Малай батыры Хан Джебат

Кіріспе

Малай жауынгері Ханг Джебат (жауи:; шамамен 1400 жылы туған) – легендарлы Малакка батыры Ханг Туаның ең жақын досы. Малайзияда тарихындағы ең көрнекті силат шебері саналады және қызмет еткен Малакка сұлтанына қарсы кек қайтарған көтерілісімен әйгілі.

Өмірбаян

Хан Туаға өлім жазасы тағайындалғаннан кейін, Хан Джебатқа бұрын Хан Туа қолданған қару – "Тәуіп Етуші Сары Крис" берілді. Хан Туаның өзіне қызмет еткен сұлтанның қолынан әділетсіз өлтірілгеніне сенген Хан Джебат, досының өлімі үшін патшаға қарсы тұрды. Бендахараның (бас министрдің) патша жарлығына бағынбай, Хан Туаны шалғай аймаққа жасырғанын ешкім білмеді. Криспен бірге Хан Джебат жеңіске жетті және сарайда оны өлтіре алатын адам қалмады. Хан Джебаттың кек алуы сарайда қырғынға ұласқан немесе сұлтанға қарсы ашулы көтеріліс болды (көздер нақты не болғаны туралы әртүрлі мәліметтер береді). Дегенмен, Хан Джебат патша сарайында дүрмек туғызды, ал сұлтан оны тоқтата алмады, себебі ешбір жауынгер одан да қатыгез және шебер Хан Джебатқа қарсы шығуға батыл болмады. Бендахарадан Хан Туаның тірі екенін білген соң, сұлтан оны қайтарып алып, толық рақымшылық жасады. Сұлтан содан кейін Хан Туаға Хан Джебатты өлтіруді бұйырды. Өз билегіне деген адалдығын көрсетіп, Хан Туа сұлтанның бұйрығын орындап, Хан Джебатқа қарсы шықты. Жеті күнге созылған шайқастан кейін, Хан Туа ақыры Хан Джебатты алдап, "Тәуіп Етуші Сары" қысын қайтарып алды. Туаның пышағымен жараланған Хан Джебат жараларын байлап, үш күн бойы қала алаңында ашуланып, мыңдаған адамды өлтіріп, содан кейін Туаның үйіне қашып, досының құшағында көз жұмды. Хан Джебаттың шайқас кезінде айтқан атақты сөзі: "Раджа адил раджа дисемба, раджа залим раджа дисангга" – "Әділ патша құрметке лайық, зұлым патша қарсылыққа лайық" дегенді білдіреді. Бұл Туаның сұрақсыз адалдыққа деген философиясына қайшы келді. Шайқас аяқталғаннан кейін, сұлтан үйді бұздырып, өртеп, күлін теңізге лақтыруға бұйырды. Екі айдан кейін, Бендахараның қызметкерінің бірі, Данг Ванги, Жебаттың ұлын дүниеге келтіргенде, сұлтан Хан Туаға сәбиді де теңізге лақтыруға бұйырды. Бірақ лаксамана бала, Хан Надимді, Бендахараға тапсырды. Бала Сингапурға апарылып, сонда тәрбиеленді.

After Hang Tuah was sentenced to death, Hang Jebat was conferred the coveted Taming Sari kris, a weapon formerly used by Hang Tuah. Believing that Hang Tuah was unjustly murdered by the sultan he served, Hang Jebat turned against the ruler to avenge his friend's death. No one knew that the bendahara (chief minister) went against the royal decree and hid Hang Tuah in a remote area. With the kris in his possession, Hang Jebat was undefeatable and there was not one person in the palace who was capable of killing him. Hang Jebat's revenge allegedly became a palace killing spree or furious rebellion against the sultan (sources differ as to what actually occurred). It remains consistent, however, that Hang Jebat wreaked havoc onto the royal court, and the sultan was unable to stop him, as none of the warriors dared to challenge the more ferocious and skilled Hang Jebat. After learning from the bendahara that Hang Tuah was still alive, the sultan had him recall the warrior and gave him full amnesty. The sultan then ordered Hang Tuah to kill Hang Jebat. Being unquestionably loyal to the ruler, Hang Tuah obeyed the sultan's bidding and went on to challenge Hang Jebat. After fighting in a battle that lasted for seven days, Hang Tuah eventually managed to reclaim the Taming Sari by tricking Hang Jebat. Although stabbed by Tuah, Hang Jebat bandaged his wounds and ran amok in the city square for three days, killing thousands of people before retreating to Tuah's house and dying in his friend's arms. Hang Jebat's famous quote during the fight was "Raja adil raja disembah, raja zalim raja disanggah" meaning "A fair king is a king saluted, a tyrant king is a king disputed." This went against Tuah's philosophy of loyalty without question. After the fight, the sultan ordered his men to tear down, burn and throw the ashes of the house into the sea. Two months later, when a lady of the bendahara's retinue, Dang Wangi gave birth to Jebat's son, the sultan ordered Hang Tuah to throw the baby into the sea as well. Instead, the laksamana entrusted the child, Hang Nadim, to the bendahara. The child was then taken to Singapore where he was raised.

Атаулар ауыстырылуы

Малайзия Корольдік Әскери-теңіз флотының Lekiu класындағы фрегаты KD Jebat (FFG29) оның құрметіне аталған. Бұрын KD Rahmat деп аталатын фрегатқа Ханг Джебат есімін беру жоспарланған, бірақ құрылыс кезіндегі сынақтарда қозғалтқыштағы ақаулар салдарынан оның атын Rahmat деп өзгертуге мәжбүр болды. Сингапур-Малайзия темір жолындағы пойызды тартатын ең көне локомотивтердің бірі де оның есімімен аталады. Сингапурда Портсдаун даңғылынан "Жалан Ханг Джебат" деп аталатын шағын көше және сол көшенің соңында Ханг Джебат мешіті (Мәсжид Ханг Джебат) орналасқан.