Чарльз Мангер: Американдық кәсіпкер және инвестор (1924-2023)

Кіріспе

Чарльз Томас Мунгер (1 қаңтар 1924 – 28 қараша 2023) – американдық бизнесмен, инвестор және қайырымдылық жасаушы. Ол Уоррен Баффет басқаратын конгломерат – Беркшир Хатауэйдің вице-президенті болды. Баффет Мунгерді өзінің ең жақын серіктесі және оң қолы деп сипаттап, қазіргі Беркшир Хатауэйдің бизнес философиясының «архитекторы» деп атады. Оның әкесі Томас Чарльз Мунгер штат өкілі болған, кейін Теодор Рузвельт тағайындаған АҚШ округтік сотының судьясы қызметін атқарған. Ол Мичиган университетіне математика мамандығы бойынша түсті. 1943 жылдың басында, 19 жасқа толғаннан кейін, ол колледжді тастап, АҚШ Әуе күштеріне қатысып, екінші лейтенант болады. Ол болашақта өмір сүретін қалаға келді. Мунгер заң факультетінде өте жақсы оқып, Гарвардтың заңдық көмек бюросының мүшесі болды және 1948 жылы «magna cum laude» атағымен J.D. дәрежесін алды. Колледж кезінде және әскерде ол «маңызды дағдыны» дамытты: карточка ойнау. Ол осы дағдыны бизнеске қатысты шешімдер қабылдауда қолданды. «Сіздің үйренуіңіз керек нәрсе – мүмкіндіктер сізге қарсы болғанда ертерек бас тарту, немесе үлкен артықшылығыңыз болса, оған толық сеніммен қолдау көрсету керек, өйткені үлкен артықшылық жиі кездеспейді. Мүмкіндік келеді, бірақ ол жиі болмайды, сондықтан ол келгенде оны пайдаланыңыз».

Инвестициялық мансап

Мунгер отбасымен Калифорнияға көшіп барды, онда ол Wright & Garrett заң фирмасына (кейін Musick, Peeler & Garrett) қосылды. 1962 жылы ол Munger, Tolles & Olson LLP компаниясында жылжымайтын мүлік саласындағы адвокат ретінде жұмыс істеді. 1962 жылы Мунгер Джек Уилермен серіктесіп, Тынық мұхиты жағалауындағы қор биржасында орын алған Wheeler, Munger және Компания инвестициялық фирмасын құрды. 1984 жылы жарық көрген Баффеттің "Грэхам мен Доддсвилльдің суперинвесторлары" атты мақаласына сәйкес, Мунгердің инвестициялық серіктестігі 1962-1975 жылдар аралығында Доу индексінің жылдық 5,0% өсіммен салыстырғанда 19,8% жылдық орташа кіріс көрсеткішін берді. 1973 жылы 32% және 1974 жылы 31% зиян шеккеннен кейін ол 1976 жылы Wheeler, Munger және Co. фирмасын жапты. Wesco бастапқыда үнемдеу-несие қауымдастығы ретінде құрылды, бірақ кейін Precision Steel Corp., CORT Furniture Leasing, Kansas Bankers Surety Company және басқа да кәсіпорындарды бақылауына алды. Wesco Financial сондай-ақ Coca Cola, Wells Fargo, Procter & Gamble, Kraft Foods, US Bancorp және Goldman Sachs сияқты компаниялардың 1,5 миллиардтан астам АҚШ долларына бағаланған акциялар портфеліне ие болды. Мунгер өзі жақсы білетін акциялардың шоғырланған санына ұзақ мерзімді инвестиция жасаудың жоғарырақ кіріс әкелетініне сенді. Wesco компаниясы Калифорния штатының Пасадена қаласында орналасқан, ол Мунгердің туған қаласы болды. Пасадена сонымен қатар компанияның жылдық акционерлер жиналысының орны болды, ол әдетте Berkshire Hathaway компаниясының жылдық жиналысынан кейінгі сәрсенбі немесе бейсенбі күндері өткізілді. Мунгердің жиналыстары инвестициялық қауымдастықта Баффетпен Омахада бірге өткізген жиналыстармен бірдей мәртебеге ие болды. Мұндай жиналыстар көбінесе ресми түрде өтті, бірақ Мунгер Весконың басқа акционерлерімен ұзақ әңгімелесіп, кейде Бенджамин Франклиннің белгілі бір жағдайда не істерін болжады. Жиналыстардың протоколы Futile Finance? веб-сайтында жарияланды, бірақ 2011 жылдан бері жаңа жазбалар жоқ. Мунгер сонымен қатар Daily Journal Corporation төрағасы болды. Веско жиналыстары аяқталғаннан кейін Daily Journal компаниясының жылдық жиналысы маңыздырақ болды, өйткені инвесторлар оның ұзақ сөйлеуін тыңдау үшін жиналды.

