетикалық жолбақта) 9.95 секундтық көрсеткішпен 10 секундтық шекті бұзды, бұл рекорд шамамен 15 жыл бойы сақталды. 1984 жылы Карл Льюис Хейстен төмен биіктіктегі Олимпиадада одан асып түсті, ол 20 жылдан кейін 9.99 секундта жеңіске жетті (бірақ Хасли Кроуфорд 1976 жылы осы уақытты теңестірді). Токио Олимпиадасына дейін әлемдік рекордтарды секундының оннан бір бөлігіне дейін дәлдікпен өлшейтін тоқтату сағаттарымен тіркелді. Токиода толық автоматты уақыт өлшеуі қолданылса да, нәтижелер қолмен өлшенген уақыт сияқты көрсетілді. Бұл үшін автоматты уақытқа 0.05 секунд қосылып, секундының ең жақын оннан бір бөлігіне дейін дөңгеленді, нәтижесінде Хейстің 10.06 секундтық уақыты 10.0 секундке айналды. Бұл ретте тоқтату сағаттарымен өлшеген шенеуніктер Хейстің уақытын 9.9 секунд деп тіркегеніне қарамастан, қолмен және автоматты уақыт арасындағы орташа айырмашылық әдетте 0.15-тен 0.20 секундқа дейін құрады. Осылайша, ресми уақытты анықтаудың бұл ерекше әдісі Хейзге 100 метрде 9.9 секундты ресми түрде тіркеген алғашқы адам болу құрметін бермеді. 100 метрде 9.9 секундтық алғашқы ресми уақыт 1968 жылы "Жылдамдық түнінде" тіркелді.

Даллас Ковбойз

Даллас Каубойс командасы Хейзді 1964 жылғы НФЛ драфтының жетінші раундында (жалпы 88-ші нөмірмен) таңдады, бұл командаға оның колледждегі оқу мерзімі аяқталмас бұрын оны таңдауға мүмкіндік берді. Ол Олимпиадалық спринтердің жетілмеген футбол дағдыларына қарамастан, ғажап қабілетті шабуылшы ретінде танылатынына үміттенді. Хейзді 1964 жылғы AFL драфтының 14-ші раундында (жалпы 105-ші нөмірмен) Денвер Бронкос командасы да таңдады. Көптеген адамдар Хейзді НФЛ-ді аймақтық қорғаныс пен жеке қорғаныс тактикасын (bump and run) дамытуға итермелеген деп санайды, осылайша оны тоқтатуға тырысты. Хейздің алғашқы екі маусымы ең табысты болды, ол екі рет де қабылдаған сенімді пас үшін голдар (touchdown) бойынша НФЛ-де көшбасшы болды – 12 және 13 гол тиісінше. 1966 жылы Хейз Нью-Йорк Джайентс-ке қарсы ойында 195 ярдқа 6 пас қабылдады. Кейін, Даллас Каубойс пен Вашингтон Редскинс арасындағы матчта Хейз 246 ярдқа 9 пас қабылдады (бұл көрсеткішті 2009 жылдың 11 қазанында Канзас-Сити Чифс-ке қарсы өткен ойында 250 ярдтық көрсеткішпен Майлс Остин жаңартқанша команданың рекорды болып тұрды). Хейздің жоғары жылдамдығы басқа командаларды аймақтық қорғанысқа көшуге мәжбүр етті, себебі ешбір ойыншы оған жете алмады. Хейзді тоқтатуға бағытталған қорғаныстың кеңеюі Каубойс командасының талантты шабуылшыларына мүмкіндік берді – Дон Перкинс, Кальвин Хилл, Уолт Гаррисон және Дуэйн Томас, олар қорғаныстың әлсіз жақтарын пайдаланды. 1967 жылы Хейз НФЛ-дегі қайтарылған пұнттар (punt return) бойынша көшбасшы болды және Далластың Кливленд Браунс командасын 52:14 есебімен жеңген ойынында 141 ярдтық пұнт қайтарып, НФЛ плей-офф рекордын орнатты. Сондай-ақ, ол сол ойында 145 ярдқа 5 пас қабылдады, оның ішінде 86 ярдтық тачдаундық пас болды. Хейз екі мәселесімен де танымал, екеуі де 1966 және 1967 жылдары Грин-Бэй Пэкерс командасына қарсы өткен НФЛ чемпионаттарында болды. 1966 жылғы ойында, ойынның соңғы маңызды сәтінде Хейз қорғаушы Дейв Робинсонды тоқтату міндетін орындамады, нәтижесінде Дон Мередит Робинсоннан шабуылға ұшырады және нәтижесінде Том Браун ұстаған энд-зонаға (end zone) үмітсіз пас жіберді. 1967 жылғы НФЛ чемпионаттарында, "Мұзды ойын" (Ice Bowl) 1967 жылдың Жаңа жылдық түнінде өтті, Хейз келесі ойынның пас немесе жүгіру болатынын жасырын түрде ашты деген күдік туды, себебі жүгіру кезінде ол қолын шалбарының ішінде жылы ұстады, ал Грин-Бэй қорғанысы оны қорғаудың қажеті жоқ екенін білді. 1975 жылдың 17 шілдесінде ол Сан-Франциско 49ers командасына үшінші раундтағы таңдау құқығымен (#73 Дьюк Фергерсон) ауыстырылды. Хейз Каубойс командасында 22 нөмірін киді, кейін бұл нөмірді шабуылшы Эммит Смит киеді.

