Кіріспе
Американдық зерттеуші және саяхатшы (1751–1789)
Джон Ледьярд (1751 жылдың қарашасы – 1789 жылдың 10 қаңтары) – американдық зерттеуші және саяхатшы.
Ерте өмір
Ледьярд 1751 жылы қарашада Коннектикут штатының Гротон қаласында дүниеге келді. Ол Абигейл Янгс Ледьярд пен капитан Джон Ледьярд-кішінің тұңғыш баласы, сквайр Джон Ледьярд-ағаның ұлы. Бала дүниеге келгеннен кейін бір-екі күн өткен соң капитан Джон әкесінің кемесіне мініп, Батыс Үндістанға қарай жол тартты. Үш жылдан кейін Ледьярд Коннектикут штатының Хартфорд қаласындағы әдесімен бірге болды, онда ол мектепке барып оқыды. Оның әдесі Ледьярд 20 жасқа толғанға дейін қайтыс болды (Сквайр Ледьярд 1771 жылдың қыркүйегінде қайтыс болды; немересі Джон III әдесінің қайтыс болуына үш ай қалғанда 21 жасқа толуға тиіс болған). Ледьярд Дартмут колледжінде қысқа ғана уақыт оқыды (ол кезде колледж 3 жылдық тарихы бар еді), 1772 жылдың 22 сәуірінде келді. Ол сол жылдың тамыз және қыркүйек айларында екі айға рұқсатсыз кетіп, қыс ортасында лагерьге экспедиция ұйымдастырды және 1773 жылдың мамыр айында колледжді толығымен тастап кетті. Есте қаларлықтай, ол өзіне жеке қайық жасап, Коннектикут өзенімен әдесінің шаруашылығына дейін бір апта жүзіп барды. Бүгінде Дартмут аутинг клубының бөлімшесі болып табылатын «Ледьярд каноэ клубы» оның құрметіне Коннектикут өзенімен жыл сайын каноэ саяхатын ұйымдастырады. Бос уақытында ол саяхаттауға шешім қабылдады; «Өзіме жеті жылдық саяхатқа уақыт бөлемін», - деп жазды ол туысына. Ол Гибралтар, Барбария жағалауы және Кариб теңізіне бір жылдық сауда сапарына кәдімгі теңізші ретінде сапарлады. Келесі сапарында ол Англияның Портсмут қаласында кемеден секіріп түсті, бірақ көп ұзамай әскерге алынып, британдық теңіз күштеріне морской пехотинец ретінде қосылуға мәжбүр болды.
Капитан Куктың үшінші сапары
1776 жылдың маусым айында Ледьярд британдық теңізші ретінде капитан Джеймс Куктың үшінші және соңғы сапарына қосылды. Бұл экспедиция 1780 жылдың қазанына дейін жалғасты. Осы төрт жыл ішінде оның екі кемесі Сандвич аралдарында, Жақсы Үміт мүйісінде, Оңтүстік Африка жағасындағы Принс-Эдвард аралдарында, Кергелен аралдарында, Тасманияда, Жаңа Зеландияда, Кук аралдарында, Тонгада, Таитиде және Гавайиде (экспедиция алғаш рет құжаттаған) тоқтады. Ол Солтүстік Американың солтүстік-батыс жағалауына дейін жетті, бұл Ледьярдты батыс жағалауына, Алеут аралдары мен Аляскаға, Беринг теңізіне және Кук қаза тапқан Гавайиге дейін жеткен алғашқы АҚШ азаматы етті. Ол Кеалакекуа шығанағынан Мауна-Лоа тауының шыңы – Мокуавеовеоға көтерілуге тырысты, бірақ қайта оралуға мәжбүр болды. Қайту сапары Камчатка, Макао, Батавия (қазіргі Джакарта) арқылы, тағы да Жақсы Үміт мүйісін айналып, Англияға жетті. Британдық теңіз флотының теңізшісі болған Ледьярд Америка революциясында соғысу үшін Канадаға жіберілді. Бірақ ол дезертирлік жасап, Дартмутқа оралып, «Капитан Куктың соңғы сапары туралы күнделігін» жаза бастады. Ол 1783 жылы, Гавайиге сапарлағаннан кейін бес жыл өткен соң жарық көрді және Америка Құрама Штаттарында авторлық құқықпен қорғалған алғашқы еңбек болды (іс жүзінде Коннектикут штатының заң шығарушы органының арнайы шешімімен авторлық құқық қорғалған; федералды авторлық құқық 1790 жылға дейін енгізілмеген). Бүгінде бұл еңбек сирек кітаптардың библиографиясында Гавайи туралы Америкада басылған алғашқы саяхаттық очерк ретінде танылады. (күкірт қышқылы) және 1789 жылдың 10 қаңтарында Мысырдың Каир қаласында қайтыс болды. Джон Ледьярд Нил өзенінің жағасындағы құмды төбелерге қарапайым жерленген, бірақ оның қаза орны бүгінде белгісіз.
Мұра
Дартмуттың Ледьярд каноэ клубынан өзге, 2002 жылдың көктемінде Дартмуттың екі үшінші курс студенті Питер Болер мен Питер Брюитт Ледьярдтың саяхатын қайта жасады. Олар Швеция, Финляндия және Ресей арқылы Стокгольмнен Санкт-Петербургке дейін 2000 шақырымнан астам қашықтықты басып өтті, жағалау бойымен өтетін және Норрстиген деп аталатын ежелгі шведтік пошта жолымен саяхаттады.
Таңдалған шығармалар
Капитан Куктың соңғы саяхаты: Джон Ледьярдтың жинақталған жазбалары, ред. Джеймс Цуг, National Geographic Adventure Classics, National Geographic Society, 2005 жыл.