Кіріспе

Эдинбург қаласындағы әдеби фестиваль

Эдинбург халықаралық кітап фестивалі (EIBF) – әр жылдың тамыз айында Шотландияның Эдинбург қаласының орталығында екі апта бойы өтетін кітап фестивалі. Әлемдегі осы сипаттағы ең ірі фестиваль деп танылған бұл шарада мәдени және саяси лекциялар мен пікірсайыстар, сондай-ақ балаларға арналған жақсы қалыптасқан іс-шаралар бағдарламасы ұйымдастырылады. Фестиваль Эдинбург халықаралық фестивалі және Эдинбург фестивалі Фринджімен, сонымен қатар Эдинбург фестивалінің құрамына кіретін басқа да шаралармен бірге өтеді. Директор – Ник Барли.

Тарих

Алғашқы кітап фестивалі 1983 жылы Эдинбургте шатырда өтті. Бастапқыда екі жылда бір рет ұйымдастырылатын бұл іс-шара 1997 жылдан бастап жыл сайын өткізіле бастады. Ол ірі (2015 жылы 225 000 келуші) және дами жөнеле жатқан халықаралық шара, Эдинбургтің танымал тамыз айындағы өнер тойларының маңызды бөлігі. Бұл себепті, мүмкін, Эдинбург 2004 жылы ЮНЕСКО-ның алғашқы әдебиет қаласы деп жарияланды. Шарлотта алаңындағы фестиваль 2020 жылы COVID-19 пандемиясының салдарынан жойылды, бірақ кейбір шаралар онлайн форматта ұйымдастырылды.

Бағдарлама

2016 жылы фестиваль 17 күн бойы 55-тен астам елден 800-ден астам автор мен басқа да қатысушылар келді. Іс-шаралар жазу семинарлары, білім беру шаралары, панельдік талқылаулар, сондай-ақ халықаралық жазушылардың, ақындардың, драматургтердің, музыканттардың, иллюстраторлардың, тарихшылардың және философтардың лекциялары мен қойылымдарын қамтыды. Ересектер мен балалар үшін де іс-шаралар ұйымдастырылды. Өткен фестивальдерде:

Негізгі бағдарламамен қатар балалар бағдарламасы да жүргізілді. Семинарлар, әңгіме айту, панельдік талқылаулар, авторлық кездесулер және кітаптарға қол қою сияқты шараларды қамтитын балалар бағдарламасы көпшілік пен мектептердің арасында үлкен танымалдыққа ие және жастарға арналған кітаптар мен оқу бойынша әлемдегі ең ірі шаралардың бірі болып табылады. Ол Jacqueline Wilson, Joan Lingard, Charlie Higson және Anne Fine сияқты авторларды жиі шақырады. Сонымен қатар, кешкі уақытта Edinburgh Gin демеушілігімен тегін музыка мен поэзия кештері өтетін "Unbound" бағдарламасы бар. 2016 жылдың мамыр айында кітап фестивалі ұйымдастырған пилоттық спутниктік әдеби шара Фолкирк қаласында "LandWords" деген атпен өтті. 2016 жылдың тамызында "Booked!" деген атпен кітап фестивалі Шотландияның тағы үш қаласында (Абердин, Гринок және Галашилс) өтті. Бұл кеңейтуге Халықтың пошталық лотереясының қаржысы да жұмсалды.

Өткізу орны

2019 жылға дейін Кітап фестивалі негізінен Эдинбург қаласындағы Джордж көшесінің батыс жағында, Шарлотта сквер бақтарында орналасқан шатырлар жиынтығында өткізілді. 2017 жылы іс-шара және бірнеше алаңдар келушілер санының артуына байланысты, сондай-ақ фестивальдің жеке меншік бақтарға тигізетін әсерін азайту мақсатында Джордж көшесіне дейін кеңейтілді. 2021 жылы фестиваль Эдинбург өнер колледжіне көшірілді және 2023 жылға дейін сонда қалу жоспарланған. 2022 жылдың мамырында ұйымдастырушылар 2024 жылы фестивальдің Лористон-плейс көшесіндегі бұрынғы Корольдік аурухана орнындағы Эдинбург университетінің болашақ институтында жаңа, тұрақты орнына көшетінін мәлімдеді.

Қосымша іс-шаралар

Барлық ірі және сәтті фестивальдер сияқты, Кітап фестивалі де жылдар бойы бірнеше қосымша шараларға бастау берді. 2004 және 2006 жылдары "Шөлдеген түс" деп аталатын шара өзін арзан, ресми емес балама ретінде таныстырды. 2008 жылы негізгі Кітап фестивалімен бір уақытта екі жеке фестиваль өтті. Біріншісі – Эдинбург кітап шеткі фестивалі, ол өзінің шараларын Эдинбургтегі Николсон көшесіндегі Word Power (қазір Lighthouse Books деп аталады) кітап дүкенінде өткізді, ол 2023 жылға дейін жалғасуда. Екіншісі – Батыс Порт кітап фестивалі, ол қаланың Батыс Порт аймағындағы қолданылған/антиквариат кітап дүкендеріне негізделген. Соңғысы 2008 жылдан 2012 жылға дейін өтті. Екі шеткі фестиваль де тегін шаралар ұйымдастырды және негізгі фестивальға қарағанда азырақ ресми балама ретінде қарастырылды.

Демеушілік дау

2023 жылы 50-ден астам автор қол қойған ашық хат, 2024 жылғы фестивальді оның негізгі демеушісі – "қарбалас отыннан пайда көретін корпорацияларға 5 миллиард фунт стерлинг инвестиция салған" Бейли Гиффорд инвестициялық фирмасына бойкот жасаймыз деп мәлімдеді. Бұл, экологиялық белсенді Грета Тунбергтің демеушілікке байланысты фестивальден бас тартуынан кейін болды, ол компанияны мәдени шараларды демеушілік ету арқылы жасылға бояумен әрекет етуде айыптады.