Кіріспе

Жапондық жанартау аралдарының бірі, жанартау архипелагындағы Иво Джима аралы, қазір ресми түрде Iōtō (硫黄島, "Күкірт аралы") деп аталады, Бонин аралдарының оңтүстігінде орналасқан Жапон жанартау аралдарының бірі және олармен бірге Огасавара архипелагын құрайды. Идзу аралдарымен бірге олар Жапонияның Нанпо аралдарын құрайды. Иво Джима Токионың оңтүстігінде, Хонсю аралында орналасқан, бірақ Токио метрополитендік үкіметінің Огасавара субпрефектурасының бөлігі ретінде басқарылады. Аумағы шағын болғанымен, арал әлі де жанартаулық белсенді және күкірт газдарын бөліп шығарады. Иво Джиманың ең биік нүктесі – Сурибачи тауы. Иво Джимадан солтүстікке қарай Бонин аралдарына барған микронезиялықтар болған болса да, оны 1543 жылы қайта ашқанға дейін испандар, голландтар, британдықтар және жапондықтар көп назар бөлмеді. Жапондықтар аралды отарлап, оны Токионың юрисдикциясына бағынған Иото немесе Иодзима ауылы ретінде басқарды. 1944 жылдың шілдесінде, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталар алдында, барлық азаматтар Хонсюға күштеп көшірілді. Иво Джима Жапон аралдарына оңай жеткізілетін қауіпсіз әуежайларды қамтамасыз ете алғандықтан, басқа Тынық мұхиты бекіністері сияқты қарастырылмады. 1945 жылдың ақпан және наурыз айлары аралығында болған Иво Джима шайқасы Тынық мұхиты соғысының ең қатал шайқастарының бірі болды, нәтижесінде Императорлық Жапония мен АҚШ-тың екеуі де 20 000-нан астам адам шығынға ұшырады. Джо Розентальдың Сурибачи тауындағы екінші ту көтерілуін бейнелеген суреті соғыс уақытындағы фотожурналистиканың ең танымал мысалына және американдықтардың мәдени символына айналды. Жапонияның капитуляциясынан кейін АҚШ әскері Иво Джиманы, сондай-ақ басқа Нанпо аралдары мен Рюки аралдарын басып алды. 1968 жылы Иво Джима Бонин аралдарымен бірге Жапонияға қайтарылды. Қазіргі уақытта Бонин аралдарының Огасавара ауылының аумағына кіретін аралда тұрақты тұрғындары жоқ, тек Орталық алаңында Өзіндік қорғаныс күштерінің базасы орналасқан. Ондағы сарбаздар, теңізшілер мен ұшқыштар Аясе немесе Саямадан қызмет алады, бірақ Бонин аралдарындағы қауымдастарға шұғыл көмек көрсетеді, олар құрлықпен тек сирек келетін күндізгі пароммен байланысты. Иво Джиманың ауданы белсенді жанартаулық әрекетке байланысты жердің көтерілуі нәтижесінде үнемі артып келеді: 1911 жылы , 1945 жылы , 2014 жылы және 2023 жылы .

