Кіріспе

Британдық романшы Дам Кэтрин Энн Куксон, DBE (туған тегі МакМаллен; 20 маусым 1906 – 11 маусым 1998), британдық жазушы. Ол ең көп оқылатын британдық романдардың алғашқы 20-сының қатарында, кітаптары 100 миллионнан астам данада сатылып, бірақ танымал жазушылар арасында қарапайымдылығын сақтап келді. Оның кітаптарына Оңтүстік Шилдстегі (тарихи тұрғыдан Дарем графтығының бір бөлігі), Солтүстік Англиядағы оның қиын балалық шағы шабыт берді, осы жерлер оның романдарының көрініс тапқан жері. Өзінің атымен немесе тағы екі псевдониммен жазылған 104 кітабымен ол ең нәтижелі британдық романдардың бірі.

Ерте өмір

Куксон, Катрин Энн Дэвис ретінде тіркелген, 1906 жылдың 20 маусымында Англияның Дарем графтығындағы Тайн-Док, Оңтүстік Шилдс қаласындағы 5 Лим-Лейн мекенжайында дүниеге келді. Бала кезінде оны "Кэти" деп атаған. Ол Шығыс Джарроуға көшті, бұл жер оның ең танымал романдарының бірі – "Он бес көше" романының оқиғасы орын алатын жер болды. Кейт Фосетт есімді алкоголиктің заңды емес баласы болған ол, анасын әпкесі деп өсірді, себебі оны әжесі Роза мен атасы Джон МакМаллен тәрбиеледі. Биограф Кэтлин Джонс оның әкесін таба алды, ол Шотландияның Ланаркшир аймағынан шыққан, көп әйел алған және құмар ойыншы Александр Дэвис екені анықталды. Ол 14 жасында мектепті тастап, біршама уақыт үй шаруасында жұмыс істегеннен кейін, жүктілігінің соңында Хартон жұмыс үйінде кір жууші болып жұмысқа орналасты. Осы кезде оның сирек кездесетін қан тамырлары ауруы бар екені анықталды. Романдық туынды деп белгіленгенімен, ол осы стереотипке наразылық білдірді. Оның кітаптары, деді ол, таныс және білген жағдайлар туралы тарихи романдар еді. Куксонның Лондонның әдеби ортасымен байланысы шамалы болды. Куксон шамамен 100 кітап жазды, олардың 123 миллионнан астам данасы сатылды, ал оның романдары кем дегенде 20 тілге аударылды. Ол сонымен қатар Кэтрин Маршант және балалық шағындағы есімінен алынған Кэти МакМаллен псевдонимдерімен де кітаптар жазды. Ол 17 жыл бойы Ұлыбританиядағы қоғамдық кітапханалардан ең көп алынған автор болып сақталды, тіпті өлімінен кейін де төрт жылға дейін бұл көрсеткішті сақтап тұрды, тек 2002 жылы ғана Джеклин Уилсонға жол берді.

Кинодағы, теледидардағы және сахнадағы кітаптар

Куксонның көптеген романдары киноға, радиоға және сахнаға қойылды. Оның туындыларының алғашқы киноадаптациясы Рой Уорд Бейкердің "Ұлы адам" кітабы негізінде түсірілген "Жаклин" (1956) фильмі болды. Одан кейін Джордж Поллоктың "Руни" (1958) фильмі оның "Руни" кітабы бойынша түсірілді. Екі фильмде де Джон Грегсон түсті. Коммерциялық себептерге байланысты екі фильмнің оқиғасы да Оңтүстік Шилдстен Ирландияға көшірілді. 1983 жылы Кэти Мулхолланд композитор Эрик Босуэлл мен жазушы-режиссер Кен Хиллдің сахналық мюзикліне бейімделді. Куксон премьераға қатысты. Дегенмен, оның ең үлкен медиалық жетістігі ITV телеарнасында он жыл бойы көрсетілген және жоғары рейтингке ие болған драмалар сериясы болды. 1989 мен 2001 жылдар аралығында теледидар үшін он сегіз кітап бейімделді. Шон Бин мен Оуэн Тилдің басты рөлдерде ойнаған туындысы 1990 жылы "Эмми" сыйлығына ие болды. Екінші жоба, "Қара барқыт көйлек" 1991 жылы "Үздік драма" номинациясында Халықаралық "Эмми" сыйлығын жеңіп алды. Мини-сериал тұрақты түрде 10 миллионнан астам көрерменді қызықтырды және бүгінгі күнге дейін Ұлыбританияда Drama және Yesterday арналарында көрсетілуде.

