Кіріспе

Техас жағалауындағы шығанақ, Америка Құрама Штаттары.

Матагорда шығанағы (/audio=En us Matagorda. ogg/, /m/æ/t/ə/'/g/ɔər//d//ə/) – Техас жағалауындағы Мексика шығанағының ірі шығанағы. Ол Калхун және Матагорда округтерінде орналасқан. Корпус-Кристиден шамамен 80 миль (129 км) солтүстік-шығысқа, Сан-Антониодан 143 миль (230 км) шығыс-оңтүстік-шығысқа, Хьюстоннан 108 миль (174 км) оңтүстік-оңтүстік-батысқа және Остиннен 167 миль (269 км) оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай жатыр. Бұл Техас жағалауындағы жеті ірі сағаның бірі және Лавака және Колорадо өзендері сияқты көптеген өзендердің құйып кіретін жері болып табылады. Техас теңіз порты Порт Лавака Лавака шығанағының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Паласиос қаласы Трес Паласиос шығанағының солтүстік-шығыс бөлігінде, ал Порт О'Коннор негізгі шығанақтың оңтүстік-батыс жағасында орналасқан. 19-ғасырдың соңында екі дауылдан зардап шегіп, құлайтын болған бұрынғы маңызды порт болған Индианоланың қираған қаласы да осы шығанақта орналасқан. Матагорда түбегі шығанақты Мексика шығанағынан бөліп тұрады. Оның жағалауы, әсіресе Колорадо өзенінің дельтасына жақын аймақ, әртүрлі жануарлар мен құстарға мекен етеді. Жабайы табиғат құс қанаттау және балық аулау туризмінің негізі болып табылады, сонымен қатар теңіз өнімдерін, әсіресе креветка мен көк рак өндірісінің маңызды бөлігін құрайды, бұл аймақтың ерекшелігі болып саналады. Шығанаққа жақын жердегі құнарлы топырақтар егіншілікке, әсіресе күріш өсіруге өте қолайлы.

Тарих

Алғашқы еуропалық жазбаларда шығанақ пен оның айналасындағы аймақ Эспириту Санто және Коста-и-Баия де Сан-Бернардо деп аталған. Испан саяхатшысы Алонсо Альварес де Пинеданың 1510 жылдардың соңындағы картасы – бұл шығанақтың тұңғыш құжатталған сипаттамасы болып саналады. 1685 жылы француз саяхатшысы Рене Роберт Кавелье, Сьер де Ла Саль, Миссисипи өзенінің сағасын таба алмағаннан кейін шығанақтың жағалауында Форт-Сент-Луи бекінісін салған. Колонистердің жартысы аурудан, ал қалған жартысы, бес баланы қоспағанда, Каранкава үндістерінің қолынан қаза тапты. Кейін бұл орын "жоғалған колония" деп аталды. Үндістер балаларды испандықтар Алонсо Де Леон мен Доминго Теран де лос Риос сапарлары кезінде құтқарып алғанға дейін өздерінде ұстап тұрды. 1722 жылы испандықтар Форт-Сент-Луи орнында Ла-Баия бекінісі мен Нюэстра-Сеньора-дель-Эспириту-Санто-де-Зуньига миссиясын салды. Линнвилл порты 1831 жылы Матагорда шығанағында құрылып, Техас Республикасының маңызды порты ретінде қызмет етті. 1840 жылғы Ұлы Команч шабуылы қаланы қиратты және тұрғындары Лаббаккаға қашуға мәжбүр болды, ол кейін Порт Лавака деп аталды. Лавака, испан тілінде "сиыр", 1841 жылы Команч шабуылынан кейін негізделді. Ол Матагорда шығанағындағы Линнвилл портының орнын басты. Алайда, Лавака шығанағындағы құмдар кемелердің қалыпты жүзуіне кедерілді. Соның салдарынан, 1850 жылдары Лавака Матагорда шығанағындағы маңызды порт ретінде Индианоладан озып кетті, тіпті құмдар сол онжылдықта қазылғанмен де. Индианола 1846 жылы неміс иммигранттары үшін қону орны ретінде құрылды. Ол тез арада ірі теңіз портына айналып, 1860 жылдары штаттың екінші ірі порты болды (Гальвестоннан кейін). Екі порт, әсіресе Матагорда шығанағының стратегиялық бақылауы, Америка Азамат соғысы кезінде маңызды рөл атқарды. Шығанақтың бақылауы бірнеше рет Одақ пен Конфедерация күштері арасында ауысты. Одақтың аймақтағы қатысуы 1864 жылдың маусым айында аяқталды. 1900 жылға дейін Шығыс Матагорда шығанағы Матагорда шығанағының шығыс бөлігін құрайтын еркін ағып жатқан кеңейтім болды. Сол кезде шығанаққа құйылатын Колорадо өзенінің су тасқыны мен су бұру мәселелері 1920 жылдары ауқымды дренаждық науқанға әкелді. Дренаждық жұмыстар су тасқынын тоқтатпады, себебі шөгінділер шығанаққа жиналып, жыл сайын өсетін лайлы батпақты құрады. Соның салдарынан, 1934 жылы жергілікті тұрғындар Колорадо өзенінің бағытын өзгертіп, Матагорда шығанағын айналып Мексика шығанағына құйыруды шешті. Бұл жобадан туған дренаж бөлініске әкеліп, оқшауланған Шығыс Матагорда шығанағын құрады.