Munger moved with his family to California, where he joined the law firm Wright & Garrett (later Musick, Peeler & Garrett). In 1962, he founded and worked as a real estate attorney at Munger, Tolles & Olson LLP. In 1962, Munger partnered with Jack Wheeler to form Wheeler, Munger, and Company, an investment firm with a seat on the Pacific Coast Stock Exchange. According to Buffett's essay "The Superinvestors of Graham and Doddsville", published in 1984, Munger's investment partnership generated compound annual returns of 19.8% during the 1962–75 period compared to a 5.0% annual appreciation rate for the Dow. He wound up Wheeler, Munger, and Co. in 1976, after losses of 32% in 1973 and 31% in 1974. Wesco began as a savings and loan association, but eventually grew to control Precision Steel Corp., CORT Furniture Leasing, Kansas Bankers Surety Company, and other ventures. Wesco Financial also held a concentrated equity portfolio of over US$1.5 billion in companies such as Coca Cola, Wells Fargo, Procter & Gamble, Kraft Foods, US Bancorp, and Goldman Sachs. Munger believed that holding a concentrated number of stocks that he knew extremely well would in the long term produce superior returns. Wesco is based in Pasadena, California, Munger's adopted hometown. Pasadena was also the site of the company's annual shareholders' meeting, which were typically held on the Wednesday or Thursday after the more famous Berkshire Hathaway annual meeting. Munger's meetings were nearly as legendary in the investment community as those he co hosted with Buffett in Omaha. Such meetings were often perfunctory, but Munger interacted with the other Wesco shareholders at considerable length, sometimes speculating about what Benjamin Franklin would do in a given situation. Meeting notes have been posted on the Futile Finance? website, but no updates exist beyond 2011. Munger was also the chairman of the Daily Journal Corporation. After Wesco meetings ended, the Daily Journal annual meeting grew in importance, as investors flocked to the meeting to listen to him speak at length.

"Әдеттегі, осы дүниелік даналық"

Көптеген сөздері мен 2005 жылғы «Кедей Чарлидің альманахы: Чарльз Т. Мунгердің ой-өрісі мен даналығы» кітабында «дүниелік білім» – күрделі бизнес мәселелерін шешуге көмектесетін, тор тәрізді құрылған ойлау үлгілері жиынтығынан тұрады. Мунгер жоғары этикалық қағидалардың өзінің философиясының негізгі бөлігі екенін айтты; 2009 жылы Wesco Financial Corporation жылдық жиналысында ол: «Жақсы бизнес – этикалық бизнес. Алдауға негізделген бизнес-модель сәтсіздікке ұшырайды» деді. 2010 жылдың 19 қаңтарында Гарвард Вестлейк мектебінде өткен сұхбат пен сұрақ-жауап сессиясында Мунгер 2007-08 жылдардағы қаржылық дағдарыс және жауапкершілік философиясы туралы талқылау кезінде американдық философ Чарльз Франкельге сілтеме жасады. Мунгер Франкельдің мына пікірін түсіндірді:

