Кіріспе

Көлікті тұраққа қоюға арналған белгіленген орын – 1933 жылғы қысқа анимациялық фильм.

Тұрақ орыны, тұрақ жайы немесе тұрақ алаңы – тұраққа арналған, асфальтталған немесе асфальтталмаған белгіленген орын. Ол тұрақ гаражында, тұрақ алаңында немесе қала көшелерінде орналасуы мүмкін. Орын жол бетіндегі белгілермен шеберілген болуы мүмкін. Автокөлік параллель, перпендикуляр немесе бұрышты тұрақ арқылы орынға сыяды. Егер тізбектей тұрақ болса, кім алға тұраққа кірсе, ол техникалық тұрғыдан артқы орында болады. Екінші көлік алдында тұрады, себебі олар бірінші болып шығуы керек. Тұрақ орынының орналасуына қарай, тұраққа рұқсат етілген уақыт ережемен белгіленуі мүмкін, ал тұрақтан пайдалану үшін төлем қажет болуы мүмкін. Ол тегін тұрақ ретінде белгіленуі мүмкін. Егер орынға деген сұраныс ұсыныстан асып кетсе, көліктер тротуарға, шөпке және осы мақсатқа арналмаған басқа жерлерге толып кетуі мүмкін.

Үлгілер

Көптеген моторлы көліктер үшін үш кең таралған тұрақ орналастыру тәсілі бар: параллельді, перпендикулярлы және бұрыштық тұрақ. Бұл жүргізушінің көлігін өздігінен тұраққа қоюға мүмкіндік беретін конфигурациялар.

Параллельді паркинг

Автомобильдерді қатар тұрақтайтын кезде, олар бір қатарға тізіледі, бір машинаның алдыңғы бампері көрші машинаның артқы бамперіне қаратылады. Мұндай тұрақ көше бойындағы тротуармен қатар жасалады, егер тротуар болса. Параллельді тұрақ – автомобильдерді көшеде тұрақтап қоюдың ең көп таралған тәсілі. Ол тұрақ алаңдарында және тұрақ құрылыстарында да қолданылуы мүмкін, бірақ көбінесе басқа тәсілдермен жасалған тұрақ орындарын толықтыру үшін ғана пайдаланылады.

Тік тұрған тұрақ

Перпендикулярлы тұрақ, сонымен қатар бұрыштық тұрақ деп те аталады, көліктер жолаққа, тротуарға немесе қабырғаға перпендикуляр орналастырылып, бір-біріне қатар тізеді. Бұл типтегі тұрақ кеңірек орын болғанда, параллель тұраққа қарағанда жолдың (немесе тротуардың) бір ұзындығына көбірек көлік сыяды, сондықтан көбінесе автотұрақтарда және автотұрақ құрылыстарында қолданылады. Көбінесе, перпендикулярлы тұрақтарды пайдаланатын автотұрақтарда екі қатар тұрақтар бір-біріне қарама-қарсы орналастырылып, араларында өтетін жолдар болады. Егер басқа көліктер кедергі келтірмесе, жүргізуші бір тұрақ орынынан өтіп, келесісіне кіре алады, соның арқасында тұрақтан шығарда кері жүру қажеттілігі болмайды. Кейде көше ортасында бір қатар перпендикулярлы тұрақтар белгіленеді. Бұл ретте маневр жасағанда кері жүрудің қажеті болмайды, көліктер алға қарай кіріп, алға қарай шығады.

Басқа тұрақтау әдістері

Автомобильдік көліктерді орналастырудың осы негізгі тәсілдерінен өзге, көліктерді орналастыруға көбірек бейімделіп жасалған тәсілдерге мұқтаж жағдайлар да болады. Мысалы, Чикаго және Бангалор сияқты кейбір ірі қалалардың жерінің құны жоғары болғандықтан, тұрақ орынға деген қажеттілік артып, ресми және бейресми тұрақтар пайда болады. Мұнда жүргізушілер көліктің кілттерін күзетшіге қалдырып, ол көліктерді мүмкіндігінше көп орналастыруға тырысады. Көліктер перпендикуляр және/немесе параллель тұрақтарға бес қабатқа дейін тізіліп, күзетшіге арналған шектеулі өткелдермен орналастырылуы мүмкін. Мұндай жағдайларды күзетшілік тұрақ деуге болады. Егер тұрақ немесе нысан бизнестің клиенттеріне қызмет көрсету үшін ұсынылса, онда ол жеке тұрақ қызметі болып саналады. Қала ішіндегі тұрақтар көбінесе уақытша болып табылады, операторлар жаңа кеңсе ғимараты салынатын бос жалданатын жерді пайдаланады. Кейбір қалалық тұрақтарда жеке лифттер орнатылған, бұл көліктерді бірін-бірің үстіне қоюға мүмкіндік береді. Тағы бір бейімделіп жасалған тәсіл – тізбектей тұрақ. Бұл кейде тұрғын үйлердегі автомобильдік тұрақтарда қолданылады, екі көлік бір-біріне тізбектей орналасады. Бірінші көлік тәуелсіз түрде шыға алмайды, ал екінші көлік шығу үшін жылжуы керек. Күзетшілік тұрақ сияқты, мұндағы мақсат – шектеулі кеңістікте тұраққа қойылатын көліктердің санын арттыру. Формалданып жасалған тізбектей тұрақ кейде жергілікті жоспарлау органдарынан рұхсат алады, себебі қызметкерлерге арналған тұрақтарда қосымша орындар қажет болады.

