Кіріспе
Жапондық ішкі автомобиль нарығы (JDM) – Жапонияның автомобильдер мен автомобиль бөліктерінің ішкі нарығы. Жапондық иелері қатаң көлік құралдарын тексеруден өтеді және «сұр нарықпен» күреседі. JDM автомобильдерінің орташа жасы 8,7 жылды құрайды, бұл ішкі жалпы өнім бойынша алдыңғы 50 елдің ішіндегі 30-ының сарптамасында 9-орынды таныстырады. Халықаралық Автомобиль Федерациясының мәліметінше, Жапониядағы автомобильдің жылдық орташа жүрісі 500 км-ден аспайды, бұл АҚШ-тың орташа көрсеткішінің жартысынан да аз. Жапондық автомобильдер экспортқа арналған автомобильдерден және басқа елдерде жасалған ұқсас платформалардан алынған көліктерден айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Жапондық автокөлік иелері ұзақ мерзімді меншікке қарағанда инновацияларға көбірек мән береді, бұл жапондық автокөлік өндірушілерін жаңа технологияларды жетілдіруге және отандық автомобильдерде алдымен жобалауға мәжбүр етеді. Мысалы, 2003 жылғы Honda Inspire Honda-ның өзгермелі цилиндрлерді басқару жүйесін алғаш рет қолданды. Дегенмен, 2003 жылғы Honda Accord V6, негізінен Солтүстік Америка нарығына бағытталған, сол автомобильдің негізгі түрінде VCM болған жоқ, себебі Cadillac 1980 жылдары V8 6.4 қозғалтқышымен жасаған әрекетінен кейін бұл жүйе жаман қадірге ие болды. VCM 2008 жылғы қайта жаңарту кезінде Accord V6-ға сәтті енгізілді. 1988 жылы JDM автомобильдері өндірушілер арасындағы ерікті шектеулерге сәйкес және қауіпсіздік мақсатында Жапон Автомобиль Өндірушілер қауымдастығы (JAMA) белгілеген ең жоғары жылдамдықпен шектелді. Жылқы қуатының шегі 2004 жылы алынып тасталды, бірақ жылдамдық шегі күшінде қалды.
Japanese domestic market (JDM) refers to Japan's home market for vehicles and vehicle parts. Japanese owners contend with a strict motor vehicle inspection and grey markets. The average age of JDM cars is 8.7 years, ranking 9th in a survey of 30 of the top 50 countries by gross domestic product. According to the Fédération Internationale de l'Automobile, a car in Japan travels a yearly average of over only , less than half the U. S. average of
Japanese domestic market vehicles may differ greatly from the cars that Japanese manufacturers build for export and vehicles derived from the same platforms built in other countries. The Japanese car owner looks more toward innovation than long term ownership which forces Japanese carmakers to refine new technologies and designs first in domestic vehicles. For instance, the 2003 Honda Inspire featured the first application of Honda's Variable Cylinder Management. However, the 2003 Honda Accord V6, which was the same basic vehicle, primarily intended for the North American market, did not feature VCM, which had a poor reputation after Cadillac's attempt in the 1980s with the V8 6 4 engine. VCM was successfully introduced to the Accord V6 in its redesign for 2008. In 1988, JDM cars were limited by voluntary self restraints among manufacturers to and a top speed of , limits imposed by the Japan Automobile Manufacturers Association (JAMA) for safety. The horsepower limit was lifted in 2004 but the speed limit of remains.