Жүйе, шешім қабылдаған адамдар салдарына жауап беретін дәрежеде ғана жауапкершілікке ие. Сондықтан Чарли Франкельдің ойынша, барлық қарыз берушілер қарыздарын дереу өтірік пен әңгімелер арқылы басқа біреуге жүктемейтін, ал қарыз жақсы немесе жаман болғанда жауапкершілікті мойындамайтын қарыз жүйесін құруға болмайды. Франкель үшін мұндай жағдай аморальды, жауапкершіліктен шеттес жүйе. Мунгер өзінің философиясының бір бөлігі ретінде 70 жыл бойы салыстырмалы түрде қарапайым Калифорния үйінде тұрды. Көшпенді және сәнді үйлерде тұру туралы сұралғанда Мунгер: «Көбінесе, олар адамды бақытты емес, керісінше, бақытсыз етеді» деді. Мунгер «көп қызғанудан аулақ болыңыз» және «табысыңыздың шегінен шығудан сақтаныңыз» деген қарапайымдылықты бағалады. Мунгердің CNBC телеарнасына берген соңғы сұхбатында ол өзінің жетістігі мен ұзақ өмірін ұзақ жылдар бойы сақталған сақтық сезіміне және «көңіл көшірудің барлық стандартты жолдарынан қашуға» қабілетіне байланысты деп мәлімдеді.

Лолапалуза эффектісі

Мунгер бірнеше қате пікірлер, бейімділіктер немесе бір бағытта бір уақытта бір-бірімен күшін біріктіретін ойлау үлгілері үшін "Лоллапалуза эффектісі" терминін қолданды. Лоллапалуза эффектісі, өзі де ойлау үлгісі болатын, нәтижесінде ойлау үлгілерінің, бейімділіктердің немесе тенденциялардың бірлескен әсерінен экстремалды нәтижелерге әкеліп, иррационалды әрекет ету ықтималдығы артады. 1995 жылы Гарвардтағы "Адамның қателіктерінің психологиясы" атты лекциясында Мунгер Tupperware кештері мен ашық аукциондарды мысалға келтірді, онда "үш, төрт, бес мұндай фактор бірігіп жұмыс істейді де, адам миын шарлап жібереді" деп түсіндірді, яғни қалыпты адамдар бір бағыттағы бірнеше иррационалды бейімділіктерге оңай беріліп кетеді. Tupperware кештерінде өзара сыйлау, тұрақтылық, міндеттемеге ұмтылыс және әлеуметтік дәлелдеме болады. (Шебер кеш ұйымдастырып, оған қатысушылар өзара сыйластық көрсетеді; кеш барысында сіз белгілі бір өнімдерді ұнататыныңызды айтасыз, сондықтан сатып алу сіздің көзқарасыңызға сәйкес келеді; басқа адамдар сатып алады, бұл әлеуметтік дәлелдеме). Ашық аукционда басқалардың ұсыныс білдіруінің әлеуметтік дәлелдемесі, өзара сыйлауға ұмтылыс, затты сатып алуға міндеттеме және жоғалту синдромы, яғни нәрсені жоғалту сезімі кездеседі. Соңғысы – адамның өзіне тиесілі деп санайтын нәрседен айырылғандығы туралы сезімі. Бұл қате пікірлер көбінесе саналы немесе санасыз деңгейде, микро және макроэкономикалық масштабта орын алады.

Крипто валюталар мен Robinhood сын-пікірлері

Мунгер криптовалюталарды сынады, әсіресе Биткойнды "улы жағымсыз нәрсе" деп атады. Мунгер сондай-ақ Робинхудты құмар ойындарымен салыстырып, оның табысы "американдық ғана емес, бүкіл әлемдік жұртшылықтың құмар ойынға бейімділігін пайдалана білетін адамдардың есесінен" екенін айтты және комиссиясыз жеке инвестициялардың құмар ойынға тең болу себебін түсіндірді. "Егер адамдар алғаш рет қалтасына ақша салғанда, оларға күніне 30, 40 немесе 50 мәміле жасауға болатынын айтсаңыз, үстіне комиссия да алмасқа, бірақ олардың тапсырыс ағынын сатсаңыз немесе басқадай амал қолдансаңыз, мұндайдың көбеюін қаламаймын." Ол сонымен қатар криптовалюта қолдануға тыйым салу керек екенін, оны "төменсіздік" деп бағалады; Биткойн "ақымақтық", "адамгершіліксіздік" және "қорқынышты" екенін, бұл басқа біреудің қоқымды саудалағанын көріп, "Мен де қалысқанға болмайды" деп ойлау сияқты екенін, тіпті бұл жыныстық жұқпалы ауру сияқты нәрсе екенін айтты.