Атауы

Де ла Торренің 1543 жылғы экспедициясының түпнұсқа жазбалары жоғалып кетті, бірақ ол Иво Джиманы жеке атамаған, кейіннен кейбір дереккөздер оны қате түрде Күкірт немесе Күкірт аралы (түпнұсқада Isla Sufre немесе de Sufre) деп атап кеткен. Оның орнына, ол Вулкан аралдарын бір топ ретінде атаған сияқты (түпнұсқада Balcones), кемесі аймақтан өтіп бара жатқан кезде болған, ықтималда Оңтүстік Иво Джимадағы жарылыстан кейін. Кейінгі жылдары басқа испан саяхатшылары да аралға ат қойған немесе қайта атаған болуы мүмкін. Әрине, Джон Гор 1779 жылы осы аймаққа келген кезде испандықтардың есептерін білген және оның ағылшынша атауын Күкірт аралы деп жазған. Жапон тілінде 島 таңбасының жергілікті оқылуы shima (ағылшын тілінде Iwo Shima деп қате оқылуына себеп болады), ол әдетте басқа таңбамен қолданылғанда jima болып өзгереді. Осы нұсқа ағылшын тіліндегі Иво Джима, Иво-Джима және Иво Джима атауларының бастауы, сондай-ақ /iː//w//oʊ/'/dʒ//iː//m//ə/ және /iː//w//ə/'/dʒ//iː//m//ə/ сияқты әртүрлі айтылу варианттарының себебі. Жапон атауының бұл архаикалық немесе қате түрі, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, АҚШ-тың шабуылына дейін аралды нығайтуға келген жапон теңіз офицерлері оны қате қолданған кезде күшейді. Аралдың солтүстігінде 80 км (43 теңіздік миль, 50 миль) қашықтықта Солтүстік Иво Джима (北硫黄島) және оңтүстігінде Оңтүстік Иво Джима (南硫黄島) орналасқан; бұл үш арал Огасавара аралдарының Вулкан аралдары тобын құрайды. Минами-Ио-Джимадан оңтүстікке қарай Мариана аралдары жатыр. Көрінетін арал шамамен 15 метр тереңдіктегі платода (вероятно, толқын эрозиясының нәтижесінде пайда болған) тұр, ол диаметрі 40 км және биіктігі 1,5-2 км болатын су асты тауының үстіңгі бөлігі.

Бұрынғы атылу

Иво Джимада жылына бірнеше рет шағын жанартаулық белсенділік тіркеледі (фумаролалар және олардың салдарынан жақын жердегі теңіз суының түсі өзгереді). 2015 жылдың қараша айында Иво Джима қауіпті деп саналатын он жанартаудың тізімінде бірінші орынға қойылды, ал вулканологтар осы ғасырда осы он жанартаудың біреуінен ірі жарылыс болу ықтималдығы үштен бірін құрайды деді.