VIN нөмірі
Жапон автокөлік өндірушілері шетелде кең таралғандай көлік идентификациялық нөмірін қолданбайды. Оның орнына, олар өз көліктерін анықтау үшін фрейм нөмірін, шасси нөмірін немесе көлік ID нөмірін, сондай-ақ модель кодын және эмиссия кодын пайдаланады. Фрейм нөмірі көліктің моделін және сериялық нөмірін анықтайды. Мысалы, SV30 0169266 фрейм нөмірі "SV30" – бұл Toyota Camry/Vista моделін, ал "0169266" – көліктің сериялық нөмірін білдіреді. Модель коды көліктің модель нөмірін және мүмкіндіктерін көрсетеді. Мысалы, ST205 BLMVZ кодында "ST205" – бұл үшінші буын Toyota Celica GT FOUR екенін, ал "BLMVZ" – көлікке енгізілген мүмкіндіктер жиынтығын білдіреді. Эмиссия коды көліктің сол кездегі белгіленген эмиссия стандартын көрсетеді, әдетте көліктің модель нөмірінен бұрын орналасады. Ең көп қолданылатын бес белгі – E, GF, GH, ABA және CBA. Бұл кодтар тек JDM модельдерінде ғана кездеседі және экспортталатын бірдей модельдерде болмайды. Мысалдарға Civic Type R бірінші буынының E EK9 немесе GF EK9, R32 Skyline GT R-дің E BNR32, сегізінші буын Mark II-дің E JZX100 кодтары жатады. Таза JDM модельдерін экспорттық үлгілерден ажыратуға көмектесетін тағы бір мысал – Еуропалық Civic VTi модельдеріндегі JHMEEG6 коды және Жапонияның бесінші буындағы Civic SiR комплектациясының E EG6 коды. Осы белгілерді пайдаланып шасси кодын дұрыс анықтау модельдің түпнұсқалығын растауға көмектеседі.
Мотоциклдер
90-шы жылдары JDM қуат шектеулері және үлкен мотоциклдерге лицензия алуды қиындатқан лицензиялық шектеулер әлемнің басқа еш жерінде ұсынылмаған көптеген модельдердің пайда болуына себеп болды, олар 250cc және 400cc көлемді, үлкен 750cc және 900cc мотоциклдердің кішіленген нұсқалары еді. Сонымен қатар, Жапонияда жолға лицензия алу және сату қағидаларына қатысты ерекше қатаң заңдар болды. 250cc-ден жоғары қуатты мотоциклдер әр екі жыл сайын өте қатаң сынақтан өтуге міндетті болды. Бұл факторларды екінші қол нарығының дерлік болмауымен біріктіргенде, жаңа мотоциклдерді шетелге экспорттау экономикалық тұрғыдан тиімді болды, олар ынтамен сатып алынды және салыстырмалы түрде арзан, бірақ қызықты мотоциклдердің «сұр импорт» нарығын қамтамасыз ету үшін бірқатар импорт мамандары пайда болды. 90-шы жылдардың соңында Жапония экономикасы төмендеген кезде экспорттаудың пайдасы азайды және жапондық иелері өз мотоциклдерін ұзақ уақыт сақтап қалды. Соңғы жаһандық дағдарыс «сұр импорт» индустриясын тоқтатты, ірі мамандандырылған импорттаушылар жабылды.
Көліктер
Жапондық ішкі нарық үшін жасалған автомобильдер 1990-шы жылдардың соңынан бері танымал болып келеді. Жапониядан импорт Жаңа Зеландияда да кең таралған, онда Жаңа Зеландияда тіркелген көлік құралдарының 59% шетелдік нарықтардан әкелінген, ал 41% Жаңа Зеландияға жаңа түскен. Олардың 94% Жапониядан импортталған. Жаңа Зеландия 2015–2019 жылдар аралығында жылына орташа есеппен 134 834 JDM көлігін импорттады, олардың көп бөлігі Mazda 3 (Axela), Suzuki Swift, Nissan Tiida, Toyota Corolla және Mazda 2 (Demio) болды. Алдыңғы жылдары импортқа танымал болған басқа модельдерге экзотикалық көліктер (Honda Torneo, Nissan Skyline, Nissan Laurel және Toyota Altezza) және кей-карлар (Suzuki Carry, Daihatsu Move, Subaru R2) кіреді. Жапониядан қолданылған көліктерді импорттаудың танымалдылығы және олардың қауіпсіздік сынақтарындағы нашар көрсеткіштеріне байланысты, Жаңа Зеландияның Көлік министрлігі қазіргі уақытта импортталатын көліктерге, әсіресе Toyota Corolla, Mazda 2 (Demio) және Suzuki Swift импорттауға қатысты қатаң шектеулерді қарастыруда. 2004 жылы JDM автомобильдерін импорттау Канадада танымал болды, себебі 1989 жылғы Nissan Skyline GT R сияқты ізделіс көліктер Канаданың 15 жылдық ережесіне сәйкес импорттауға мүмкіндік алды. Керісінше, АҚШ-қа «сұр нарықтан» көлік импорттау әлдеқайда қиын. Реттеуші мәселелерді болдырмау үшін, көптеген жеке тұлғалар EPA шектеулері қалаған көлікке қолданылмайтын кезге дейін күтеді, бұл 25 жылдық циклмен жүзеге асырылады.
