Кіріспе

Оклендтегі көше, Жаңа Зеландия. Королева көшесі – Жаңа Зеландияның ең ірі халқы шоғырланған Окленд орталық бизнес аймағындағы (CBD) маңызды сауда артериясы. Солтүстік бөлігі Куинз Уорфта, Окленд жағалауында, Бритомарт көлік орталығы мен Downtown Ferry Terminal қасында орналасқан. Көшеге жуық түзу сызық бойында, оңтүстік ұшы оңтүстік-оңтүстік-батыс бағытта Карангахапе көшесінің тізбегінде, Окленд мойынының ішкі аудандарындағы тұрғын үйлерге жақын шамамен үш километрдей қашықтықта жатыр.

География

Королева Викторияның есімімен аталған Королева көшесі 1840 жылы құрылған Окленд қаласының алғашқы дамуының бірі болды, алайда бастапқыда қаланың басты көшесі Коммерциялық шығанақтың жағалауымен қатар жүретін Шортленд көшесі болуы жоспарланған еді. Королева көшесінің алғашқы бағыты Вайхоротиу өзенінің (кейін "Лигар каналы" деп аталған) жағасын бойлай, сағаның ортасына дейін созылды. Бұл канал 1870 жылдардан бастап көше астына өткізілді, бұл көшенің одан әрі дамуына жағдай жасады. Өзеннің бағыты әлі де төменгі Королева көшесінің сәл қисықтауында көрініп тұр. Шортленд көшесінің солтүстігінде Королева көшесі 19 ғасырдың соңында теңізден қайыңдалған жерге салынған (Окленд жағалауы туралы мақаланы қараңыз). Үлкен Окленд аймағында тағы бірнеше "Королева көшелері" бар, олардың көпшілігі өсіп келе жатқан орталық қалаға қосылмас бұрын жеке қалалар болған қала маңындағы аудандарда орналасқан. Окленд 20 ғасырдың басынан бері "Патша қаласы" деп те аталды, бірақ қазір бұл атау "Желкендер қаласы" деген лақап атына көлеңке түсірді.

Көше, өзен және канал

Маорилер Квин-стрит аймағындағы елді мекендер жергілікті өзеннің бойында орналасқан; Те Вай Хоротиу (Хоротиу суы) немесе Вайхоротиу өзені. Өзен тамақ көзі ретінде және басқа да мақсаттар үшін пайдаланылды. Ол Қарақахапе жолының биіктігінен басталып, теңізге қарай ағып өтетін. Хоротиу – өзенде мекендейтін тәниуаның (қорғаушы рухтың) аты. 1841 жылы отарлаушылар суретші Фелтон Мэтью жасаған жоспарлар бойынша Вайхоротиу өзенінің бағытын ұстанған батыс жағында бірнеше ағаш ғимараттар салды. Көше 1843 жылы қиыршық таспен жабылғанмен (жарылған тас – Жаңа Зеландиядағы мағынасы), табиғи өзен жиі жағалаудан асып, аймақ әлі де батпақты болып қалды. Бұл өзенді арнаға түсіруге және кейіннен оны жабуға себеп болды.

Оклендтің негізгі көшесі

1858 жылы High Street және Shortland Street көшелерінде болған өрт 50-ге жуық ғимаратты қиратқаннан кейін, сауда орталығы Queen Street көшесіне қарай жылжуды бастады. 1860-шы жылдардағы алғашқы кірпіш және алебастр ғимараттар осы өзгерісті бекітті, соның ішінде Жаңа Зеландия банкінің ғимараты (қазір тек қасбеті сақталған) – бұл өзгерістің алғашқы мысалдарының бірі болды. Бірақ өрттер жаңа қаланың гөріне жайылды, 1873 жылы Уэлсли көшесінің батысы мен Грей көшесі (қазіргі Грейс даңғылы) арасындағы Queen Street ауданында тағы 54 ғимаратты жойды. Өрттердің арасында, Окленд ерікті өрт сөндіру қызметінің құрылуына себеп болды. Сол жылы алғашқы электр трамвайлары да келді, олар 1956 жылға дейін жұмыс істеді.