Тарихқа дейінгі

Бұрын: Теңіз астындағы жанартау пайда болып, вулкандық аралға айналды. Ол кальдералық жарылыс немесе теңіз эрозиясының нәтижесінде қираған. 131±20 ж.б. және 31±20 ж.б.: Мотоямадағы лаваға көмілген теңіз қабықшаларының радиокөміртектік жасы. Келесі ғасырда басқа испан теңізшілері де аралдарды аралап өтті, әсіресе Алонсо де Ареллано Филиппиннен Мексикаға қауіпсіз солтүстік-шығыс жолын тапқаннан кейін, бірақ оларды қоныстандырмады немесе ресми түрде талап етпеді. Дегенмен, Вулкан аралдары Шығыс жарты шардағы испан және португал империялары арасындағы шартты шекараның бөлігі болды. Тордесильяс және Сарагоса келісімдеріне сәйкес, испандықтар оларды өз ықпал аймағында деп есептеді. 15 қараша 1779: Гавайидегі капитан Джеймс Куктың қазасынан кейін, оның басқаруындағы кемелер үшінші экспедициясынан оралғанда Иво-Джимаға түсті. Джеймс Кинг пен Джон Гор басшылығымен экспедицияның картографиялық тобы аралды картаға түсірді, 2015 жылы жанартаулық көтерілуге байланысты теңіз деңгейінен жоғары болған жағалауды тіркеді. Гордың сапары кейде жаңылыс түсінілді немесе жаңа ашылу ретінде қате көрсетілді, мысалы, 1786 жылғы желтоқсан айындағы The New London Magazine журналының қосымшасында: "14 қазан 1779 ж., олар шамамен бес мильге созылған аралды тапты, ол 24°48′ солтүстік ендігінде және 141°12′ шығыс бойламында орналасқан. Оның оңтүстік ұшында биік, шөлді төбе бар, ол әрине жанартаулық кратерге ұқсайды. Жер, тас немесе құм (оны ажырату қиын болды) әртүрлі түстерде болды; ал оның көп бөлігі, көрінісі мен жақындағанда сезілген күкірт иісіне байланысты күкірт деп болжалды; кейбіреулер төбенің үстінен бу көтерілгенін көргендей болды. Осы жағдайларға байланысты капитан Гор оған Күкірт аралы деген ат қойды." 1945 жылдың басында: АҚШ қарулі күштері 2015 жылы жанартаулық көтерілудің нәтижесінде теңіз деңгейінен жоғары болған жағажайға қонды. 28 наурыз 1957: Сурибачидің солтүстік-шығысында ескертусіз фреатикалық жарылыс болды, ол 65 минутқа созылып, бір кратерден материалды жоғары лақтырды. Жарылыс аяқталғаннан кейін 50 минуттан соң кең және терең басқа кратер құлап түсті. 9–10 наурыз 1982: Аралдың солтүстік-батыс жағалауындағы жер астынан бес фреатикалық жарылыс болды. 21 қыркүйек 2001: Иво-Джиманың оңтүстік-шығысында үш жер астынан су асты жарылысы басталды. Ол диаметрі бар пирокластикалық конус құрады. 2013 жылдың мамыр-маусым айлары: Кішкентай жанартаулық жер сілкіністері. 2018 жылдың сәуір айы: бірқатар жанартаулық жер сілкіністері, биік ақ түтіндер. 30 қазан мен 5 қараша 2019: жанартаулық жер сілкіністері және жер бетіндегі жарылыс. 2020 жылдың 29 сәуірінен 5 мамырына дейін: жер бетіндегі жарылыс және биіктігіне дейін көтерілген жанартаулық тұман. 2020 жылдың 8 қыркүйегінен 6 қазанына дейін: биіктігіне дейін көтерілген жанартаулық тұман және шағын жарылыс. 2021 жылдың 24 қарашасы: кішкентай фреатикалық жарылыс болды, күлдің биіктігі әлі белгісіз. 2022 жылдың 11 шілдесінде 1000 жылдан астам уақыттан бері алғашқы магмалық жарылыс жағалауда басталды. Мақалада былай делінген: "Жер ғылымдары және апаттардан қорғану жөніндегі ұлттық зерттеу институтының (NIED) қызметкерлері 12-15 шілде аралығында оқиға орнына барды және әр бес минут сайын жанартаудың жарылып жатқанын байқады, нәтижесінде ондаған метр биіктіктегі су бағаналары мен қара түтін пайда болды. Сондай-ақ, олар Ивото аралының жағалауына шайылып келген көптеген тастарды байқады. Тастардың ішінде кішкентай қуыстар болды. Олардың пікірінше, бұл магма жарылып, тез суынып, қатып қалғаннан кейін пайда болған лава. Қызметкерлердің мәліметінше, кейбір тастардың ішкі температурасы 120 градусқа дейін жеткен." 2023 жылдың қараша айының басында материалдың үздіксіз жарылуынан жаңа арал пайда болып, бетін бұзып, өсе бастады. Бастапқы жарылыстан бері үздіксіз вулкандық белсенділіктің нәтижесінде, қазір Нидзима деп аталатын арал, япония тілінде "жаңа арал" дегенді білдіреді, өсіп келеді және қазір ғарыштан көрінеді.

Климат

Иво Джима тропикалық климатқа (Af) ие, жазда ұзақ және ыстық, ал қыста жылы және түндері қоңыл болады.