Сан-Франциско 49ерс

1975 жылы «Сан-Франциско 49ers» командасында Хейз Гин Вашингтонмен бірге негізгі құрамда ойнады. 23 қазанда үміттерге сай ойнамағандықтан, «кең қабылдағыш» Терри Бислиге орын ашу үшін құрамнан шығарылды.

Бірнеше шабуыл жасау қаупі

Қабылдаудан басқа, Хейс "Каубойлар" командасы үшін қайтадан қағып жіберді және 1968 жылы NFL-дегі ең үздік қайта қағып жіберуші болды, орташа есеп бойынша қайтарымға 20,8 ярд алып, екі тачдаун жасады, соның ішінде "Питтсбург Стиллерс" командасына қарсы 90 ярдтық қағып жіберу. Ол үш рет "Про Боулға" шақырылды, екі рет Бірінші командаға және екі рет Екінші командаға енді. Ол "Даллас" командасының бес Шығыс конференциясының және екі NFC титулын жеңіп алуына көмектесті, екі "Супер Боулда" ойнады және 1971 жылғы маусымнан кейін "Даллас" командасының алғашқы "Супер Боул" жеңісіне үлкен үлес қосты, осылайша Хейс Олимпиаданың алтын медалін және "Супер Боул" жүзігін жеңіп алған жалғыз адам атанды. Мансабының кейінгі кезеңінде, қорғаныс жақсарғанда, аймақтық қорғаныс пайдаланылғанда және "соққы және жүгіру" тактикасы жетілдірілгенде, Хейстің құндылығы терең қауіптен гөрі, алдаушы ретінде болды.

Каубойлық жазбалар

Хейс Далас Каубоис франшизасы тарихында Фрэнклин Кларктен кейін бір маусымда 1000 ярдтан (жерде немесе ауада) асып өткен екінші ойыншы болды. Ол бұл көрсеткішті жаңашыл маусымында 1003 ярдпен аяқтады. Сондай-ақ, жаңашыл маусымында ол командада 46 рет допты қабылдап, жалпы тачдаун (13) және қабылдау арқылы тачдаун (12) бойынша франшиза рекордтарын орнатты. 11 жылдық мансабында ол 371 рет допты қабылдап, 7414 ярдқа және 71 тачдаунға ие болды, осылайша орташа есеппен бір қабылдауға 20 ярд көрсетті (оның бір қабылдауға шаққандағы ярдтары франшиза рекорды болып қала береді, ал қабылдау арқылы тачдаун рекорды 2017 жылға дейін сақталды, оны Дез Брайант жаңартты). Ол сонымен қатар 68 ярдқа екі тачдаунмен жүгірді, 23 рет қайтаруда 581 ярд жинады және 104 рет допты қайтарып, 1158 ярдқа және үш тачдаунға қол жеткізді. 1965 жылы ол қатарынан жеті ойында кем дегенде бір тачдаун қабылдаудан тұратын серияны (1965–1966) бастады, бұл рекорды бүгінге дейін сақталып, Франклин Кларк (1961–1962), Террел Оуэнс (2007) және Дез Брайант (2012) тағы да бөліседі. Оның 7295 қабылдау ярдтары Даллас Каубоис тарихында алтыншы орында тұр. Бүгінгі күнге дейін Хейс 10 маусымдық қабылдау рекордтарын, 4 допты қайтару рекордын және жалпы франшизаның 22 көрсеткішін иеленеді, бұл оны Каубойлар сапында ойнаған ең ұлы қабылдаушылардың біріне айналдырады. 2004 жылы ол Кәсіби футбол зерттеушілер қауымдастығының Very Good залына екінші HOVG класына енгізілді.