Көлік және жаяу жүргін

2006–2008 жылдар аралығындағы көше жаңарту жұмыстарына дейін (төмендегі мәліметтерді қараңыз), Кеңес деректеріне сәйкес, Квин-стриттен күн сайын 50 000-нан астам жаяу адам, 40 000-нан астам қоғамдық көлікпен жүретін және 20 000-нан астам жеке көлік жүргізушілері өткен.

Бұрынғы трамвай желісі

1956 жылдың желтоқсанына дейін трамвайлар Куин-стрит бойында қалалық көлік қызметін атқарды, және ол Жаңа Зеландиядағы барлық бағыттан барлық бағытқа өте алатын, екі жолдан екі жолға қосылатын, ең ірі қиылысқа ие болған жалғыз көше болды. Мұндай қиылыстар Кеден көшесі мен Уэлсли көшелерінің қиылысында орналасқан. Окленд трамвай желісі жабылғаннан бері Мельбурн трамвай желісіндегі Балаклава қиылысы Оңтүстік жарты шардағы соңғы мұндай ірі қиылыс болып табылады.

2006-2008 жыл аралығындағы жаңарту

2000 жылдардың басында Queen Street көшесі бұрынғы онжылдықтарда жақсы беделін жоғалтты деген жалпы пікір қалыптасты. Жаңа жоба үшін таңдалған Liquidambars және Nīkau Palms ағаштары 2006 жылы көптеген талқылауларға себеп болды, себебі олардың орнатылуы бұрыннан келе жатқан, белгілі бір ағаштардың қырылуына әкелді (бұл ағаштар Жаңа Зеландияның тума флорасына жатпағандықтан, жаңа ландшафттық жоспарға енгізілмеді). 2006–2008 жылдар аралығындағы жобаның құны бірнеше рет өсіп, 23 миллионнан шамамен 43,5 миллионға жетті, соның салдарынан кейбір жұмыстар (мысалы, Майерс паркіне жақсартылған кіреберіс) тоқтатылды. 2007 жылдың маусым айында Кеңес жобаның күтілгеннен жылдамдап ілгерілегенін атап көрсеткенімен, шығындардың артуы және құрылыс жұмыстарының ұзақтығы – бұл жаяу және автокөлік қозғалысына, сондай-ақ сауда-саттыққа айтарлықтай әсер етті – жаңартуға қанағаттанбаушылық тудырды, кем дегенде, жұмыстар аяқталғанша. Бұл мәселе 2007 жылы Окленд қаласының әкімі болып қайта сайлануға тырысқан Дик Хаббард үшін де қиындыққа айналды. Қазіргі таңда жаңарту жалпы алғанда сәтті деп есептеледі және 2009 жылы Жаңа Зеландия сәулетшілер институтының «Қалалық дизайн» сыйлығына ие болды, өйткені ол сапалы қоғамдық кеңістік пен орын сезімін қалыптастырғаны үшін жоғары бағаланды.