Бөлшек сауда дүкендері
Жапониядан тыс жерлерде жапондық түрлі қолданылған заттарды сататын көптеген дүкендер бар. Филиппин – Жапониядан тыс, "Жапония артығы" деп аталатын бөлшек сауда дүкендерін ашқан елдердің бірі. Мұндай дүкендерді елдің көптеген қалаларында кездестіруге болады. Олар негізінен қолданылған тұрмыстық техника, жиһаз, гаджеттер, аксессуарлар және тіпті әйелдерге арналған велосипедтерді сатады. Бұл заттар жергілікті тұтынушылар үшін жаңа, жергілікті өндірілген жиһазға немесе, әсіресе Қытайдан келетін жаңа гаджеттерге қарағанда әлдеқайда қолжетімді болғандықтан, әлі де үлкен сұранысқа ие. Бұл заттардың бағасы олардың жағдайына байланысты болады.
Автобустар
1990 жылдардың басында бұрынғы жапон автобустары Азияның дамушы қалаларында, мысалы Манила (Филиппин), Джакарта (Индонезия) және тіпті Янгон (Мьянма) сияқты кең таралды. Филиппиндегідей, Субик, Замбалес және Кагаян аңғарындағы порттар маңындағы тікелей импорттаушылар сапалы көлік құралдарын, әсіресе Жапониядан импорттау үшін аукциондық бизнес бастады. Содан кейін, Манила (Филиппин) қаласындағы автобус компанияларын басқаратын көптеген клиенттер Жапонияның барлық қалаларынан артық жапон автобустарын сатып алып, көлік бизнесін кеңейтуге қызығушылық таныта бастады. Бұл, әрине, басқа елдерден импортталған жаңа автобустарға қарағанда әлдеқайда арзан, ал кейбіреулері жергілікті жерде құрастырылған, бірақ бәрібір қымбатқа түседі. Филиппиндегідей, пайдаланылған автобустарды да RHD-дан LHD-ға түрлендіру қажет, бұл Филиппиннің Республикалық заңы №8506-ға сәйкес келуді қамтамасыз етеді, ол "Жеке немесе қоғамдық көшеде, жолда немесе тас жолда оң жақ рульді көлік құралдарын тіркеу мен пайдалануға тыйым салатын, осыған және басқа да мақсаттарға жазалар белгілейтін заң" деп аталады. Бұл заңды бұзу екі жыл, төрт ай және бір күннен төрт жыл екі айға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айырумен, сондай-ақ 50 000 песо (шамамен 1000 доллар) айыппұл салумен жазаланады. Жапониядан Манилаға импортталған пайдаланылған автобустардың көпшілігі қала ішінде және қалааралық бағыттарда жұмыс істейді және Жапонияда пайдаланудан алынғаннан кейін кем дегенде 10 жыл өткен.
