Кіріспе
Куриль аралдарындағы ең оңтүстік арал – Кунаши́р аралы (Кунаши́р; 国後島; ). Айну тілінде "Қара арал" немесе "Шөп арал" деген мағынаны білдіруі мүмкін. Бұл арал Куриль аралдары архипелагының ең оңтүстік бөлігін құрайды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, Кеңес әскерлері Курил аралдарын басып алғаннан бері Ресей басқаруында. Алайда, Жапония бұл аралға құқығы бар деп санайды (Курил аралдары дауына қараңыз).
Kunashir Island (Кунаши́р; 国後島; ), possibly meaning Black Island or Grass Island in Ainu, is the southernmost island of the Kuril Islands archipelago. The island has been under Russian administration since the end of World War II, when Soviet forces took possession of the Kurils. It is claimed by Japan (see Kuril Islands dispute).
Геология
Кунашир, Курил аркасының ең оңтүстік аралы, 123 км-ге созылған (солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа), ені 7-30 км және ауданы 1490 км². Аралда бірнеше жанартаулық нысандар бар, оның ішінде активтілері: Тятя (1819 м), Руруй (1485 м), Менделеев (886 м) және Головнин (541 м). Кунаширдің жер бедері тік және таулы, жас геоморфологиясы, тік беткейлері және көптеген сарқырамалары бар. Рельефте асимметрия байқалады: батыс (Охотск) жағалауы тік және биік, ал шығыс (Тынық мұхиты) жағалауы тегіс және жазық. Жапон доғасынан айырмашылығы, бастапқы Курил доғасының эволюциясының абсолютті уақыты салыстырмалы түрде аз зерттелген, әсіресе қазіргі заманғы геохронологиялық әдістерге қатысты. Жақында жүргізілген зерттеу (де Грейв, 2015) бұл олқылықты толтыруға бағытталған, Кунашир аралының вулкандық негізіндегі циркон U/Pb және тау жыныстарының термохронологиялық жасын ұсынады, осылайша олардың орналасуы мен кейінгі эксумациясының нақты уақыттық шеңберін белгілейді. Курил аралдарындағы жанартаулық жыныстар әдетте екі деңгейлі құрылымдық жіктелімді көрсетеді: 1) негізінен орташа деформацияланған неогендік жыныстардан тұратын төменгі деңгей және 2) плейстоценнен кейінгі жанартаулықтарды қамтитын жоғарғы деңгей. Бұл жыныстар базальттен риолитке дейінгі әртүрлі құрамдарды көрсетеді, (базальттық) андезиттер басым (Мартынов және авторлар тобы). Кунашир аралының геологиясы осы тұрғыдан екі құрылымдық деңгейді анықтау арқылы түсіндірілуі мүмкін. Төменгі деңгей, Төменгі кешен деп аталады, сарыдан сары-сұр түске дейінгі туфтар, туфты құмтастар және брекчиялармен сипатталады, негізінен орташа құрамды. Сансыз субвулкандық қорлар мен андезит, дацит және риолит тығыздары осы формацияларға еніп, гранодиорит порфирінің құрамы мен текстурасы бар тереңдегі интрузивті жыныстармен (Вергунов; Вергунов және Власов; Сергеев; Пискунов және Рыбин). Жоғарғы деңгей, Жоғарғы кешен деп аталады, базальттық және базальттық андезит ағындарымен, шағын субвулкандық интрузивті денелермен және қазіргі андезиттік стратовулкандармен сипатталады. Бұрынғы зерттеулер (Davydov және авторлар тобы; Витухин және авторлар тобы) Төменгі кешеннің жасын миоценнің соңынан плиоценге дейін деп ұсынды, сондықтан аралда ескі жыныстар болмады немесе анық анықталмады. Төменгі кешен одан әрі Рыбаков және Камуй формацияларына бөлінген (мысалы, Желубовский және