1945 жылға дейінгі кезең

Бұл аралға батыстықтар алғаш рет 1543 жылғы қазан айында, испандық теңізші Бернардо де ла Торре, Саранганиден Жаңа Испанияға қайтуға тырысқанда, "Сан-Хуан-де-Летран" караккасында келіп, зерттеген. 16 ғасырдың соңында аралды жапондықтар ашқан. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Иво Джима "Иоджима" ауылы ретінде басқарылып, Токионың құрамына кірген (қазір де солай). 1943 жылғы маусымдағы халық санауы бойынша аралда 1018 азамат (533 еркек, 485 әйел) 192 үйге орналасқан алты елді мекенде тұрған. Аралда бастауыш мектеп, синтоизм ғибадатханасы және бір полиция қызметкері болған. "Хаха-дзима" аралынан айына бір рет почта кемесі, ал "Ниппон Юсен" кемесі екі айда бір рет қызмет көрсеткен. Арал экономикасы күкірт өндіруге, қанттамыр өсіруге және балық аулауға негізделген. Тынық мұхитының ортасындағы, экономикалық жағдайы нашар, оқшау арал болғандықтан Иво Джима барлық күріш пен тұтыну тауарларын "Үй аралдарынан" импорттауға мәжбүр болған. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Иво Джиманың оңтүстік бөлігінде Жапон императорлық теңіз күштерінің гарнизоны орналасқан. Арал тұрғындарына кіруге тыйым салынған, олар теңізшілермен тек сауда арқылы ғана байланыс жасаған. 1944 жыл бойында Жапония АҚШ-тың басып алуына дайындалып, Иво Джимада кең ауқымды әскери жинақ жүргізді. 1944 жылғы шілдеде арал тұрғындары күштеп көшірілді және содан бері аралда тұрақты тұрғындар болған жоқ. Соғыс салдарынан қоныс аударған, қазір 80 және одан да асқан жастағы арал тұрғындары, оларды "құрметті және қайғылы естеліктермен байланысты ерекше орын" деп санайтын аралға қайта оралуды армандады. Аралға оралу туралы олардың көптеген өтініштері, аймақтағы белсенді вулканизм салдарынан қабылданбады. Алайда, бұрынғы арал тұрғындары мен олардың отбасы мүшелеріне ата-бабаларының қабірлеріне баруға уақыт-уақыт рұқсат беріледі. Арал тұрғындары мен олардың ұрпақтары өздерінің естеліктерін жазып, басқа бұрынғы арал тұрғындарымен сұхбаттасып, "қазір тыйым салынған аралдағы өмірдің естеліктерін сақтап, оларды келер ұрпаққа жеткізу үшін фотосуреттердің цифрлық архивін" құруға тырысады, себебі жастар Иво Джиманың бұрын көптеген адамдардың үйі болғанын толыққанды түсінбейді.