Жүк көліктері
Кешігіп қалмаған 1990-шы жылдардың өзінде, Азияның дамып келе жатқан қалаларына, тіпті Ресейге аукцион арқылы экспортталатын және «Жапондық артық жүк көліктері» деп аталатын жапондық ішкі нарықтағы жүк көліктерінің болатыны сөзсіз. Экспортталатын жапондық ішкі нарықтағы жүк көліктерінің көп бөлігі Isuzu, Mitsubishi Fuso, Hino, ал кейбіреулері Nissan Diesel болды. Бұл жүк көліктері де өте сенімді және берік екені дәлелденді, себебі Жапониядағы ішкі нарықтағы жүк көліктері 10-15 жылдық мерзімде Жапонияның қолданыстағы жол және экологиялық ережелеріне сәйкес келу үшін, сондай-ақ, ешқандай отандық жүк көлігі бірлігі белгілі бір жасқа жеткенде салықтан қашу үшін кезең-кезеңмен жаңартылып тұрады. Жапондық ішкі нарықтағы жүк көліктері немесе Жапонияда жаңартылғаннан кейін «артық жүк көліктері» Филиппинде Isuzu Elf, Isuzu Forward, Isuzu Giga, Mitsubishi Canter, Mitsubishi Fuso Super Great және Hino Profia сияқты өте танымал, себебі олар жергілікті түрде таратылатын жаңа жапондық жүк көліктерін және тіпті Қытайдан келген жаңа жүк көліктерін сатып алудан әлдеқайда арзан, ал жапондық қолданыстағы қарапайым жүк көліктері үш есе қымбат. Филиппиндегі аукциондық сатушылар да 1990-шы жылдардан бастап жүк көліктерін импорттауды бастады, бұл логистика саласындағы әрбір шағын және орта бизнес иесі үшін өте маңызды болды, өйткені олар өз бизнесін дамытуға және қолдауға мүмкіндік берді, жаңаларын сатып алудан арзан болды және олардың берік екені дәлелденді. Жапондық жүк көліктерінің тағы бір түрі – ең кішкентай жүк көліктері, «кей» жүк көліктері деп аталады, олар Филиппинде де өте танымал, оларды «мультикаб» деп атайды, олар көбінесе қайта жаңартылып, джипни сияқты қоғамдық көлік құралына айналдырылады, себебі олар жеңіл, үнемді және әдеттегі филиппиндік джипнилерге қарағанда экологиялық таза, ал олар көбінесе Жапониядан келген қолданылған дизельдік қозғалтқыштармен жұмыс істейді. Жапониядан келген жүк көліктерінің қозғалтқыштары 1980-ші жылдардан бері Филиппиндегі жергілікті өндірушілермен қамтамасыз етіліп, кішігірім шеберханаларда кең таралды және филиппиндік джипнилерді жасауға пайдаланылды. Көбінесе Isuzu және Mitsubishi Fuso Canter қозғалтқыштары жеткізілді, ал кейде, клиенттердің тілегі бойынша, Mazda және Nissan дизельдік қозғалтқыштарын да жеткізіп, оларды джипнилерге ғана емес, сонымен қатар күнделікті коммерциялық мақсатта немесе жеке пайдалану үшін қолданылатын AUV көліктеріне де орнататын болды, себебі сол кезде Филиппин нарығында ұсынылған жаңа AUV көліктерін сатып алуға жеткілікті қаражаты болмады, мысалы Toyota Kijang, Mitsubishi Adventure, Mitsubishi L300 фургоны немесе тіпті Isuzu Crosswind.
