Мэри Рено: Өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Британдық романист (1905–1983)

Эйлин Мэри Челланс (4 қыркүйек 1905 – 13 желтоқсан 1983), Мэри Рено (Mary Renault) атты қаламдымымен белгілі, ол медбике болып жұмыс істеді және заманауи романтикалық туындылары болған алғашқы романдарын жаза бастады. 1948 жылы ол серіктесі Джули Маллардпен бірге Оңтүстік Африканың Дурбан қаласына, содан кейін Кейптаунға көшіп, өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды. Оңтүстік Африкада тұру оған Англияның цензурасы мен гомофобиясынан қауіптенбей, ашық гей кейіпкерлер туралы жазуға мүмкіндік берді. Ол 1950-ші жылдары тарихи көркем әдебиетке өзін толық арнады, осы туындылары оның ең табысты кітаптары болды. Бүгінде ол тарихи романдарымен танымал. Реноның шығармалары көбінесе махаббат, сексуалдық және қарым-қатынастар тақырыбына байланысты. Оның кітаптары жарық көрген кезде үлкен гей оқырмандар қауымын қамтыды, себебі сол кезде гомосексуализмді жағымды жарықтан көрсететін басылымдар аз болған. Оның еңбектері сыншылар тарапынан жағымды бағаланды. Ол өмір бойы да, қайтыс болғаннан кейін де көптеген сыйлықтар мен құрметтерге ие болды.

Жастар және білім беру

Эйлин Мэри Челланс 1905 жылдың 4 қыркүйегінде Эссекс округының Форст-Гейт қаласындағы, 49 Плэшет жолындағы Дейкр Лодж үйінде дүниеге келді. Ол дәрігер Фрэнк Челланс пен (Мэри) Клементина Ньюсомның үлкен қызы, тіс дәрігері Джон Бакстердің қызы, ол пуритан шіркеуінің басшысы Ричард Бакстерден таратынын айтқан. Оның анасы "керемет үміткерлік танытқан үй шаруасындағы әйел, сүйікті сөзі "жақсы" еді". Оның бір кіші әпкесі (Франсис) Джойс болды. 15 жасқа келгенде анасының әпкесі Берта оны Бристольдегі пансионға жіберді, содан кейін Оксфорд университетіне оқуға түсті. Пансионға көптеген құрдастарынан кейін қабылданғандықтан, Челланс математика мен латын тілінде кемшіліктерді жоюға тырысты. Ол грек және латын мәтіндерін ағылшын тіліндегі аудармасымен бірге оқу үшін Лоэб классикалық кітапханасына жүгінді. Челланс Бристольдегі Левик отбасылық мектебінде және Клифтон қыздар мектебінде білім алды. 1924 жылы Оксфордтағы Сент-Хью колледжіне, сол кезде тек әйелдерге арналған колледжге оқуға түсті. Сент-Хьюде ол тарих, мифология, философия және ежелгі әдебиетті оқыды. Оның оқулары латын тілі сияқты классикалық тілдерді қамтыса да, оның ежелгі грек тіліндегі білімі өздігінен үйренген.

Медбикелік қызмет және жазу

Шалланның анасы оны некеге қызығушылық танытуға ынталандырды. Білімінен кейін, әкесі оның жазушылық мансабын қолдаудан бас тартқанда, ол үйден кетіп, өзін асырау үшін медбике болып оқыды. Егер шығармалары жаңқа болса, оларды жасыру үшін «Мэри Рено» деген псевдонимді пайдаланды. Ол бұл псевдонимді Фруассардың жылнамаларынан таңдап, оны өзінің кәсіби әдеби мансабының соңына дейін қолданды. Роман 1939 жылы Ұлыбританияда Лонгман баспасынан, ал Америка Құрама Штаттарында Уильям Морроу және Компания баспасынан жарық көрді. Морроудан аванс алғаннан кейін Шалланс MG спорт машинасы сатып алды. Шалланс жүргізуші куәлігін алуға құлай бергенімен, машинаны жүргізуші куәлігі жоқ Муллардпен бірге жүргізуге бел буды. 1939 жылдың маусымында олар жол апатына ұшырады, нәтижесінде Муллард ауыр жарақат алып, бет жарақаттарымен ауруханаға түсті. Бірнеше аптадан кейін екі әйел Корнуоллдағы шағын коттеджге көшіп, «Махаббат мақсаты» кітабынан түскен табыспен күн көрісті. Шалланс екінші романын аяқтауға жақын болғанда Екінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1940 жылдың мамырына қарай Шалланс пен Муллард Бристольдегі Винфорд шұғыл ауруханасына науқастарды емдеуге шақырылды. Олар Дюнкерк шайқасынан эвакуацияланғандарды емдеді. Рено 1945 жылға дейін Рэдклиф ауруханасының ми хирургиясы бөлімінде жұмыс істеді. Оның 1943 жылғы «Достық жас қыздар» романы, жазушы мен медбике арасындағы лесбияндық қарым-қатынас туралы, Муллардпен арадағы қарым-қатынасынан шабыттанған деп саналады. Бұл Реноның жазған жалғыз лесбияндық романы.