Белгілер мен орынның көлемі

Автопаркингтерде (британ ағылшынша "car parks") көлік қоюға тек белгіленген жерлерде ғана рұқсат етіледі. АҚШ-та паркинг орындарының ең төменгі ені стандарттары әдетте бұрышты және тік орналасқан кеңістікке дейін жетеді. Есіктер ашылуы үшін кең болуы керек, ал параллельді паркинг орындары аз қозғалыс бар көрші көшелерде тар болуы мүмкін. Автопаркинг пен жүргізу аймағының арасындағы шекара әрқашан анық белгіленбегендіктен, паркинг орнының ұзындығын анықтау қиынырақ. Алайда, бұрышты және перпендикуляр кеңістіктердің көпшілігі ұзындығы бойынша орташа есеппен саналады. Құрама Штаттарда көліктер орташа есеппен басқа елдерге қарағанда үлкен болғандықтан, 10 фут (3 м) тереңдіктегі тұрақтар жиі кездеспейді және көпшілік тұрақтар , 19 фут (6 м) тереңдік стандартты DOT ұсынған перпендикулярлық тұрақтар үшін ұсынылатын тереңдік болады. Параллельді паркинг орындары әдетте ұзын. Құрылыс кезінде паркинг орнының нақты өлшемдері әртүрлі факторларға байланысты анықталады. Жердің қымбаттауы шағын өлшемді және шағын кеңістіктерді енгізуге ықпал етеді. Көптеген гараждар мен паркингтерде тек шағын көліктер үшін арналған орындар бар. Бұл орындар дәстүрлі орындарға қарағанда тар, сондықтан көбірек көліктерге тұруға мүмкіндік береді. Француздық "Norme NF P 91 100" стандартына сәйкес, паркинг орындарының ең төменгі ені (Қараңыз: fr:Marquage du stationnement en France). Швейцариядағы Веве қаласындағы сияқты тар паркинг орындарында үлкен көліктерде есікті ашу қиынға соғуы мүмкін. Үлкен көліктер үшін бөлгіштің мөлшері шектеулі болғанда қиындықтар туындайды. Автомобиль қауымдастықтары бұл мәселе туралы ескертеді. Швейцарияның паркингті реттеу қауымдастығы бұл мәселені 2016 жылға қарастыруды жоспарлап отыр. Ұлыбританияда ұсынылатын стандартты параллель паркинг орнының мөлшері ұзындығы бойынша кең. Соңғы уақытта Ұлыбританиядағы көптеген паркинг орындарының қазіргі заманауи көліктерге сыйымсыз екендігі туралы пікірлер айтылып келеді, себебі стандарттар ондаған жылдар бұрын белгіленгеннен бері көліктер едәуір үлкен болды. Жаңа стандарттық мөлшері - ені 2,6 метр (8,5 фут) және ұзындығы 5 метр (16,4 фут) ұсынылды. Австралияда мөлшерлер AS2890 стандартында көрсетілген және ені 2,4 м, ұзындығы 5,4 м.

Мүгедектерге арналған көлік тұрағы

Кейбір тұрақ орындары мүгедектерге арналған, мүмкіндігі шешілген адамдар үшін резервтелген. Мүгедектерге арналған тұрақ орындары әдетте Халықаралық қолжетімділік таңбасымен белгіленеді, бірақ практикада таңбаның дизайны кең ауқымда өзгереді. АҚШ-та тұрақ орындарына қатысты ережелерді Access Board анықтайды.

Әйелдерге арналған көлік тұрағы

Кейбір елдерде әйелдерге арналған тұрақ орындары, жыныстық шабуылдар қаупін азайту, әйелдерге тұрақ табуды жеңілдету үшін, немесе сауда орталықтарына немесе жұмыс орындарына жақынрақ болуы үшін, көбірек көрінетін жерлерге орналастырылған.

АҚШ-тың жол жиегі белгілері

Америка Құрама Штаттарында жол жиегінің белгілері Бірыңғай жол қозғалысын басқару құрылғыларының нұсқаулығымен (MUTCD) реттеледі. Жергілікті автомобиль жолдары агенттіктері парковкa ережелерін толықтыру үшін жол жиегінің белгілеріне арнайы түстерді бекіте алады. Калифорния штатында жол жиегінің түсіне қатысты түрлі ережелер бар. Ақ түсті жол жиегі жолаушыларды түсіру немесе көтеру үшін арналған. Жасыл түсті жол жиегі – уақыт белгілі парковкa үшін. Сары түсті жол жиегі жүк тиеу-түсіруге, ал көк түсті жол жиегі – мүгедектерге, тиісті табельдері бар көліктерге арналған. Қызыл түсті жол жиегі – тек шұғыл көліктерге, өрттен қорғау аймақтарына (тоқтауға, тұруға немесе парковкa жасауға тыйым салынады) арналған. Орегон және Флорида штаттарында сары түсті жол жиегі парковкaға тыйым салады. Грузия штатында парковкaға тыйым салу үшін қызыл немесе сары түс қолданылуы мүмкін. Сиэтл қаласында (Вашингтон штаты) қызыл және сары түстердің кезектесуі автобус аялдамасын көрсетеді.