Байлық пен қайырымдылық

Ол қайтыс болған кезде, Мунгердің шамамен 2,6 миллиард долларлық жеке капиталы болды және Forbes журналының мәліметінше, әлемдегі ең бай адамдардың тізімінде 1182-орынды иеленді. Мунгер Мичиган университетінің ірі демеушісі болды. 2007 жылы Мунгер Мичиган университетінің құқық мектебіне Хатчинс залында және Уильям В. Кук заң зерттеулер ғимаратында, соның ішінде танымал оқу залында жарықтандыруды жақсартуға 3 миллион доллар сыйлады. 2011 жылы Мунгер құқық мектебіне тағы да сыйлық жасады, Адвокаттар клубының тұрғын үй кешенін жаңартуға 20 миллион доллар бөлді, бұл 39 миллион долларлық шығынның көп бөлігін қамтыды. Адвокаттар клубының жаңартылған бөлігі оның құрметіне Адвокаттар клубындағы Чарльз Т. Мунгер резиденциялары деп аталды. 1997 жылы Мунгерлер Лос-Анджелестегі Марлборо мектебіне, оның түлегі болған Нэнси Мунгерге 1,8 миллион доллар сыйлады. 2011 жылдың 28 желтоқсанында Мунгер Мичиган университетіне Berkshire Hathaway Class A акцияларының 10 данасын (сонда шамамен 1,2 миллион долларға бағаланған) сыйлады. Мунгер және оның қайтыс болған әйелі Нэнси Б. Мунгер Стэнфорд университетінің ірі демеушілері болды. Нэнси Мунгер Стэнфордтың түлегі болды, ал Чарли Мунгердің бұрынғы некеден туған қызы Венди Мунгер де түлек болды (А. Б. 1972). Нэнси мен Венди Мунгер екеуі де Стэнфордтың қамқорлар кеңесінің мүшелері болды. 2023 жылы Мунгер Калифорния штатының Сан-Марино қаласындағы Генри Э. Хантингтон кітапханасы мен өнер мұражайына 40 миллион долларлық акция сыйлады. Ол Хантингтонға Berkshire Hathaway Class A акцияларының 77 данасын, құны 40,3 миллион доллардан астам, сыйлады, деп хабарлады Қағаз бағалы құжаттар және биржалар жөніндегі комиссия. Он жыл бұрын ол мекемеге жаңа білім беру және келушілер орталығын салуға көмектесу үшін Berkshire акцияларының шамамен 33 миллион долларын сыйлаған. Мунгер өзінің серіктесі Уоррен Баффетт және оның серіктесі Билл Гейтс бастаған «Берілуге уәде» атты бастамаға қол қоймады, себебі ол «балаларына көп ақша аударғандықтан, оны бұзғанмын» деп түсіндірді.

At the time of his death, Munger had an estimated net worth of $2.6 billion and was ranked as the 1,182nd richest person in the world, according to Forbes. Munger was a major benefactor of the University of Michigan. In 2007, Munger made a $3 million gift to the University of Michigan Law School for lighting improvements in Hutchins Hall and the William W. Cook Legal Research Building, including the noted Reading Room. In 2011, Munger made another gift to the Law School, contributing $20 million for renovations to the Lawyers Club housing complex, which covered the majority of the $39 million cost. The renovated portion of the Lawyers Club was renamed the Charles T. Munger Residences in the Lawyers Club in his honor. In 1997, the Mungers donated $1.8 million to the Marlborough School in Los Angeles, of which Nancy Munger was an alumna. On December 28, 2011, Munger donated 10 shares of Berkshire Hathaway Class A stock (then valued at approximately $1.2 million total) to the University of Michigan. Munger and his late wife Nancy B. Munger were major benefactors of Stanford University. Nancy Munger was an alumna of Stanford, and Wendy Munger, Charlie Munger's daughter from a previous marriage, was also an alumna (A. B. 1972). Both Nancy and Wendy Munger served as members of the Stanford board of trustees. In 2023, Munger made a gift of stock worth $40 million to the Henry E. Huntington Library and Art Museum in San Marino, California. He gave 77 Class A Berkshire Hathaway shares valued at more than $40.3 million to the Huntington, according to a filing with the Securities and Exchange Commission. A decade ago, he gave the institution nearly $33 million worth of Berkshire stock to help pay for a new education and visitors center. Munger did not sign The Giving Pledge that was started by his partner Warren Buffett and co director, Bill Gates, explaining that he "[could]n't do it" because "[he had] already transferred so much to [his] children that [he had] already violated it."