Академиялық және жазушылық мансап

1948 жылы "Түнге оралу" үшін 37 000 фунт стерлингке тең MGM сыйлығын жеңіп алғаннан кейін, Чалланс медбикеліктен бас тартып, өзін толық уақыт жазуға арнады. Чалланс пен Муллард Оңтүстік Африканың Дурбан қаласына эмиграциялады, онда Ұлыбритания мен АҚШ-тың сексуалдық тұрғыдан шектеулі ортасынан кеткен гейлер мен лесбиянкалардың қауымдастығы өмір сүрді. Осының арқасында Чалланс пен Муллард көп дау тудырмай, бірге жұбайлық өмір сүре алды. Чалланс 1948 жылы Оңтүстік Африкаға келгеннен кейін автор ретінде табысқа жетті және 1983 жылы қайтыс болғанға дейін жазуын жалғастырды. 1964 жылы ол жазушылардың халықаралық қауымдастығы – Халықаралық ПЕН-нің Оңтүстік Африка бөлімшесінің президенті болды және 1981 жылға дейін осы лауазымды сақтап тұрды. Екі әйел де жаңа мекенінің либералды емес жақтарын сынады және 1950-ші жылдары апартеидке қарсы "Қара лента" қозғалысына қатысты. Чалланс Африка, Грекия және Критке саяхат жасады, бірақ ешқашан Ұлыбританияға оралмады. Оның бұрынғы британдық сенсациялық бестселлерлер авторы ретіндегі беделі сарқылып, 1983 жылы ол Рэдклифф медбикелер үйінің құрметті түлектерінің бірі ретінде тізімге алынды. 1983 жылдың тамызында Чалланс ауырып, өкпедегі қатерлі ісік және пневмония диагнозы қойылды. Өмірінің соңғы күндерінде ол аяқталмаған соңғы романын аяқтауға тырысты, ол медициналық орталыққа түскеннен кейін толыққан жоқ. 1983 жылдың 13 желтоқсанында ол Кейптаунда қайтыс болды.

Жазу хронологиясы

Махаббат мақсаттарынан бастап, Чалланның алғашқы алты романы заманауи оқиғаларға негізделген. Ол 1947 жылы «Түнге оралу» романын жариялады. Одан кейін 1948 жылы «Солтүстік беткей» жарық көрді. Чалланның заманауи махаббат романдарының соңғысы – «Арбашы» (1953) романы тақырыптың өзгеруін білдірді. Бұл роман 1940 жылдардағы екі жас гей әскеридің Платонның «Федр» және «Симпозиум» еңбектеріндегі идеалдарға сүйене отырып, қарым-қатынастарын құруға тырысуы туралы айтады. Бұл тақырыптарды Чаллан кейін тарихи романдарының бірінде қайта қарады. 1956 мен 1981 жылдар аралығында Чаллан тарихи ойын-шығармаларға көшті, олардың барлығы ежелгі Грецияда өтеді. Ол кезде 50-ден асса Чаллан тарихи ойын-шығармаларға алғаш рет «Шараптың соңғысы» романымен кірісті. Бұл роман оның осы уақытқа дейінгі ең үлкен қаржылық және сындық жетістігі болды, және ол одан кейін бірнеше тарихи роман жазды. Оның тарихи романдарының ішінде мифологиялық батыр Тесей туралы екі роман және Ұлы Александрдың өмірі мен еңбегі туралы трилогия бар. Чалланның романдарының көптеген сюжеттерінде жас айырмашылығы немесе әлеуметтік статустағы айырмашылықтарға негізделген иерархиялық қарым-қатынастар зерттеледі. Оның бір жынысты жұптар туралы романдарының кейбірінде бұл иерархиялар дәстүрлі гендерлік рөлдерге балама болып табылады. «Аспаннан шыққан от» романы Александр мен оның жақыны Гефестион арасындағы қарым-қатынасқа, ал «Парсы жігіті» – құл болған Багоас пен Александр арасындағы қарым-қатынасқа арналған. Жазушы Линда Прауд «Махаббат мақсаттары» романын «платонизм мен ауруханалық романтиканың ерекше үйлесімі» деп сипаттады.