Прилюхина; Бевз), бірақ Мартынов және авторлар тобы басқа жіктемелер мен терминологияны қолданды (төменде қараңыз). Рибаков формациясы, әсіресе аралдың солтүстік бөлігіндегі ең көтерілген және терең эксумацияланған блоктарда, негізінен андезиттік жанартау кешені болды. Бұл формация Martynov және авторлар тобының зерттеулерімен сәйкес келеді, миоценнің жасыл туф формациясы деп аталады. Аралдың арқалық тірегін құрайтын Камуй формациясы негізінен (рио)дацитті құрамдағы фелситтік пемзаға бай вулкандық шөгінді шөгінділерінен тұрады, қалыңдығы 1100 м-ден асады (Мартынов және авторлар тобы). Жоғарғы кешен, Фрегат формациясы арқылы бейнеленген, Рыбаков және Камуй формацияларымен (Төменгі кешен) бірге орналасқан. Бұл кешендерді бір-бірінен ерекше құрылымдық және эрозиялық сәйкессіздік бөліп тұрды. Фрегат формациясы туфтар, гиалокластиттер және базальттық брекчиялармен араласқан суаэральды (базальттық) андезиттік лава ағындарынан тұрады (Сивороткин және Русинова). Бұл Фрегат вулкандық жыныстары негізінен судан тыс пайда болған, кейде теңіз деңгейінен төмен тереңдікте орналасқан. Фрегат вулкандық шөгінділері теңіз деңгейіне жақын жерде қалыптасқан және кейінгі тектоникалық қозғалыстардан зардап шеккен ерекше вулкандық платоны құрды, нәтижесінде Кунаширдің бөлшектірілген тақталық таулы топографиясы пайда болды (Сивороткин және Русинова, 1989). Фрегат формациясының жасы диатомалар (Neodenticula kamtschatica N. Koizumii) және палинология (Дюничев, 1969) негізінде плиоценнің соңы мен плейстоценнің басында анықталды, Фрегат базальттарының K Ar деректерімен сәйкес келеді. Кунаширде Рибаков формациясы тек су асты жағдайларында қалыптасқан. Кунашир аралының солтүстік және орталық бөліктерінде су асты жағдайларына тағайындалған орта плиоцендегі Камуй формациясының жанартаулық жыныстары оңтүстік бөлігіндегі су асты ортасын көрсетеді. Плиоценнің екінші жартысынан басталған қарқынды көтерілу Плиоценнің соңғы кезеңінде Камуй және Фрегат формацияларының жинақталуы арасындағы елеулі тектоникалық қозғалыстарға әкелді. Бұл екі аралықта айқын сәйкессіздікке әкелді, Фрегат лава платосы әртүрлі тік қозғалысты бастан кешірді. Кунаширдің солтүстік бөлігінде 1 км-ден астам көтерілу болды, ал оңтүстік аймақтағы көтерілу 200-300 м болды (Сивороткин және Русинова, сілтеме). Сергеев Кунаширде миоценнің ортасынан соңына дейінгі деформация оқиғасын хабарлады, Кунаширдің 'негізін' бүктеумен және миоцендік интрузиялардың орналасуымен байланысты, кемінде 1,5 км көтерілу және денудациямен бірге. Төрт қазіргі және активті (плейстоценнен голоценге дейін) стратовулкандар Кунашир аралының қазіргі ландшафтын қалыптастырды. Бұл вулкандар, лава ағындары мен туф шөгінділерінің типикалық кезектесуімен сипатталады, негізінен базальттық андезиттік және андезиттік құрамдарды, дациттік туыстылығы бар аз мөлшердегі дифференциацияланған магмаларды көрсетеді. Бұл қазіргі магмалық белсенділік Тынық мұхиты тақтасының Охотск тақтасының астына енуімен тығыз байланысты (Мартынов және авторлар тобы, 2010a). Олардың ішінде Тятя вулканы Курил аркасындағы ең активті және жақсы зерттелген вулкандардың бірі болып табылады (Nakagawa және авторлар тобы). Төменгі