Кіріспе
Румын жазушысы және журналисі Иоан Славичи (18 қаңтар 1848 – 17 тамыз 1925) – Австрия-Мажарстаннан, кейін Румыниядан шыққан румын жазушысы және журналисі. Ол «Әдеби әңгімелер» (Convorbiri literare) журналында 1871 жылы «Мэрдің қызы» (Fata de birău) комедиясымен әдебиетке тұңғыш рет қадам басты. Михай Эминескумен бірге «Жас Румыния» әлеуметтік және әдеби академиялық қоғамын құрды және 1871 жылы Румыниядан және шетелден келген румын студенттерінің Путна тойын ұйымдастырды. 1874 жылдың соңында Бухарестке қоныс аударды, онда Хурмузачи жинақтау комитетінің хатшысы, сосын профессор, ал кейін «Уақыт» (Timpul) газетінің редакторы болды. Ион Лука Караджале және Джордж Кошбукпен бірге «Ошақ» (Vatra) журналын шығарды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Күн» (Ziua) және «Бухарест газеті» (Gazeta Bucureștilor) газеттерімен ынтымақтастық етті. 1903 жылы Румын академиясының сыйлығымен марапатталды.
Ioan Slavici (; 18 January 1848 – 17 August 1925) was a Romanian writer and journalist from Austria Hungary, later Romania. He made his debut in Convorbiri literare ("Literary Conversations") (1871), with the comedy Fata de birău ("The Mayor's Daughter"). Alongside Mihai Eminescu he founded the Young Romania Social and Literary Academic Society and organized, in 1871, the Putna Celebration of the Romanian Students from Romania and from abroad. At the end of 1874, he settled in Bucharest, where he became secretary of the Hurmuzachi Collection Committee, then he became a professor, and then an editor of the newspaper Timpul ("The Time"). Alongside Ion Luca Caragiale and George Coșbuc, he edited the Vatra ("The Hearth") magazine. During World War I, he collaborated at the newspapers Ziua ("The Day") and Gazeta Bucureștilor ("The Bucharest Gazette"). He was awarded the Romanian Academy Award (1903).
Ерте өмір
Славичи 1848 жылы Сава мен Елена Славичитің ұлы ретінде Арадқа жақын Вилагос ауылында (қазіргі Ширия, Румыния) дүниеге келді. Славичи Шириядағы жергілікті православие мектебінде және Трансильваниядағы басқа да түрлі оқу орындарында оқыды, венгр немесе неміс тілдерінде сабақ берді және Румыния лекция қоғамының мүшесі атанды. Оқуын аяқтаған соң Славичи алғаш рет 1868 жылы Будапештте, ал 1869 жылы Венада заң оқуға түсті. Бірақ көп ұзамай қаржылық қиындықтарға байланысты ол Камлаусқа қайта оралып, нотариус болып жұмыс істеуге мәжбүр болды. Жұмыс істеген кезеңде Славичи Венада оқуын жалғастыруға көмектесетін ақша жинады.
Жүнімея
1871 жылы әскери қызметінің аясында Венаға аттанады. Бұл болашақ жазушының өміріндегі шешуші кезең болды, себебі Славичи Вена университетінде оқыған ең көрнекті румын ақыны Михай Эминескумен танысты. Екеуі жақын дос болып, Эминеску Славичидің стильін және туындыларын жетілдіруге ықпал етті, көмектесті. Сол жылы Славичи Яссыдағы «Юнимея» қоғамының баспасөз органы «Convorbiri Literare» журналында әдебиеттегі алғашқы қадамын жасады. 1872 жылы қаржылық қиындықтарға байланысты Славичи тағы да оқуын үзуге мәжбүр болды. Екі жыл өткен соң ол Австрия-Мажарстаннан шығып, Яссыға көшіп, «Юнимея» қоғамының басқосуларына қатысты. 1874 жылы Арадта Иоан Славичи атындағы классикалық театр ашылды. Оның тұңғыш кітабы – «Нювеле дин попор» («Халықтан әңгімелер») атты әңгімелер жинағы 1881 жылы жарық көрді. Онда Славичидің ең белгілі және көркем жазылған туындылары «Моара ку норок» («Бақытты диірмен») және «Будулеа Тайчи» кірді.
Түрмеге қамалып, Румынияға оралды
1882 жылы ол Румын академиясының корреспондент-мүшесі болып сайланды. 1884 жылы Славичи Трансильванияға көшіп, румын ұлттық қозғалысына белсенді қатысты, аймақтағы румындардың басты саяси форумы – Румын ұлттық партиясының Орталық комитетінің мүшесі болды. Венгрия билігі Славичиді ұлтшылдық көзқарастары үшін бір жылға бас бостандығынан айырды. Бұл Славичи өміріндегі түрмедегі алғашқы, қысқа мерзімді жазасы болды (барлық жазасы саяси көзқарастарымен байланысты емес, кейбіреулері басқа журналистерге қарсы сот процесінің нәтижесінде болды). Алты жыл өткен соң ол Бухарестке көшіп, 1894 жылы ең танымал романы – «Мара» романының алғашқы бөлімдерін жариялай бастады, ол 12 жылдан кейін бір томдық кітап ретінде жарық көрді. Осы кезеңде ол Георгий Кошбук және Иоан Лука Караджалемен бірге «Ватра» журналының редакторы қызметін атқарды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс және кейінгі жылдар
1909 жылы Славичи неміс жақтасы "Зиуа" газетінде жұмыс істей бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, газетте жариялаған жазбалары оны Үштік Антанта державаларын қолдаған басқа зиялылармен қақтығысқа түсірді. 1916 жылдың 14 тамызында Румыния Антанта тарапынан соғысқа қатысып, Трансильваниядағы Венгрияға шабуыл жасады. Германия мен Австро-Мажарстанның қарсы шабуылынан кейін Румынияның көп бөлігі (Бухарестті қоса алғанда) 1917 жылдың жазында неміс, австро-мажар және болгар әскерлерімен басылып алынды. Румынияның заңды үкіметі Яссыға көшті, ал Орталық державалар басылып алынған аймақтарда марионеттік әкімшілік құрды. Славичи жаңа үкіметпен ынтымақтасып, ресми журналдың редакторы болып жұмыс істеді – "Бухарест хабарламасы". 1918 жылдың қарашасында неміс әскері шығып кеткеннен кейін, ол соғыс кезеңіндегі әрекеттері үшін сотталып, бір жыл түрмеде отырды, соның салдарынан зиялы қауымдағы беделіне нұқсан келді. 1925 жылы Славичи қызымен бірге Панчуға (қазіргі Вранча округінің қаласы) көшіп барды. Ол сол жылы қайтыс болды және Мănăstirea Brazi ішіндегі шіркеуге жерленді.
Мұра
Арадтағы Иоан Славичи атындағы классикалық театр және Сату-Маредегі Иоан Славичи атындағы ұлттық колледж оның құрметіне аталған. Арад, Бая-Маре, Бистрица, Сату-Маре, Сучава және Тимишоара қалаларындағы көшелерге де оның есімі берілген.