Жаңартудың басымдықтары

Құрылыс жұмыстарын жүргізу үшін 2007 жылдың басында Окленд қалалық кеңесі көліктердің қозғалысын екі бағытта бір-бір жолаққа дейін шектеді. Бұл шараны тұрақты ету туралы ұсыныс жасалды, сыртқы жолақтарда автобус және велосипед жолақтары сияқты қоғамдық көлікті дамытуға бағытталған кеңейтілген ережелер ұсынылды. Сондай-ақ, жылдамдық шегін 30 км/сағ-қа дейін төмендету ұсынылды. Комитет отырыстары мен халықпен кеңесу нәтижесінде болашақта жеңіл рельсті көлік сияқты қоғамдық көлік жүйесін дамыту мүмкіндігін сақтау мақсатында төрт физикалық жолақ сақталды. Жаяу жүргіншілерге арналған жасыл сигналдың уақыты ұзартылды және үш жаңа сигналмен басқарылатын жаяу жүргіншілер өткелі авариялық жағдайлар жиі тіркелетін орындардың ортасында орнатылды. Сонымен қатар, көшедегі тұрақ орындарының саны 81-ден 51-ге дейін азайтылды, бұл жаяу жүргіншілерге басымдық берудің бір бөлігі болды. Қалған орындар уақытша тұраққа (мысалы, жолаушыларды түсіру/көтеру, жүк тиеу/түсіру) арналды. Жобаға арнайы автобус аялдамалары кірмеді, бұл кейбір сыншылардың пікірінше, елеулі кемшілік болды және ұсынылған автобус жолақтарында кешігулерге әкелуі мүмкін.

Атыс

2023 жылдың 20 шілдесінде Куин-стриттің оңтүстік жағындағы құрылыс алаңында көп адамды қатырған оқ ату оқиғасы болды, салдарынан үш адам, оның ішінде оқ атушы да қаза тапты.