Қайырымдылық

1985 жылы ол Ньюкасл университетіне 800 000 фунт стерлингтен астам қаржы бөлді. Алғыс ретінде университет гематология саласында лекция оқитын қызметкерлік орын құрды. Қан тоқтау бұзылыстарын емдеуге көмектесетін лазер алу үшін шамамен 40 000 фунт, ал құлақ, мұрын және тамақ ауруларын зерттеу бойынша жаңа лауазым ашуға 50 000 фунт жұмсалды, бұл ретте балалардың есту қабілетін анықтауға ерекше мән берілді. Ол бұған дейін университеттің Хаттон галереясына 20 000 фунт стерлинг, ал кітапханасына 32 000 фунт стерлинг сыйлаған болатын. Осы жомарттығының құрметіне университет медицина факультетіндегі бір ғимарат оның есімімен аталды. Оның қоры Ұлыбританиядағы лайықты жобаларға, әсіресе жастарға көмек көрсететін және Тайнсайд кинотеатры сияқты мәдени бастамаларды қолдауға үнемі қаржы жұмсауда.

Құрметтер

Ол 1985 жылы Британ империясы орденінің офицері атанды, ал 1993 жылы Британ империясы орденінің Дам Командоры дәрежесіне көтерілді. Куксон Оңтүстік Тайнесайд аймағының құрметті азаматы және Ньюкасл университетінің құрметті профессоры атанды. Ұлыбританияның "Variety Club" клубы оны "Жылдың жазушысы" деп таныды, сондай-ақ ол Солтүстік-Шығыстың ең танымал тұлғасы деп дауыс берілді. 1982 жылы ол "Бұл сіздің өміріңіз" бағдарламасының кейіпкері болды, онда Эмонн Эндрюс оны күтпеген сыймен қуантты. Куксон 1997 жылы Оксфордтың Сент-Хильда колледжінің құрметті стипендиясын алды, бұл үшін колледжге 100 000 фунт стерлинг сыйлады, бірақ денсаулығына байланысты марапатты алуға бара алмады.

Кейінгі өмір және өлім

Кейінгі өмірінде Куксон күйеуі Томмен бірге Солтүстік-Шығысқа оралып, алдымен Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы Джесмондтағы Холден Террасасында қоныстанды. Содан кейін олар Ньюкаслдың жанындағы Корбридж қаласына, одан кейін Нортумберлендтегі Лэнглиге көшіп барды. Ол ауру төсегінен Солтүстік Шығыс бүгін түнде, ITV Tyne Tees аймақтық жаңалықтар бағдарламасына соңғы телеинтервьюсын берді. Интервьюді Майк Невилл жүргізді. Куксон 91 жасында, 92 жасқа толуына тоғыз күн қалғанда, Ньюкаслдағы үйінде дүние салды. Оның көптеген романдары ауру төсегінде жазылып, 2002 жылға дейін қайтыс болғаннан кейін де жарияланып тұрды. Күйеуі Том 17 күннен кейін, 1998 жылдың 28 маусымында қайтыс болды. Ол бір апта ауруханада жатқаннан кейін, өлім себебі жарияланбады. Ол 86 жаста еді.

Мұра

1992 жылы тұңғыш Кэтрин Куксон сыйлығы табыс етілді, және оны автор Вэл Вуд өзінің тұңғыш романы – кейіннен бестселлер болған «Аштық толқыны» романымен жеңіп алды. 2008 жылдың наурыз айында Оңтүстік Тинесайд аудандық ауруханасының Оңтүстік Шилдс ауданында Dame Catherine Cookson еске алу бағы ашылды, ол денсаулық пен қамқорлықты бейнелейтін, жиі қолданылатын жылан символы тақырыбында жасалған. Аурухана Куксонның 1924 жылдан 1929 жылға дейін жұмыс істеген Хартон жұмыс үйінің орнында орналасқан. Жобаның қаржыландырылуына Кэтрин Куксон қоры да үлес қосты. Жергілікті драматург Том Келли ерлі-зайыптылардың өміріне арналған «Том мен Кэтрин» мюзиклін жазды. Ол Оңтүстік Шилдстегі кеден үйінде толық сатылып түсті.

Көркем әдебиеттегі суреттер

Куксонды актриса Керри Браун 2018 жылы марапатқа ие болған "Біздің Кэтрин" фильмінде сомдады, сценарийін Том Келли бірлесіп жазды.