және Жоғарғы кешендердің екеуі де көптеген субвулкандық интрузиялармен сипатталды, Төменгі кешенде тереңдегі интрузиялар да бар. Рибаков формациясында бұл интрузиялар базальттық, андезиттік және дациттік құрамдағы қорлар, дикелер және сілдер түрінде көрінеді. Камуй формациясында негізінен дацит қорлары, дикелер және сілдер болды. Вулкандық аналогтары жоқ терең орналасқан магмалық жыныстар екі ерекше интрузивті кешенмен ұсырылды: 1) Прасолов кешені, габбро, диорит, кварц диориті, гранодиорит және тоналит немесе плагиограниттен тұрады, және 2) Докучаев кешені, үш кішкентай денелерден тұрады. ұсақ түйірлі порфирлі гранодиорит және тоналит (Вергунов және Власов, сілтеме; Ковтунович және авторлар тобы). Прасолов плагиограниті (тоналиті) - диорит кешені үш ерекше плутоннан тұрады: Прасолов, Мечников және Лобанов массивтері (Вергунов және Власов, 1964; Сергеев, 1976, сілтеме). Прасолов массиві, 18 км² ауданы бар ең үлкені, Кунаширдің солтүстік-шығысында орналасқан, қор ретінде әрекет етеді. Рибаков формациясының жыныстарымен интрузивті контактілер негізінен тектоникалық болды, сирек интрузивті контактілер кварц-биотит горнфельсімен сипатталатын контактілік аумақтарды көрсетті. Прасолов кешенінің жасы интрузивті контактілер, Камуй формациясы шөгінділеріндегі Прасолов кешені граниттерінің бөлшектерінің болуы және 61 ± 12-ден 10 млн жылға дейінгі K Ar жастары негізінде миоценнің соңынан плиоценге дейін деп болжанады (ең көп таралған жастар 11-10 млн жыл аралығында) (Рыбин, 1994). Докучаев гранитті кешені, Прасолов кешенінен жас, Камуй формациясын кесіп өтетін үш кішкентай қордан тұрады. Интрузивті контактілер байқалды және Камуй ксенолиттері болды (Вергунов және Власов, сілтеме). Докучаев кешені, тоналит порфирі, гранодиорит порфирі және диорит порфирінен тұрады, Докучаев, Валентина және Орлов массивтерінің біріктірілуі болып табылады. Кунаширдің солтүстік жағалауындағы Охотск жағалауында орналасқан Валентина массиві, тоналит порфирі қорлары, тектоникалық емес интрузивті контактілерді көрсетті. Докучаевтың плиоцендік жасы геологиялық және K Ar деректері негізінде ұсынылды, Докучаев кешенінен алынған жыныстардың K Ar жастары 6,5-4,2 млн жылды құрады, миоценнің соңынан плейстоценнің басына дейінгі жасқа сәйкес келеді (Рыбин).
Қоршаған орта
Климаты ылғалды континенталды, әсіресе күзде өте көп жауын-шашын жауады, ал температураның маусымдық өзгеруі айқын, ең жоғары температура тамыз және қыркүйек айларында байқалады. Өсімдік жамылғысы негізінен шырша, қайың, қарағай және лианалар мен Курил бамбугынан тұратын жапырақты-қайын ормандарынан құралған. Таулар қайың, Сібірлік ергежейлі қарағай бұталарымен, шөптесін гүлдермен немесе жалаңаш тас жартастармен жабылған. 2001 жылдың шілдесінде Кунашири аралында бір ғасырлық емен (Quercus crispula) ағаштарының өзегі табылды.
Құстардың маңызды аймағы
Кунашир, көршілес Кіші Курил аралдарының шағын тізбегімен бірге, BirdLife International ұйымы тарапынан маңызды құс аймағы (IBA) ретінде танылған, себебі арал түрлі қауіп төмендегі құс түрлерінің, оның ішінде көптеген су құстарының, теңіз құстарының және жаға құстарының қоныс ететін жері болып табылады.