Ғимараттар мен көрікті жерлер

Квин-стриттың солтүстік (су жағалауы) шетінде бірнеше маңызды ғимараттар орналасқан. Олардың ішінде: Окленд паром ғимараты, 1911 жыл. Александр Вайзман архитектор. Бұл кірпіш пен құмтастан салынған ғимарат Эдвард стиліндегі барокко стиліне жатады. 1986 жылы 11 миллион долларға жөндеу жұмыстары жүргізілді. Энденс ғимараты, 1914–15 ж. Квин-стрит пен Квей-стрит қиылысында. 1905 жылы белгілі қонақүй иесі Джон Эндеан салған, 10 жылдан кейін өрттен кейін қайта салынған. Чилвелл және Тревитик архитекторлары. Бұл темір бетон ғимараттың жоғарғы қабаттары 1990 жылдары пәтерлерге айналдырылды. ІІ санаттағы мұра ғимараты ретінде тізімделген. (Бұрынғы) Бас пошта ғимараты, 1910 ж. Джон Кэмпбелл архитектор. Премьер-министр Уильям Мэйси 8 мыңнан астам адамның қатысуымен ашылды. Эдвард стиліндегі барокко стиліндегі, әк тас пен граниттен салынған бұл ғимарат Бритомарт көлік орталығына енгізілді. Кэмпбелл Үкімет архитектор болғандықтан, бұл ғимараттың ерекшеліктері шамамен сол уақытта салынған Веллингтондағы Жаңа Зеландия Парламенті ғимаратына ұқсас. (Бұрынғы) Кеден үйі, 1888 жыл. Томас Махони архитектор, 22 Кеден көшесі. Бұл ғимарат француздық Екінші Империя стиліне тән мансардты шатырларды көрсетеді. 1909 жылы оңтүстікке қосымша ғимарат салынды [қазір бұзылды]. 1911 жылы қалалық әкімшілік ғимараты ашылғанға дейін мұнда Окленд қалалық кеңесінің бірнеше бөлімдері орналасқан. Кеден үйі 1980 жылдары сауда үшін қайта жаңартылды. Кеден көшесі мен Уэлсли көшесі арасында Квин-стрит сауда және кеңсе ғимараттарымен қатар орналасқан. Көшенің бұл бөлігінде көбінесе биік ғимараттар орналасқан. Олардың көпшілігі 20-шы ғасырдан бастау алған, бірақ 19-шы ғасырдың бірнеше құрылыстары сақталған. Көптеген ірі корпорациялар, сақтандыру компаниялары және банктер Квин-стритте маңызды ғимараттарға ие болды және кейбір жағдайларда олардың бас кеңселерi Веллингтонда емес, осы жерде орналасқан. Көшенің ортаңғы бөлігіндегі ең маңызды ғимараттар: Дилворт ғимараты, 1927 жыл. Гаммер және Форд архитекторлары. 22 Квин-стрит. Квин-стрит кіреберісінің екі жағында орналасқан және осылайша «Оклендке апаратын қақпа» болған. Гидравликалық емес, электр крандарын пайдалану құрылыс мерзімін қысқартты. Дилворт ғимараты – Портленд тасымен қапталған темір бетон құрылымы. Уильям Гаммер сэр Эдвин Лютенстің кеңсесінде оқыған, сондықтан бұл ғимарат осы байланыстың ықпалын көрсетеді. Квинс Аркадасы – 34 Квин-стрит. 1920 жылдардағы неоклассикалық ғимарат, Квин-стриттің шығыс жағын Кеден көшесімен байланыстырады. Империал қонақ үйі – 66 Квин-стрит. 1883 жылы салынған Виктория стиліндегі ғимарат қазірде туристерге арналған қонақ үй ретінде пайдаланылады. Империал қонақ үйі бұрын Окленд порты мен газ басқармасы кеңселері болған ғимаратты қамтиды. Guardian Trust ғимараты – 105 Квин-стрит. 1919 жылғы темір бетон құрылымы, қола кіреберіс бағаналарымен ерекшеленеді. Архитектор Уильям Гаммер сэр Эдвин Лютенстің кеңсесінде оқыған, сондықтан бұл ғимарат осы байланыстың ықпалын көрсетеді. Квин-стрит фасады мен вестибюльдегі тас Нельсоннан алынған Cloudy Bay Marble. Deloitte орталығы – 80 Квин-стрит. Вудс Багот архитекторлары жобалаған жаңа мұнара, Жан Баттен мемлекеттік ғимаратын қамтиды. Жан Баттен мемлекеттік ғимараты – Жаңа Зеландияның пионері Жан Баттеннің есімімен аталған. 1937 жылы үкіметтік архитектор Джон Мейр жобалаған және 1940 жылы аяқталған. Бұл ғимарат Оклендтегі жақын маңдағы Кеден үйіндегі кеңселерінен кеңейген мемлекеттік ведомстволар үшін кеңсе кеңістігі ретінде қарастырылған. Ғимаратты Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық жоғарғы қолбасшылығы штабы ретінде пайдаланған. Оңтүстік Британдық сақтандыру ғимараты – 15 Шортланд-стрит. 