Жыныстық қатынас

Чалланның заманауи романдарының көптеген түрлері кейіпкерлері арқылы бір жынысты махаббат пен құштарлықты зерттеді. Мысалы, «Махаббат мақсатында» ашық лесбиянка кейіпкері – Коланна кездеседі. Бұл роман Ұлыбританияда еркектердің гомосексуализмі заңсыз болған кезеңде, әсіресе 1951 жылдан 1954 жылға дейін Ішкі істер министрі болған Килмуирдің 1-ші графы Дэвид Максвелл Файф жүзеге асырған саясат аясында жазылған. Саймон Расселл Бил оның заманауи контекстін «1950 жылдардың басындағы сол күңгірт, көлеңкелі әлем, онда гомосексуалдық өмірдің көп бөлігі жария болудан қорқумен байланысты болған» деп сипаттады. Романның басты кейіпкерлері Ральф пен Лори өздерінің еркектігі мен гомосексуализмін түсіну үшін грек идеалдарын үлгі ретінде қарастырады. Классикалық Грекия қоғамы қазіргі британдық қоғамға қарағанда көбірек төзімділік пен бостандыққа жетелейтін балама болып табылады. Бұл роман 1959 жылға дейін АҚШ-та жарияланбады, бұл оны АҚШ-тағы гомосексуалдық әдебиетке сәл кешірек қосылды, себебі американдық оқырмандар мен сыншылар бұрын-ақ Джуна Барнстың «Nightwood» (1936), Карсон МакКуллерстің «Алтын көздердегі көріністер» (1941), Трумен Капотенің «Басқа дауыстар, басқа бөлмелер» (1948) және Гор Видалдың «Қала мен тірек» (1948) сияқты туындылардағы маңызды гейлік махаббат оқияларын қабылдаған болатын. Екінші дүниежүзілік ғасырдан бас тартып, ежелгі Грекияның жауынгерлік қоғамдарындағы ер адамдар туралы әңгімелер жазу арқылы Рено енді гомосексуализмді және гейлерге қарсы көзқарасты әлеуметтік «проблемалар» ретінде қарастырудың қажеті болмады. Оның орнына, ол махаббат пен басшылықтың мәнін зерттегенде, ірі этикалық және философиялық мәселелерді қарастыруға еркін болды. Сыншылар оның туындыларындағы әйелдердің, әсіресе аналардың теріс бейнеленуіне назар аударды. Бұл көбінесе Чалланның өзінің анасымен болған қарым-қатынасының шиеленісіне байланысты деп есептеледі. Дэвид Свитман Чалланның өмірбаянында оның романдары әдетте аналарды жағымсыз жағдайда көрсететінін және оның кейінгі романдарының көптеген түрлерінде бұл жалпы әйелдерге де қатысты екенін айтады. Дэниел Мендельсон оның «заманауи және грек романдарының екеуінде де жаман некелер, әсіресе, қорқынышты бейшара әйелдер мен аналар туралы алаңдатарлық суреттер бейнеленгенін» айтты.

