Кіріспе

Туған химиялық лигация (NCL) – екі немесе одан көп қорғалмаған пептид сегменттерін коваленттік конденсация арқылы үлкен полипептидтік тізбек құруға арналған химиялық лигация тұжырымдамасының маңызды кеңейтілген түрі. Табиғи химиялық лигация – қалыпты мөлшердегі (яғни, ~300 АА-ден кіші ақуыздар) табиғи немесе өзгертілген ақуыздарды синтездеудің ең тиімді әдісі.

Тарихи контекст

1992 жылы Стивен Кент пен Мартина Шнольцер Скриппс ғылыми-зерттеу институтында "Химиялық лигация" концепциясын, қорғалмаған пептидтік сегменттерді коваленттік тұрғыда біріктірудің алғашқы практикалық әдісін жасады; химиялық лигацияның басты ерекшелігі – лигация орнында табиғи емес байланыстың қалыптасуы. Екі жыл өткен соң, 1994 жылы Филип Доусон, Том Мьюр және Стивен Кент "Тұрғын химиялық лигация" туралы хабарлады, бұл химиялық лигация концепциясын кеңейту болды, мұнда бастапқы нуклеофильдік конденсациядан кейін туынды амид ('пептид') байланысы пайда болды. Теодор Виланд және оның әріптестері S-тен N-ге ацил тобының ауысуы туралы 1953 жылы хабарлаған, валин тиоэстері мен цистеин аминқышқылының сулы буфердегі реакциясы валин-цистеин дипептидін беретінін көрсеткен. Реакция цистеин қалдығының күкірті бар тиоэстер арқылы өтті. Дегенмен, Виландтың жұмысы тұрғын химиялық лигация реакциясын дамытуға әкелмеді. Керісінше, аминқышқылы тиоэстерлерінің реакцияларын зерттеу Виландты және басқаларды қорғалған пептидтік сегменттерді органикалық еріткіштерде жүзеге асырылатын дәстүрлі химиялық әдістермен синтездеу үшін "белсенді эфир" әдісін жасауға бағыттады.

Ерекшеліктері

Табиғи химиялық лигация қазіргі заманғы химиялық белок синтезінің негізін құрайды және көптеген белоктар мен ферменттерді толық химиялық синтез арқылы дайындау үшін қолданылады. Туған химиялық лигация әдісінің артықшылығы – бұл әдіспен ұзын пептидтерді біріктіру көбінесе сандыққа жақын болады және олардың үлкен өлшемдеріне, трансляциядан кейінгі модификациялармен әшекейленуіне және кодталмаған аминқышқылдары немесе басқа химиялық құрылымдық элементтерді қамтитындықтан, әйтпесе жасау мүмкін болмайтын үлкен пептидтер мен белоктарға синтетикалық қолжетімділікті қамтамасыз етеді. Табиғи химиялық лигация атомдық экономикасы және қауіпсіз еріткіштерді пайдалану тұрғысынан «жасыл» болып табылады. Ол қорғалмаған пептидтің тиоэстерінің екінші, қорғалмаған пептидпен, N-терминалында цистеин қалдығы бар реакциясын қамтиды. Бұл реакция бейтарап pH-тағы сулы ерітіндіде, әдетте 6 М гуанидин гидрохлоридінде, арилтиол катализаторының қатысуымен жүргізіледі және қажетті лигация өнімінің шамамен бірдей мөлшерін береді. Пептидтік тиоэстерлерді тікелей Boc химиясы SPPS арқылы дайындауға болады; алайда тиоэстерді қамтитын пептидтер нуклеофилдік негіздермен өңдеуге тұрақты емес, сондықтан Fmoc химиясы SPPS арқылы пептидтік тиоэстерлерді тікелей синтездеуге болмайды. Fmoc химиясының қатты фазалық пептид синтезінің әдістері пептидтік тиоэстерлерді жасау үшін пептидтік гидразидтерді синтездеуге негізделген, олар синтезден кейін пептидтік тиоэстерлерге айналады. Полипептидтік C-терминалды тиоэстерлерді N,S-ацилдік ауысу жүйелерін пайдалана отырып, in situ жағдайында да өндіруге болады. Bis((2-сульфанил)этил)амид тобы, сондай-ақ SEA тобы деп аталатын, осы отбасыға жатады. Полипептидтік C-терминалды bis((2-сульфанилэтил)амидтер) (SEA пептид сегменттері) Cys пептидімен әрекеттесіп, NCL-дегідей пептидтік байланыс түзетіп, туынды пептидтік байланыс береді. Бұл реакция SEA Native Peptide Ligation деп аталады және ол туған химиялық лигацияның пайдалы нұсқасы болып табылады. N-терминалды цистеин қалдығын қамтитын пептид сегменттерін жасау кезінде кетондарға ұшыраудан аулақ болу керек, өйткені олар N-терминалды цистеиннің қақпағын жаба алады. Альдегидтер мен кетондарды бөліп шығаратын қорғаушы топтарды қолданбаңыз. Осы себепті, әсіресе лиофилизация үшін қолданылатын шыны ыдыстарды жууда ацетонды пайдаланудан аулақ болу керек. Табиғи химиялық лигация әдісінің ерекшелігі – өнім полипептидтік тізбегінде лигация орнында цистеиннің болуы. Лигация орнындағы цистеин аланинге дейін десульфуриленуі мүмкін, бұл аланин қалдықтарын қосу үшін мүмкін лигация орындарының ауқымын кеңейтеді. Басқа бета-тиолды қамтитын аминқышқылдарды туған химиялық лигация үшін де қолдануға болады, содан кейін десульфуриленуге болады. Сонымен қатар, синтезден кейін алынып тасталатын, бірақ N-терминалды цистеиннің орнын басатын тиолды қамтитын лигациялық көмекші заттарды қолдануға болады. Тиолды қамтитын көмекші заттарды қолдану Cys қалдықтарындағы лигация сияқты тиімді болмауы мүмкін. Табиғи химиялық лигация N-терминалды селеноцистеин қалдығымен де жүргізілуі мүмкін. Рекомбинантты ДНҚ әдістерімен өндірілген полипептидтік C-терминалды тиоэстерлерді сол туған лигациялық химия арқылы N-терминалды Cys-ты қамтитын полипептидпен реакцияға түсіріп, өте үлкен жартылай синтетикалық белоктар алуға болады. Осы түрдегі туған химиялық лигация, рекомбинантты полипептид сегментін пайдаланатын, Экспресстелген белок лигациясы деп аталады. Сол сияқты, N-терминалды Cys-ты қамтитын рекомбинантты белок синтетикалық полипептидтік тиоэстермен реакцияға түседі. Осылайша, табиғи химиялық лигация химиялық синтезделген сегменттерді рекомбинантты белоктарға олардың мөлшеріне қарамастан енгізу үшін қолданылуы мүмкін.