Негізгі маусым

1965 DAL 13 13 46 1,003 21.8 82 12 4 8 2.0 11 1 17 450 26.5 66 0 12 153 12.8 47 0
1966 DAL 14 14 64 1,232 19.3 95 13 1 1 1.0 1 0 0 – – – – 17 106 6.2 18 0
1967 DAL 13 13 49 998 20.4 64 10 0 – – – – 1 17 17.0 17 0 24 276 11.5 69 1
1968 DAL 14 14 53 909 17.2 54 10 4 2 0.5 6 0 1 20 20.0 20 0 15 312 20.8 90 2
1969 DAL 10 10 40 746 18.7 67 4 4 17 4.3 8 0 3 80 26.7 46 0 18 179 9.9 50 0
1970 DAL 13 9 34 889 26.1 89 10 4 34 8.5 13 1 0 – – – – 15 116 7.7 34 0
1971 DAL 14 13 35 840 24.0 85 8 3 18 6.0 11 0 1 14 14.0 14 0 1 5 5.0 5 0
1972 DAL 12 5 15 200 13.3 29 0 2 8 4.0 7 0 0 – – – – 0 – – – –
1973 DAL 13 13 22 360 16.4 47 3 0 – – – – 0 – – – – 0 – – – –
1974 DAL 12 0 7 118 16.9 35 1 0 – – – – 0 – – – – 2 11 5.5 6 0
1975 SF 4 3 6 119 19.8 36 0 2 2 1.0 1 0 0 – – – – 0 – – – –
Career 132 107 371 7,414 20.0 95 71 24 68 2.8 13 2 23 581 25.3 66 0 104 1,158 11.1 90 3

Маусымнан кейін

Жыл Команда Ойындар Қабылдау Жүгіру Қайтарулар (Кик) Қайтарулар (Пант) ОЖ БЖ Қаб. Ярд. Орт. Ұз. Гол. Түр. Ярд. Орт. Ұз. Гол. Қай. Ярд. Орт. Ұз. Гол. Қай. Ярд. Орт. Ұз. Гол. 1966 DAL 1 1 1 1 1.0 1 0 0 – – – – 0 – – – – 3 9 3.0 1 0 1967 DAL 2 2 8 160 20.0 86 1 0 – – – – 0 – – – – 3 141 47.0 68 0 1968 DAL 1 1 5 83 16.6 29 0 0 – – – – 0 – – – – 0 – – – – 1969 DAL 1 1 4 44 11.0 17 0 0 – – – – 0 – – – – 0 – – – – 1970 DAL 3 3 2 61 30.5 41 0 0 – – – – 1 16 16.0 16 0 4 17 4.3 8 0 1971 DAL 3 3 7 76 10.9 18 1 1 16 16.0 16 0 0 – – – – 2 2 2.0 3 0 1972 DAL 2 0 1 13 13.0 13 0 0 – – – – 0 – – – – 0 – – – – 1973 DAL 2 2 3 54 18.0 29 0 0 – – – – 0 – – – – 0 – – – – Мансап 15 13 31 492 15.9 86 2 1 16 16.0 16 0 1 16 16.0 16 0 12 151 12.6 68 0

Өлім

2002 жылдың 18 қыркүйегінде Хейс Джексонвилл туған қаласында бүйрек жетіспеушілігінен көз жұмды, бұрын простата рагымен және бауыр ауруларымен күрескеннен кейін.