Many of Challans' contemporary romance novels explored same sex love and desire through their characters. For example, Colanna, an openly lesbian character, features in Purposes of Love. It was written during a period of time when male homosexuality was illegal in the United Kingdom, particularly under the policies implemented by David Maxwell Fyfe, 1st Earl of Kilmuir, who was Home Secretary from 1951 to 1954. Simon Russell Beale described its contemporary context as "that sombre, twilit world of the early 1950s, when so much of homosexual life was threaded through with fear of exposure." The protagonists of the novel, Ralph and Laurie, look to Greek ideals as a template for how to understand their own masculinity and homosexuality. The society of Classical Greece acts as a more tolerant and liberating alternative to contemporary British society. It was not published in the United States until 1959, which made it a somewhat later addition to homosexual literature in the United States because American readers and critics had accepted serious gay love stories in such works as Djuna Barnes' Nightwood (1936), Carson McCullers' Reflections in a Golden Eye (1941), Truman Capote's Other Voices, Other Rooms (1948) and Gore Vidal's The City and the Pillar (1948). By turning away from the twentieth century and writing stories about male lovers in the warrior societies of ancient Greece, Renault no longer had to deal with homosexuality and anti gay prejudice as social "problems". Instead, she was free to consider larger ethical and philosophical concerns while examining the nature of love and leadership. Critics have remarked on the negative portrayal of women, particularly mothers, in her work. This is often attributed to the fraught relationship Challans had with her own mother. David Sweetman remarks in his biography of Challans that her novels generally portray mothers in a poor light and that, particularly in her later novels, this is extended to women in general. Daniel Mendelsohn said that both her "contemporary and the Greek novels feature unsettling depictions of bad marriages and, particularly, of nightmarishly passive aggressive wives and mothers."

Тарихи ақиқат

Классицист мамандығы бойынша оқымағанымен, Чалланс өзінің ежелгі грек әлемін мұқият бейнелегені үшін замандастары арасында зор құрметке ие болды. Оның еңбегі тарихи деректерді жан-жақты зерттеуімен ерекшеленгендіктен сыншылардың жоғары бағасын алды. Дегенмен, оның көркем әдебиетінде де, «Александрдың табиғаты» атты ғылыми еңбегінде де келтірілген тарихи фактілерге күмән тудырғандар болды. Тесей туралы романдары Роберт Грейвстің даулы теорияларына негізделген, ал ежелгі Крит қоғамын бейнелеуде еркіндікке жол берген. Мэри Берд пен Джон Хендерсон Чалланс романдарының «мифтік тарихи Критте [ ] ерекше бір «басқа әлемді» жасайтынын, онда «біздің» шектеулерімізден (әсіресе жыныстық) азат қоғамды қалыптастыруға болады» деп атап өткен. Оның жеке тарихи тұлғаларды бейнелеуі де сынға ұшырады. Александрдың оның суреттемесі сынсыз және романтикалық деп бағаланды. Айова университетінің ағылшын тілі профессоры Кевин Копельсон Чалланстың «педерастикалық қатынастарды батырлыққа теңегенін» айтты. Демосфенді ғасырлар бойы ұлы шешен ретінде құрметтеген Чалланс оны қатыгез, жемқор және қорқақ демагог ретінде көрсетті. «Арба жүргізуші» романы «гейлердің тарихи құжаты» ретінде танылды, ол классикалық әдебиет арқылы гейлерге қиын жағдайда қолдау мен жұбаныш сыйлады. Чалланстың шығармалары тарихи фантастика мен классикалық әдебиетке әсер етті. Тарихшы Беттани Хьюз Реноның «ежелгі әлемнің есірткіге толы, құштарлық сезімталдығын» көркем бейнелегенін мойындады. Кейін Хьюз оның «Патша өлуге тиіс» және «Теңізден келген бұқа» сияқты еңбектерінің қайта басылымдарына кіріспе жазды. Ол Дуглас Стюарт және Кейт Форсайт сияқты жазушыларға шабыт көзі болды. Сюзан Коллинз «Аштық ойындарының» «Патша өлуге тиіс» романынан әсер алғанын айтты, онда Минос лабиринті афиналықтардың криттік элитаның көңілін көтеру үшін өмірлері үшін күрескен арена ретінде қайта қарастырылған. Бернард Дик «Мэри Реноның эллинизмі» (1972) атты еңбегін жазды, онда оның шығармаларындағы классикалық ықпалдар талданды. Дик 1969 жылдан бастап Чалланспен 1983 жылы қайтыс болғанға дейін хат алмасты. Хаттар Санкт-Хью колледжінің архивіне тапсырылды, онда Чалланспен өлім алдындағы сұхбаттардың көшірмелері де сақталған. Оның өміріне арналған бір сағаттық деректі фильм «Мэри Рено – Ежелгі Грекиядағы махаббат және соғыс» 2006 жылы BBC Four телеарнасында көрсетілді. Деректі фильмге Хьюз, режиссер Оливер Стоун және хабар таратушы Сью Макгрегор қатысты. Мэри Рено сыйлығы Чалланстың альма-матері, Сент-Хью колледжінде табыс етіледі. Ол классикалық әдебиетті зерттеу бойынша үздік эсселерге ақшалай сыйлықтар тағайындайды, ол Чалланстың еңбектерінен түскен авторлық гонорар есебінен қаржыландырылады.