Сәулет қызметі

Мунгердің ресми сәулет білімі болмаса да, Стэнфорд және Мичиган университеттерінің жатақханалары мен соңғы үйі сияқты көптеген құрылыс жобаларына зор үлес қосты. Ол университеттерге сәулеттік жобаларын дәл орындаған жағдайда ғана қаржылай көмек көрсетті және кәсіби сәулеттік жауапкершілікті лицензияланған сәулетшіге жүктеді, мысалы, Мичиган штатындағы жатақхана үшін Hartman Cox Architects, ал Санта-Барбара университетінің жатақханасы үшін VTBS фирмасы. 2004 жылы Мунгерлер Стэнфордқа аспиранттарға арналған тұрғын үй кешенін салу үшін Berkshire Hathaway Class A акцияларының 500 данасын сыйға тартты, олардың құны сол кезде 43,5 миллион долларға бағаланды. Мунгер отбасы Стэнфордтың Green Library кітапханасына үлкен сыйлық берді, ол Bing Wing-тің қалпына келтірілуіне және кітапхананың екінші қабатында ротонданың салынуына бағытталды. Мунгер 40 жылдан астам уақыт бойы Лос-Анджелестегі Harvard-Westlake мектебінің қамқорлар кеңесінің мүшесі болды және бұрын кеңестің төрағасы қызметін атқарды. Оның бес ұлы мен балалары, сондай-ақ кем дегенде бір немересі осы мектепті бітірді. 2006 жылы Мунгер Harvard-Westlake орта мектебінің кампусындағы құрылыс жобасына 100 Berkshire Hathaway Class A акциясын сыйлады, олардың құны сол кезде 9,2 миллион долларға тең болды. Мунгерлер бұрын мектеп кампусында 13 миллион долларлық Мунгер ғылым орталығын салуға сыйлық жасады, ол 1995 жылы ашылған және «ғылым оқытушысының арманы» деп сипатталған екі қабатты сыныптар мен зертханалар ғимараты. Ғылым орталығының дизайнына Мунгердің үлкен әсері болды. 2013 жылдың 18 сәуірінде Мичиган университеті тарихындағы ең ірі сыйлықты жариялады: Мунгерден 110 миллион долларлық сыйлық, ол ғалымдар қауымдастығын дамытуға арналған жаңа, «заманауи» жатақхананы салуға бағытталды, онда түрлі салалардағы аспиранттар тұрып, идея алмаса алады. Сыйлықтың ішінде 10 миллион доллар аспиранттарға стипендия беруге бөлінді. Мунгер 600 жеке бөлмелі жатақхананы жобалады, олардың көпшілігі терезесіз, көптеген жеке бөлмелерге орналасу үшін. Мичиган университетіндегі Мунгер аспиранттар жатақханасы 2015 жылы ашылды. 2014 жылдың қазан айында Мунгер Калифорния университетінің Санта-Барбарадағы Кавли теориялық физика институтына 65 миллион доллар сыйлайтынын мәлімдеді. Бұл мектеп тарихындағы ең үлкен сыйлық. Сыйлық Кавли институтының қонақтары үшін Мунгер жобалаған тұрғын үй ғимаратын салуға жұмсалды, физиктерді идея алмасу үшін біріктіру мақсатында, Мунгердің айтуынша, «бір-бірімен сөйлесу, жаңа нәрселер жасау, идеяларды өзара толықтыру». 2016 жылдың наурызында Мунгер UC Santa Barbara университетіне тағы 200 миллион доллар сыйлық берді, бұл сыйлық университет Мунгер залын салуға жұмсауға міндеттенгеніне байланысты болды, ол Мунгердің ерекше дизайндық қалауларына сәйкес келетін, әсіресе терезесіз бөлмелер мен ортақ кеңістіктерге ие болды, сонымен қатар Кавли теориялық физика институты үшін берген сыйлығын үш есе арттырды. 2021 жылдың қазан айында Мунгердің университеттің оның дизайлын қатаң сақтау талабы екі онжылдықтан бері университетке қызмет еткен сәулетші Деннис МакФадденді университет Дизайнды қарау комитетінен кетуге мәжбүр етті. МакФадден терезесіз, 1,68 миллион шаршы фут жатақхананың «менің архитектуралық, ата-аналық және адамдық көзқарасымнан қолдау таппайтынын» мәлімдеді. Ішкі ортада табиғи жарық, ауа және табиғатқа көрініс болуы тұрғындардың физикалық және психикалық денсаулығын жақсартатынын көрсететін мол құжатталған дәлелдер бар. Мунгер залының дизайны бұл дәлелдерді ескермейді және бұл маңызды емес деген позицияны қабылдағандай көрінеді.