1927 жылы R F Draffin Оңтүстік Британдық сақтандыру компаниясы үшін салған ғимарат – лоббисі Оклендтегі ең жақсы арт-деко интерьері саналады. Шығыс жағынан 1968 жылы салынған ғимарат Виктория дәуіріндегі пабтың орнында орналасқан. General Building – 33 Шортланд-стрит. Йоркшир сақтандыру компаниясы үшін салынған неоклассикалық аспан қыртысы. 1928 жылы W R Bloomfield жобалаған. Блумфилд, мүмкін, Маоридің алғашқы архитекторларының бірі болған. Бұл ғимараттың Шортланд-стрит қасбеті 1977 жылы кеңейтілген. Ғимаратты қарап отырған көптеген адамдар оның оң (батыс) жағы 1928 жылдан, ал сол (шығыс) жағы 1977 жылдан екенін білмейді, себебі классикалық детальдар толықтай қайта жаңартылған. Жаңа Зеландия банкі ғимараты, 1865 жыл. Леонард Терри архитектор. 125 Квин-стрит. Австралияның Хобарт қаласынан әкелінген бежевый құмтастан салынған бұл ғимарат бастапқыда бес қабаттан тұрған, ал 1882 жылы Квин-стрит фасадына тағы екі қабат қосылған. 1986 жылы бұл ғимаратта маңызды өзгерістер жасалды, қазірде тек қасбеті сақталған, ол үлкен биік кеңсе ғимаратына жалғанған. Vulcan Buildings, 1928 жыл. Holman, Moses & Watkins архитекторлары. Бұл әдемі ғимарат Вулкано аллеясы мен Квин-стрит қиылысындағы оңтүстік бұрышта орналасқан, негізінен неоклассикалық архитектурадан, сондай-ақ ағылшын өнеркәсіпшілігінен әсер алған. Ерекше ерекшелігі – ғимараттың үстіндегі купол. Бұл ғимарат Орталық Оклендтің құрылыс формасындағы маңызды өзгерісті де көрсетеді, өйткені қала 19-шы ғасырдың төмен ғимараттарынан 20-шы ғасырдың биік ғимараттарына айналып жатқан. Landmark House, бұрынғы Окленд электр қуаты басқармасы ғимараты, 1927 жыл. Wade & Bartley архитекторлары. Квин-стрит және Дурам-стрит қиылысы. Бұл ерте арт-деко – готикалық аспан қыртысы стилінің мысалы. Дизайн вертикальды бағытты күшейтеді, сол кезеңдегі Чикаго және Нью-Йорк аспан қыртыстарынан шабыттанды. Окленд электр қуаты басқармасы ғимаратты сыртқы жарықтандыру арқылы жарнамалаған. Квин Виктория ғимараты, Окленд, бұрынғы Джон Кортс ғимараты. 1899 жылы Джон Карри Direct Supply Company үшін жобалаған. Квин-стрит және Виктория-стрит қиылысы. Бірінші үш қабаты Виктория итальяндық стилінде. Ішкі жағында ғимарат ағаш бағаналары мен еден құрылымын сақтап қалған. 1910 жылы Джон Корт бұл ғимаратта универмагын ашты және 1916 жылы сол стильде үш қабат қосты. AMP ғимараты – 220 Квин-стрит. 1962 жылғы модернистік Нью-Йорк стиліндегі аспан қыртысы. Бұл ғимарат шыныдан жасалған қабырғалық конструкциясымен және нақты металлмен әшекейленген. Джек Мэннинг Тхорп Каттер Пикмер және Дуглас архитекторлары үшін жобалаған. Strand Arcade 233–237 Квин-стрит. Жергілікті кәсіпкер Артур Майерс тапсырыс берген, 1900 жылы ең жаңа лифттермен, желдету және жарықтандырумен салынған (подвалдағы мейрамхана 700 адамға арналған). Архитектор Артур Поллард Уилсон (ол Naval and Family Hotel, Arthur H Nathan Warehouse, Northern Steam Ship Company Building және Isaacs’ Bonded Stores ғимараттарын да жобалаған). 1970 жылы жаңартылған бұл Эдвард сауда аркадасы көбінесе өзгеріссіз қалған. Окленд жинақ банкі ғимараты, 1884 жыл. Эдвард Бартли архитектор. 260 Квин-стрит. Бұл орталық Виктория итальяндық стилінің мысалы. Фасад түрлі-түсті мәрмәр мен граниттен жасалған бағаналар мен панельдерді көрсетеді. 1977 жылы бұл ғимарат Макдональдс мейрамханасына айналдырылды, бірақ сезімтал жаңартулардың арқасында фасады мен ішкі жағы көбінесе сақталған. Уэлсли-стрит қиылысынан өтетін орталық аудан, ойын-сауық және қоғамдық өмірге бағытталған, Аотеа алаңының төңірегінде шоғырланған. Мұнда маңызды қоғамдық ғимараттардың көпшілігі орналасқан, оның ішінде: Окленд Civic Theatre, 1929 жыл. Bohringer, Taylor & Johnson архитекторлары. 269 Квин-стрит. Бұл атмосфералық театрдың сақталған ең жақсы мысалдарының бірі. Монументалды арт-деко классикалық фасады Голливудтан шабыттанған сәнді интерьерді жасырады. Лобби – 500 пілмен безендірілген үнді тас ғимаратының көшірмесі. Аудитория – ежегі Бағдаттағы ашық аула ретінде безендірілген, төбесі мыңдаған шамдармен безендірілген түн аспанына ұқсайды.