Ерекшеліктері

Жағалауы Техас жағалаулық жазығының құрамына кіреді. Шығыс бөлігінде, Колорадо өзенінің дельтасына жақын жерде, батпақты жерлер, көптеген сулы-батпақты жерлер мен таяз сулы батпақтар орналасқан. Аймақтың ішінде жергілікті шөптер өсетін кең жағалау далаларына жиі кездесесіз. Орташа есепте, Матагорда шығанағы жүйесі терең және шамамен жабатын ауданы бар. Негізгі тармақтарына мыналар жатады: Лавака шығанағы, ол Лавака өзенінің сағасына дейін батысқа қарай созылады; Трес Паласиос шығанағы, ол Трес Паласиос өзенінің сағасына дейін солтүстік-шығысқа қарай созылады, және Шығыс Матагорда шығанағы, ол Колорадо өзенінің дельтасымен жүйеден дерлік толығымен оқшауланған. Басқа да шағын шығанақтар бар: Turtle Bay, Carancahua Bay, Keller Bay және Cox Bay. Матагорда шығанағы және оның тармақтары Техас шығанағының жағалауындағы жеті ірі сағаның бірін құрайды және Галвестон шығанағы мен Лагуна Мадреден кейін Техастағы үшінші ірі саға жүйесі болып табылады.

Экожүйе

Матагорда шығанағында және оның айналасында әртүрлі жануарлар дүниесі кездеседі. Матагорда шығанағының шығыс жағалауында орналасқан Мад-Айленд-Ойстер-Лейк қорық аймағы 300-ден астам құс түрінің, соның ішінде әнші құстардың, жағалау құстарының және су құстарының тіршілік ету ортасы болып табылады. 2000 жылдан 2002 жылға дейін Ұлттық Аудубон қоғамының жыл сайынғы Рождестволық құс санағы кезінде осы аймақта елдің басқа аймақтарынан көбірек құс түрлері табылды. Шығанақтың бойында бобкат, ақ құйрықты бұғы, өзен сусарлары, Техас мүйізді кесірткесі, қызғылт тұмсықты қасқыр, ақ құйрықты сұңқар, саяхатшы сұңқар, түтікше және аллигаторлар сияқты басқа да жануарлар мекендейді. Сондай-ақ, тегіс балық, құмды балық, дақты балық, қара қанатты акула, сұр балық, оңтүстік шағаласы, шығанақ балығы және үшқұйрықты балық та кездеседі. Бұл шығанақ балық, креветка және қабылдақтардың өсіп-өркендеу ортасы болып табылады. Туризм арқылы рекреациялық балық аулау жергілікті экономикаға да үлес қосады. Туристер көбінесе Порт-Лавака мемлекеттік балық аулау айлағына барып қайтады, ол балықшылар үшін ерекше қызығушылық тудыратын маңызды орын. Келушілер үшін аң аулау, устрица пісіру, жағажайды аралау және құстарды бақылау сияқты басқа да іс-шаралар бар. Шығанақ бойында жергілікті тұрғындарды жұмыспен қамтитын бірнеше өндіріс кешендері салынған. Американың алюминий компаниясы, Юнион Карбайд, Дюпонт және Формоза Пластикс компаниялары Point Comfort қаласында зауыттар құрды. Оңтүстік Техас ядролық электр станциясы жақын орналасқан Бей-Ситиде орналасқан. Мұнай мен табиғи газ 1930 жылдары шығанақта табылды. Жүгері, мақта, соя, газон және күріш шығанақтың айналасында, әсіресе тыңайған дельта аймағында жақсы өседі.