Though Munger had no formal architectural training, he contributed heavily to numerous building designs, including dormitories at Stanford University and the University of Michigan, as well as his final home. He donated to universities on the precondition that the universities follow his architectural blueprints exactly. and ceded professional architectural responsibility to a licensed architect of record, e. g., Hartman Cox Architects in the case of the dormitory at Michigan, and the firm of VTBS for the U. C. Santa Barbara residence hall. In 2004, the Mungers donated 500 shares of Berkshire Hathaway Class A stock, then valued at $43.5 million, to Stanford to build a graduate student housing complex. The Munger family gave a major gift to Stanford's Green Library to fund the restoration of the Bing Wing as well as the construction of a rotunda on the library's second floor, and endowed the Munger Chair in Nancy and Charles Munger Professorship of Business at Stanford Law School. Munger was a trustee of the Harvard Westlake School in Los Angeles for more than 40 years, and previously served as chair of the board of trustees. His five sons and stepsons as well as at least one grandson graduated from the prep school. In 2006, Munger donated 100 shares of Berkshire Hathaway Class A stock, then valued at $9.2 million, to the school toward a building campaign at Harvard Westlake's middle school campus. The Mungers had previously made a gift to build the $13 million Munger Science Center at the high school campus, a two story classroom and laboratory building which opened in 1995 and has been described as "a science teacher's dream". The design of the Science Center was substantially influenced by Munger. On April 18, 2013, the University of Michigan announced the single largest gift in its history: a $110 million gift from Munger to fund a new "state of the art" residence designed to foster a community of scholars, where graduate students from multiple disciplines can live and exchange ideas. The gift included $10 million for graduate student fellowships. Munger designed the residence, which houses 600 single bedrooms, most of which are windowless in order to accommodate a greater number of single occupant bedrooms. Munger Graduate Residences at the University of Michigan opened in 2015. In October 2014, Munger announced that he would donate $65 million to the Kavli Institute for Theoretical Physics at the University of California, Santa Barbara. This is the largest gift in the history of the school. The donation went toward construction of a residence building designed by Munger for visitors of the Kavli Institute in an effort to bring together physicists to exchange ideas as Munger stated, "to talk to one another, create new stuff, cross fertilize ideas". In March 2016, Munger announced a further $200 million gift to UC Santa Barbara, conditioned on the university's commitment to spend it on the construction of Munger Hall, an undergraduate dormitory of Munger's own unconventional design preferences, notably windowless bedrooms and common areas, while tripling the record gift he gave for the Kavli Institute for Theoretical Physics. In October 2021, Munger's insistence that the university follow his design compelled architect Dennis McFadden, who had served the university for two decades, to resign from the university's Design Review Committee. McFadden stated that the windowless, 1.68 million square foot dormitory would be "unsupportable from my perspective as an architect, a parent, and a human being An ample body of documented evidence shows that interior environments with access to natural light, air, and views to nature improve both the physical and mental wellbeing of occupants The Munger Hall design ignores this evidence and seems to take the position that it doesn't matter [T]he building is a social and psychological experiment with an unknown impact on the lives and personal development of the undergraduates the university serves."