Тарих
Аралдың түпкі тұрғындары, Хоккайдо мен Курил аралдарының көп бөлігі сияқты, айнұ тайпасы болды. Еуропалықтардың Курил аралдарының осы бөлігіне алғаш рет 1643 жылы Мартен Герриц Врис басқарған «Кастрикум» кемесімен сапар жасағанда, Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы (VOC) үшін Хоккайдо мен айналасын зерттегендігі туралы мәлімет бар. Вристің аймақ туралы баяндамасы қатты шатасқан, оның ішінде «Компания жері» деп аталған, шындығында жоқ континенттік кеңейтім болды. Оның ойдан шығарылған «Стейтен аралы» көбінесе Итуруп аралдарымен байланысты болғанымен, сол кездегі көптеген карталарда оның орналасуы Кунаширге көбірек ұқсады. Витус Берингтің лейтенанты Мартин Спанберг 1738, 1739 және 1742 жылдары бірнеше сапарларда Курил аралдарының нақты орналасқан жерлерін, соның ішінде Кунаширді картаға түсірді. Бірақ «Компания жері» мен «Стейтен аралы» ондаған жылдар бойы еуропалық карталарда пайда бола берді. Жапондықтар 18 ғасырда Кунаширге қарай кеңейді, ал Мацумаэ кланы 1754 жылы «Кунашири башо» (国後場所) деп аталатын балық аулау және сауда орынын құрды. Оның бас кеңсесі Томариде (қазіргі Головнино) орналасқан және Кунашир, Итуруп және Уруп аралдарын басқарды. 1789 жылы Кунашир аралы Менаши-Кунашир шайқасының ортасы болды, онда жергілікті айнұ тайпасы Ямато жапон саудагерлері мен отарлаушыларына қарсы көтерілді. Ресейлік теңізші Василий Головнин 1811 жылы аралды зерттеп, картаға түсіруге тырысты, бірақ жапон билігі оны ұстап алып, екі жыл түрмеде ұстады. 1945 жылдың 1 қыркүйегінде, яғни 1945 жылдың 2 қыркүйегінде Сан-Францискодағы келісімге қол қойылғанға бір күн бұрын, Ялта конференциясында келген уағдаласуларға сәйкес, Кеңес Одағы Курил аралдарына басып кіріп, оларды басып алды. Бұл 1941 жылдың сәуірінде қол қойылған Кеңес-жапон бейтараптық шартынан Кеңес Одағы бас тартқаннан кейін және 1945 жылдың 9 тамызында Жапонияға соғыс жариялағаннан кейін болды (формальды түрде шарт 1946 жылдың 13 сәуіріне дейін күшінде болды). Жапония 1951 жылы Сан-Франциско келісімі аясында «Курил аралдарына» қатысты талаптарынан бас тартуға келіскенімен, Жапония үкіметі 1950-жылдардың ортасынан бері оңтүстік аралдардың берілген Курил аралдарының құрамына кірмегенін мәлімдеп келеді.
Елді мекендер
Кунашир аралының ең ірі елді мекені Южно-Курильск қаласы, Оңтүстік Курил ауданының әкімшілік орталығы.
Экономика
Басты экономикалық қызмет – балық аулау. Арал Южно-Курильск қаласының жанында портқа ие. Кунашир аралында 1,8 МВт қуаттылығы бар Менделеевская геотермальдық электр станциясы орналасқан.
Көлік
Аралға Менделеев әуежайы қызмет етеді.
Халық саны
1994 жылғы жер сілкінісінен кейін Кунашир аралының халқының шамамен үштен бірі кетіп, қайта оралмады. 2002 жылға қарай аралдағы халық саны шамамен 7800 адамды құрады. Даулы Курил аралдарының сол кездегі жалпы халық саны шамамен 17000 адамды құрады.