Иво-Джима шайқасы

Американың Иво Джимаға басып кіруі 1945 жылдың 19 ақпанында басталып, 1945 жылдың 26 наурызына дейін жалғасты. Бұл шайқас – Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхитындағы кампаниясының маңызды бір бөлігі болды. "Операция жасағы" деп аталған теңіз жаяу әскерлерінің міндеті, аралдағы әуежайларды P-51 истребительдерінің пайдалануы үшін басып алу және Гуам мен Сайпандағы негізгі базаларына жетпеген зақымдалған ауыр бомбалаушыларды құтқару болды. Оған дейін жапондық әуе күштері Токиоға жасалған АҚШ-тың бомбалау миссияларын сол аралдан қиындыққа салып келген. Бұл шайқас соғыстың ең қаһарлы шайқастарының бірі ретінде танылды. Жапон армиясының аралдағы бекіністері үлкен бункерлермен, жасырын артиллериямен және 18 километрлік (11 миль) туннельдер желісімен күшті қорғалған. Бұл шайқас – АҚШ-тың Жапонияның ішкі аралдарына жасаған алғашқы шабуылы болды және жапон сарбаздары өздерінің позицияларын батылдықпен қорғады. Шабуыл басталғанда аралда 21 000 жапон сарбазы болды, олардың 19 000-нан астамы қаза тауып, 1 083-і ғана тұтқынға алынды. Жағаға қонғаннан кейін алғашқы мақсаттардың бірі Сурибачи тауын басып алу болды. Таудың шыңына екінші рет ту көтерілген кезде, 23 ақпан күні Джо Розенталь алты теңіз жаяу әскерінің АҚШ туын көтеруін суретке түсірді. Бұл фотосурет өте танымал болды және сол жылы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Ол соғыстың ең маңызды және танымал суреттерінің бірі саналады. Сурибачи тауы алынғаннан кейін де жапондықтар аралдағы өздерінің позицияларын сақтап қалды. Генерал Тадамичи Курибаяшидің әлі де сегіз жаяу әскер батальоны, бір танк полкі, екі артиллерия және үш ауыр миномет батальоны, сондай-ақ 5 000 артиллерист және теңіз жаяу әскерінің әскері болды. Қону аймағы қауіпсіздікке алынғаннан кейін, көбірек әскер мен ауыр техника жағаға түсті және шабуыл аралдағы әуежайларды басып алу үшін солтүстіс бағытында жалғасты. Көптеген жапон сарбаздары өлімге дейін соғысты. 25 наурыз күні түнде 300 жапондық сарбаз Курибаяши басшылығымен соңғы қарсы шабуылға шықты. Келесі күні таңертең арал ресми түрде "қауіпсіз" деп жарияланды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің мәліметінше, "36 күндік (Иво Джима) шабуыл нәтижесінде 26 000-нан астам американдық әскері зардап шекті, оның ішінде 6 800-ы қаза тапты". Салыстырарлық егер айтсақ, Окинава шайқасы 82 күнге созылды (1945 жылдың сәуір айының басынан маусым айының ортасына дейін) және АҚШ-тың (бес армия, екі теңіз жаяу әскер дивизиясы және кемелердегі теңізшілер) әскері 62 000-нан астам қаза тапты, оның 12 000-нан астамы қаза тапты немесе жоғалып кетті, ал Арденн шайқасы 40 күнге созылды (1944 жылдың 16 желтоқсанынан 1945 жылдың 25 қаңтарына дейін) және АҚШ-тың 90 000-ға жуық әскері зардап шекті, оның ішінде 19 000 қаза тапты, 47 500 жараланды және 23 000 тұтқынға алынды немесе жоғалып кетті. Иво Джима қауіпсіздікке алынғаннан кейін, аралдың үңгірлері мен туннельдерінде 3 000-ға жуық жапон сарбазы тірі қалды. Өзін-өзі өлтіре алмағандар күндіз үңгірлерде жасырынып, түнде азық-түлік іздеу үшін шығатын. Кейбіреулері ақырында беріліп, американдықтардың оларды көбінесе мейіріммен қарсы алғанын көріп таң қалды – оларға су, темекі немесе кофе ұсынды. Соңғылары, лейтенант Тошихико Ононың екі адамы (Ононың денесі ешқашан табылған жоқ), Кофуку Ямакаге және Рикио Мацудо үш жарым жыл бойы тірі қалды және 1949 жылдың 6 қаңтарында берілді. АҚШ әскері Иво Джиманы 1968 жылдың 26 маусымына дейін, оны Жапонияға қайтарғанға дейін басып алды. Шайқасты еске алу үшін АҚШ Әскери-теңіз күштерінің үш кемесі Иво Джима деп аталды: Иво Джима, 1945 жылдың басында құрылысы басталған, бірақ соғыс аяқталғаннан кейін 1945 жылдың тамызында тоқтатылған. Ақыры 1949 жылы жойылды. Иво Джима, 1960 жылдардағы жетекші кеме, 1961 жылдан 1993 жылға дейін қызмет етті және 1995 жылы жойылды. Иво Джима, ААК, 2001 жылы іске қосылды және 2023 жылға қарай әлі де активті қызметте.