Жеке өмір

1945 жылы Калтех институтында оқып жүргенде, Мангер Фредерик Р. Хуггинс пен Эдит М. Хуггинстің қызы Нэнси Хуггинске үйленді. Ол Пасадена қаласында туған, ал Скриппс колледжінде Мангердің әпкесімен бірге тұрған. Олардың үш баласы болды: Венди Мунгер (бұрынғы корпоративтік заңгер, Стэнфорд университетінің және Хантингтон кітапханасының қамқорлық кеңесінің мүшесі), Молли Мунгер (азаматтық құқықтарды қорғаушы және Калифорния штатындағы мемлекеттік білім беруді қаржыландыру үшін салықты арттыру жөніндегі референдумды қолдаған), және Тедди Мунгер (9 жасында лейкемиядан қайтыс болды). Мангер ажырасқаннан кейін, бірнеше жылдан соң Дэвид Нобл Барридің қызы Нэнси Барриге қайта үйленді. Олардың төрт баласы болды: физик және республикалық белсенді Чарльз Т. Мунгер кіші, Эмили Мунгер Огден, Барри А. Мунгер және Филип Р. Мунгер. Мангердің екінші некесінен екі өгей баласы болды: Уильям Гарольд Бортвик және Дэвид Бортвик. 2002 жылдың 22 шілдесінде Мангердің бірінші әйелі Нэнси Хаггинс Фриман 76 жасында рактан қайтыс болды. Мангер республикашыл болды және Трамп әкімшілігінің саясатын қоса алғанда, көптеген саяси мәселелер бойынша өз пікірін білдірді. Мангер өзін "қалыпты республикашыл емес" деп атады, мысалы, АҚШ денсаулық сақтау жүйесін жақсарту үшін "барлығына медициналық көмек" бағдарламасын қолдады, "біз ақырында бір төлемді жүйеге көшуіміз керек деп ойлаймын" деді. Мангер басқа бір сұхбатында да осы пікірін қайталап, АҚШ-тың "нашар" жүйесімен салыстырғанда Сингапурдың бір төлемді жүйесін жоғары бағалады, оны "ұлттық ұят" деп сипаттады. 50 жасында, сәтсіз көз катарактасы операциясынан кейін сол көзі соқыр болғаннан кейін, Мангер қатты ауырсынуға шыдамай сол көзін алып тастады. Дәрігерлер оған симпатикалық офтальмия дамығанын айтқанда, бұл оның қалған көзінің соқыр болуына әкелуі мүмкін еді, Мангер Брайль әліпбиін үйренуге кірісті. Көздің жағдайы ақырында жақсарды және ол өмірінің соңына дейін оң көзімен көре алды. Мангер 2023 жылдың 28 қарашасында Санта-Барбарадағы ауруханада 99 жасында, 100 жасқа толуына 34 күн қалғанда қайтыс болды. Өлімі туралы мәлімдеме жасаған Уоррен Баффет: "Беркшир Хатауэй Чарлидің шабыты, даналығы және қатысуы болмағанда қазіргі деңгейге жетпес еді" деді. Мангердің есіне құрмет білдірген американдық бизнес қауымдастығының басқа да көрнекті өкілдері: Microsoft негізін қалаушы Билл Гейтс, Apple компаниясының бас директоры Тим Кук, JP Morgan Chase компаниясының төрағасы және бас директоры Джейми Даймон, Bank of America компаниясының бас директоры Брайан Мойнихан және хедж-фонд менеджері Рей Далио. Беркшир Хатауэй акционерлеріне жазған алғашқы жылдық хатында Мангердің қайтысынан кейін Баффет өзінің серігі туралы толыққанды мәлімет берді: Чарли ешқашан өзінің рөлін мойындауға тырыспады, керісінше, маған мақтау жинауға және құрметке ие болуға мүмкіндік берді. Оның маған қарым-қатынасы бір жағынан үлкен аға, екінші жағынан сүйікті әке секілді болды. Тіпті ол өзінің дұрыс екенін білгенде де, маған билікті берді, ал мен қателескенде ол ешқашан – ешқашан – менің қателігімді еске салған жоқ. Физикалық әлемде үлкен ғимараттар сәулетшілерімен байланысты, ал бетон құйған немесе терезелерді орнатқан адамдар ұмытылып кетеді. Беркшир үлкен компанияға айналды. Мен көптен бері құрылыс бригадасын басқарып келсем де, Чарли әрқашан осы компанияның сәулетшісі деп есептелуі керек.

