Кіріспе

Сұйықтың ағынын немесе қысымын реттейтін клапан. Ағынды басқару клапаны сұйықтың ағынын немесе қысымын реттейді. Басқару клапандары әдетте ағын өлшегіштер немесе температура датчиктері сияқты тәуелсіз құрылғылардан келетін сигналдарға жауап береді.

Операция

Басқару клапандары әдетте іске қосу механизмдерімен және позициялық реттегіштермен жабдықталады. Көптеген салаларда бақылау мақсатында пневматикалық шарлы және диафрагмалық клапандар кеңінен қолданылады, бірақ (өзгертілген) шарлы және көбелек клапандар сияқты төрттен бір айналымды клапандар да қолданылады. Басқару клапандары гидравликалық іске қосу механизмдерімен де (гидравликалық пилоттар деп те аталады) жұмыс істей алады. Осы клапан түрлері автоматты басқару клапандары деп те белгілі. Гидравликалық іске қосу механизмдері қысым немесе ағын өзгерістеріне ден қойып, клапанды ашады/жабады. Автоматты басқару клапандарына сыртқы қуат көзі қажет емес, яғни сұйықтық қысымы оларды ашу және жабу үшін жеткілікті. Автоматты басқару клапандарына қысымды төмендету клапандары, ағынды реттеу клапандары, кері қысымды сақтау клапандары, биіктік клапандары және қауіпсіздік клапандары жатады.

Қолдану

Өңдеу зауыттары жүздеген, тіпті мыңдаған бақылау циклдерінен тұрады, олардың барлығы бір-бірімен желіге қосылып, сатылымға ұсынылатын өнімді өндіреді. Осы бақылау циклдерінің әрқайсысы соңғы өнімнің сапасын қамтамасыз ету үшін қажетті жұмыс ауқымында қысым, ағын, деңгей немесе температура сияқты маңызды процестік айнымалыларды ұстауға арналған. Әрбір цикл процесс айнымалысына зиян келтіретін бұзылыстарды қабылдайды және ішкі түрде тудырады, ал желідегі басқа циклдердің өзара әрекеттесуі процесс айнымалысына әсер ететін қосымша бұзылыстарды жасайды. Бұл жүктемелік бұзылыстардың әсерін азайту үшін сенсорлар мен хабар таратушылар процесс айнымалысы және оның белгілі бір қажетті мәнге қатынасын туралы ақпаратты жинайды. Бақылаушы бұл ақпаратты өңдеп, жүктемелік бұзылу орын алғаннан кейін процесс айнымалысын қалыпқа келтіру үшін не істеу керектігін анықтайды. Барлық өлшеу, салыстыру және есептеу жұмыстары аяқталғаннан кейін, бақылаушы таңдаған стратегияны іске асыру үшін қандай да бір соңғы басқару элементі қолданылуы тиіс. Процесс бақылау саласында ең көп қолданылатын соңғы басқару элементі – басқару клапаны. Басқару клапаны газ, бу, су немесе химиялық қосылыстар сияқты ағып жатқан сұйықтықты басқару арқылы жүктемелік бұзылуды өтеуге және реттелетін процесс айнымалысын қажетті мәнге мүмкіндігінше жақын ұстауға мүмкіндік береді.