2004 жылғы дау

2004 жылы Хейз кәсіби футбол даңқы залына енуге жақын болды, бірақ шешім қабылдаудың соңғы айналымында оған мүмкіндік берілмеді. Бұл шешім дауға ұшырады, көптеген адамдар Даңқ залының аға таңдау комитеті Даллас Каубои және басқа да NFL командаларының ойыншыларына қатысты жасайқылық танытты деп мәлімдеді. Басқалары Хейздің құқықтық мәселелері мен есірткіге құмарлығы оның мүмкіндіктерін төмендетті деп санайды. 2004 жылғы Даңқ залының жаңа мүшелері жарияланғаннан кейін, Sports Illustrated журналының ұзақ жылдар бойы жазған авторы Пол Циммерман Хейзді Даңқ залына енгізбеу шешіміне наразылық білдіріп, Таңдау комитетінен кетіп қалды. Кейіннен Циммерман Даңқ залына дауыс беруші ретінде қайта оралды.

2009 жылғы индукция

2008 жылдың 27 тамызында Хейз 2009 жылғы Даңқ залына сайлауға екі үміткердің бірі ретінде таңдалды. 2009 жылдың 31 қаңтарында ол 2009 жылғы Профутбол Даңқы залының мүшесі болып сайланды. Ол өлімінен үш жыл бұрын, 1999 жылдың 29 қазанында, егер өмірінде Даңқ залына енгізілуін көрмесе, жазған хатты жариялады. Оның толық мәтіні:

"Білесіз, егер мен Профутбол Даңқы залына кірсем, менің осында болатыныма сенімді емеспін, сондықтан осыны менің орнымнан оқыңыз. Мен өзімді аяймын, мүмкін, осы уақытта көңілім тоңғандай, бірақ менің тілектерімді есте сақтаңыз. Анаңыз сіз менің қалағанымды істейсіз, себебі сіз әрқашан солай істедіңіз. Сондықтан осыны оқыңыз. Маған NFL Даңқ залына кіруге қолдау көрсеткендердің бәріне, «Даллас Каубойс» ұйымына, менің барлық командаластарым мен «Каубойс» үшін ойнағандардың бәріне (сондай-ақ «Сан-Франциско 49ers» командасына да алғыс айтамын). Елдің түкпір-түкпіріндегі және әлемдегі жанкүйерлерге, маған дауыс берген комиссияға, сондай-ақ дауыс бермегендерге, анама және отбасыма, Роджер Стаубакқа алғыс айтамын және барлық командаластарымды жақсы көретінімді айтамын. Профутбол Даңқы залына, барлық NFL командалары мен ойыншыларына, Флорида A&M университетіне, Мэтью Гилберт орта мектебіне барғандардың бәріне, Джексонвилл және Флориданың барлық халқына, әсіресе Джексонвиллдің шығыс жағындағыларға алғыс айтамын. Даллас қаласының және Техас штатының барлық халқына, жалпы әлемдегі барлық адамдарға алғыс айтамын. Мен бәріңді жақсы көремін." Хестер жүздеген адамның алдында және ұлттық кабельдік теледидар арнасында оқыған бұл сәт «Даңқ залы тарихындағы ең құнды және көңілді сәттердің бірі» деп сипатталды. Бірақ, кейіннен бұл хаттың, Хейз қайтыс болғаннан кейін бес жылға дейін жұртқа таныстырылмаған Calibri шрифтімен басылғаны анықталды. Кейбір отбасы мүшелері Люсиль Гестердің Бобпен туыстық байланысы бар екендігіне күмән келтіріп, оның Даңқ залы салтанатына қатысуын болдырмау үшін шаралар қолданды. 2009 жылдың 8 тамызында Хейз Профутбол Даңқы залына енгізілді. Хейздің «Даллас Каубойс» командасынан болған одақтасы Роджер Стаубах және Хейздің ұлы Боб Хейз-младший Скотт Майерс жасаған бюсті ашты. Бобтың Гилберт орта мектебінің чемпиондық командасынан алты мүше қатысты. Кейін ол 2017 жылы Техас штатының Жеңіл атлетика жаттықтырушыларының Даңқ залына енгізілді.