In 1945, while studying at Caltech, Munger married Nancy Huggins, daughter of Frederick R. Huggins and Edith M. Huggins. She was a Pasadena native who had been Munger's sister's roommate at Scripps College. They had three children, Wendy Munger (a former corporate lawyer, trustee of Stanford University, and trustee of The Huntington Library), Molly Munger (a civil rights attorney and funder of a ballot initiative to raise California taxes for public education), and Teddy Munger (deceased, leukemia, age 9). After Munger's divorce, he remarried within a couple of years to Nancy Barry, daughter of David Noble Barry Jr. and Emilie Hevener Barry. They had four children: physicist and Republican activist Charles T. Munger Jr., Emilie Munger Ogden, Barry A. Munger, and Philip R. Munger. Munger also had two stepchildren from his second marriage: William Harold Borthwick and David Borthwick. On July 22, 2002, Munger's first wife Nancy Huggins Freeman died of cancer at age 76. Munger was a Republican and provided his opinions on a number of political topics including the policies of the Trump administration. Munger stated he was "not a normal Republican", for example advocating "Medicare for all" as a fix to the U. S. healthcare system, saying "I think we should have
single payer medicine eventually". Munger repeated his sentiments in another interview, praising Singapore's single payer system in contrast to the U. S. "insane" system which is a "national disgrace". In his 50s, after a failed eye cataract surgery that rendered his left eye blind, Munger had his left eye removed due to severe pain. When doctors told him he had developed sympathetic ophthalmia, which could lead to blindness in his remaining eye, Munger started taking braille lessons. The eye condition eventually receded and he kept eyesight in his right eye for the rest of his life. Munger died at a hospital in Santa Barbara, California, on November 28, 2023, at the age of 99, 34 days shy of his 100th birthday. In the statement announcing his death, Warren Buffett said, "Berkshire Hathaway could not have been built to its present status without Charlie's inspiration, wisdom and participation." Other prominent figures in the American business community who issued statements in Munger's memory include Microsoft founder Bill Gates, Apple CEO Tim Cook, Chairman and CEO of JP Morgan Chase Jamie Dimon, Bank of America CEO Brian Moynihan and hedge fund manager Ray Dalio. In the first annual letter to Berkshire Hathaway's shareholders written after Munger's death, Buffett gave a fuller account of his partner:Charlie never sought to take credit for his role as creator but instead let me take the bows and receive the accolades. In a way his relationship with me was part older brother, part loving father. Even when he knew he was right, he gave me the reins, and when I blundered he never – never – reminded me of my mistake. In the physical world, great buildings are linked to their architect while those who had poured the concrete or installed the windows are soon forgotten. Berkshire has become a great company. Though I have long been in charge of the construction crew; Charlie should forever be credited with being the architect.

Жалпы және келтірілген дереккөздер

Бевелин, Питер (2007). Даналықты іздеу: Дарвинден Мунгерге дейін.
Гриффин, Трен (2015). Чарли Мунгер: Толыққанды инвестор.
Кауфман, Питер (2005, екінші басылымы 2006, үшінші басылымы 2008). Кедей Чарлидің альманахы: Чарльз Т. Мунгердің білімі мен даналығы.
Лабитан, Бад (2008). Уоррен Баффет пен Чарли Мунгердің төрт сүзгісі: Акалмикс.
Лоу, Джанет (2000). Әбден дұрыс! Беркшир Хатауэй миллиардері Чарли Мунгердің сахна артында, Джон Уайли және ұлдары.