Жылдамдық белгісі
Бірнеше онжылдық бойы JDM техникалық сипаттамасы бар көліктерде жылдамдық сигналы (жап. 速度警告音) жиі кездесетін, ол стандартты көліктер үшін және кей-көліктер үшін жүргізуші белгілі бір жылдамдықтан асып кеткенде естілетін дабыл еді. Бұл жылдамдық сигналы алғаш рет 1974 жылғы 21 қарашада "Жол көлігінің қауіпсіздік стандарттарын ішінара өзгерту туралы Министрлік жарлығының" 1-бабына сәйкес міндетті болды. АҚШ және басқа шетелдік өндірушілердің қысымымен бұл талап 1986 жылы "Жол көлігінің қауіпсіздік стандарттарын ішінара өзгерту туралы Министрлік жарлығымен" (Көлік министрлігінің 1986 жылғы №3 жарлығы) тарифтік емес кедергі ретінде алынып тасталды. Тағы бір мәселе – үнемі қайталанататын дыбыс шаршаған жүргізушілерді ұйықтатып тастауы мүмкін еді. Кейбір модельдерде электромеханикалық глокеншпильді жүйелер, ал басқаларында – қарапайым қоңыраулар қолданылды. Сондықтан жылдамдық сигналының "кинкон" (キンコン) деген лақап аты бар, ол соққылы дыбысты бейнелейтін ономатопея. Бірнеше өндіруші 2000 жылдардың басына дейін жылдамдық сигналын опция ретінде ұсынып келді. Стандартты жабдық ретінде жылдамдық сигналымен соңғы рет шыққан көлік – Honda City GA1/GA2 болды. Initial D анимесінде бұл жылдамдық сигналы Такуми Фудзивараның AE86 көлігінде ерекше көзге түседі.
Жою және құлдырау
1967 жылы қабылданған бұл міндетті жылдамдық көрсеткіші еуропалық және американдық өндірушілер үшін тариф емес кедергі болып саналды. Импортталған ауыр жүк көліктерін осы сертификаттау талабына сәйкес келтіру үшін өзгерту қажет болды. Сонымен қатар, жапондық жолдардағы көптеген адамдар жылдамдық көрсеткішінің жарығын қалай түсіну керектігін білмеді. Сондықтан бұл талап 2001 жылы күштен шығарылды. Оның орнына жүк көліктерін өндірушілер жылдамдық шектегіштерін орнатуға міндетті, олар шамамен .
JDM-ге сүйенетін көліктер
Кейбір автокөлік әуесқойлары жергілікті нарықта қол жетімді көліктерден JDM көліктерінің көшірмелерін жасауды ұнатады. Мысалы, АҚШ-тағы әуесқойлар АҚШ нарығындағы Honda Civic (алтыншы буын) көлігін алып, сол жақты рульді оң жақты рульге ауыстырып, JDM EK9 Type R-ден қажетті бөлшектерді, мысалы, қозғалтқыш пен қоробканы алады, ол сол платформаның негізінде жасалған, дәл сол көшірмені жасау үшін. "JDM түрлендірулерінің" басқа түрлеріне бірінші буын Subaru Impreza USDM моделін түрлендіру және оны нағыз WRX STi моделі сияқты көрсету үшін JDM STi бөлшектерін орнату кіреді. Оңтүстік-Шығыс Азияда Mitsubishi Lancer базалық моделін түрлендіру және қажетті бөлшектерді ауыстыру, тіпті еденін кесу арқылы Lancer Evolution көшірмесін жасау кең таралған. Дегенмен, мұндай көліктер нағыз JDM көліктері емес, себебі оларда АҚШ-тың көлік идентификациялық нөмірі болады. Сондай-ақ, мұндай өзгерістер жасалған жағдайда да бастапқы көліктің жүріс динамикасын қайта жаңғырту мүмкін емес екенін атап өту керек, өйткені "түрлендіру" арқылы ғана қайта жаңғыртуға болмайтын көптеген инженерлік ерекшеліктер бар. Мысалы, Lancer Evolution және EK9 Type R модельдерінде кездесетіндей, дәнекерлеу және күшейткіш элементтермен кузовты нығайту әдістерін келтіруге болады. Мұндай күшейткіштер базалық модельдің алтыншы буын хэтчбектерінде және Mitsubishi Lancer көліктерінде жоқ. Сондықтан, көшірмелер немесе түрлендірілген көліктер тек сыртқы түрімен ұқсас болады, себебі олар түпнұсқа көліктерге тән құрылымдық беріктікке ие емес.