Although not a classicist by training, Challans was admired in her day for her scrupulous recreations of the ancient Greek world. Her work was critically acclaimed for the meticulously researched historical detail she included. Some of the history presented in her fiction and in her non fiction work, The Nature of Alexander, has been called into question, however. Her novels about Theseus rely on the controversial theories of Robert Graves, and take liberties in depicting the society of ancient Crete. Mary Beard and John Henderson observed Challans' novels create "in mythical prehistoric Crete [ ] a weird 'other world', where a society free from 'our' inhibitions (particularly sexual) can be realized." Some of her portrayals of individual historical figures have also been criticized. Her portrait of Alexander has been criticized as uncritical and romanticised. Kevin Kopelson, Professor of English at the University of Iowa, felt that Challans "mischaracterise[d] pederastic relationships as heroic." Defying centuries of admiration for Demosthenes as a great orator, Challans portrayed him as a cruel, corrupt and cowardly demagogue. The Charioteer has been described as "a historical gay document", providing guidance and comfort to gay men through classical literature in an essentially hostile world. Challans' work has influenced historical fiction and classical literature. The historian Bettany Hughes credited Renault with capturing the "hardcore, drug saturated sensuality of the ancient world." Hughes later wrote the introduction to reprints of her work, including The King Must Die and The Bull From the Sea. She has been cited as an inspiration by novelists such as Douglas Stuart and Kate Forsyth. Suzanne Collins said that The Hunger Games was partly inspired by The King Must Die, which reimagined Minos' Labyrinth as an arena where Athenian tributes had to fight for their lives to entertain the Cretan elite. Bernard Dick wrote The Hellenism of Mary Renault (1972), which analyzed the classical influences reflected in her corpus of work. Dick corresponded with Challans from 1969 until her death in 1983. The letters were eventually donated to the St Hugh's College archive, which also holds other letters and transcriptions of interviews with Challans before her death. An hour long documentary about her life titled Mary Renault – Love and War in Ancient Greece was aired on BBC Four in 2006. The documentary included contributions from Hughes, filmmaker Oliver Stone, and broadcaster Sue MacGregor. The Mary Renault Prize is offered at St Hugh's College, Challans' alma mater. It awards cash prizes to the best essays on the Classical reception, funded by royalties from Challans' work.

Өз шығармаларын бейімдеу

"Патша өлуге тиіс" және оның жалғасы "Теңізден келген бұқа" Майкл Бейкуэллдің "Патша өлуге тиіс" атты 11 бөлімді BBC Radio 4 радиосериалына бейімделді. Оны Дэвид Спенсер режиссерлік етті және 1983 жылдың 5 маусымынан 14 тамызына дейін эфирге шықты. Басты рөлдерді Гари Бонд (Тесей), Джон Вестбрук (Питей), Франсис Джитер (Елеузис патшайымы), Кароль Бойд (Айтра), Алекс Дженнингс (Аминтор), Сара Бадел, Дэвид Марч және Кристофер Гард сомдады. "Арбашы" BBC Radio 4 арнасының "Ұйықтау алдындағы кітап" циклы үшін он бөлімдік радиосериалға бейімделді, оны Антон Лессер оқыды және Клайв Брилл продюсерлік етті, ол 2013 жылдың 25 қарашасынан бастап екі апта бойы эфирде болды.