Кіріспе

ByWard Market – Канаданың Онтарио штатындағы Оттава қаласының орталық бөлігіндегі сауда және ойын-сауық ауданы. Ол үкімет және бизнес ауданының шығысында орналасқан. Нарық ауданы Джордж, Йорк, ByWard және Уильям көшелері бойындағы базар ғимараттары мен ашық аспандағы базарды қамтиды. Аудан батыс жағынан Суссекс драйвы және Маккензи даңғылымен, ал шығыс жағынан Камберленд көшесімен шектеседі. Ол солтүстікке қарай Кэткарт көшесіне дейін созылады, ал оңтүстікке қарай Ридо көшесімен шектеледі. Атауы Оттава қаласының бұрынғы "By Ward" аймағына сілтеме жасайды (инженер Джон Байдың тегінен алынған, ол осы аймақтың алғашқы геодезисі болған). Аудан Оттаваның тарихи Төменгі қала аймағының негізгі коммерциялық бөлігін құрайды. Канаданың 2011 жылғы халық санауы бойынша, аймақтың халқы 3063 адамды құрады. Базардың өзі Оттава қаласының муниципалдық қызметтер корпорациясы – ByWard Market District Authority басқаруында, ол сонымен қатар Паркдейл базарын (батыс жағында) басқарады. Корпорацияны тоғыз мүшеден тұратын директорлар кеңесі басқарады. Базар ғимараты жыл бойы ашық, ал жылы айларда таза өнімдер мен гүлдер сататын ашық орынды дүкендер жұмыс істейді.

Көршілес

Байуард базары аймағы дәстүрлі түрде Оттаваның француз және ирланд қауымдастықтарының орталығы болды. Ірі католик қауымы Оттавадағы ең үлкен және ең көне католик шіркеулерінің бірі – Нотр-Дам кафедральдік базиликасының салынуын қолдады. Кафедральдің пішіні Сассекс драйвтың арғы жағына салынған Канаданың Ұлттық галереясының дизайнында ескерілді. Байуард базары үнемі өзгеріп отыратын, Оттава қаласының орталығының көбірек халықаралық сипатына, сондай-ақ жалпы канадалық қоғамдағы тенденцияларға бейімделетін аймақ болды. Соңғы кезде нарық аумағының төңірегінде көптеген мейрамханалар мен арнайы азық-түлік дүкендері пайда болып, бұл ауданды Оттавадағы жұмыс сағаттарынан тыс ең қызықты жерлердің біріне айналдырды. Базардың төңірегіндегі төрт блок аймақ Ұлттық астана аймағында тамақтану орындарының, барлардың және түнгі клубтардың ең тығыз шоғырланған жері болып табылады. Бұл аймақтан тыс жерлерде де көптеген дүкендер мен мейрамханалар бар, оларды көптеген көше музыканттары жиі аралайды. Қаланың ең танымал барлар ауданы ретінде бедел алған Байуард базары түні бойы университет студенттерімен және басқа да жас адамдармен толы болады. Жылдар бойы қала Сассекс драйвтың шығысына қарай, Сент-Патрик көшесінен Джордж көшесіне дейін созылған бес ашық алаңды дамытты. Бұл таспен қаланған алаңдар гүлдермен, саябақ төсектерімен, фонтандармен және мүсіндермен толы. Оларды қоршаған бірнеше үйлер тарихи ғимараттар болып табылады. Сассекс драйвтың батыс жағында АҚШ елшілігі орналасқан. Белгілі сәулетші Дэвид Чайлдстың жобасы айналасындағы тұрғындар тарапынан қатты сынға ұшырады, өйткені Ottawa Sun газетінің бір мақаласында Джоэл Шапиро салған және Хиллари Клинтон ашқан қоладан жасалған құрылыс блогының мүсіні "көзге жараспайды және америкалыққа ұқсайды", ал кейбір сыншылар ғимараттың жаңа дизайны "сақтықпен қараудың көзқарасын көрсетеді" деді. Бүгінгі таңда бұл аудан айқын түрде әртүрлі; жас мамандар, көптеген отбасылар және кейбір баспанасыз адамдар келіп тұрады. Бір кезде бұл аймақта жезөкшелік мәселесі болған, ол тұрғын үй аумағының көп бөлігі арқылы қозғалысты өзгерту арқылы шешілді. Бұл аймақта негізінен ағылшын тілінде сөйлейтіндер басым, бірақ франкофондық халық та бар. Базар орталықтағы Ридо орталығы сауда орталығына, Парламент төбесіне және бірқатар шетелдік елшіліктерге жақын орналасқан.

ByWard нарығының тарихы мен дамуы

1826 жылы Корольдік инженерлердің подполковнигі Джон Бай Англиядан Ридо каналы жүйесінің құрылысын қадағалау үшін жіберілді, ол Оттава өзенін Кингстонға Сент-Лоуренс өзені арқылы жалғастыру мақсатымен жобаланған. Осы зор жобаның нәтижесінде Байтаун кішкентай қауымы гүлденген сауда және экономикалық орталыққа айналды. Полковник Бай екі ауылдың жоспарын жасады: бірі Ридо каналының батыс жағында, ол Жоғарғы қала деп аталды; екіншісі каналдың шығысында, Төменгі қала деп аталды. Жер тазартылып, өлшенді. Екі ауыл да торлы жүйе бойынша жоспарланып, құрылыс учаскелеріне бөлінді. Төменгі қала ауылы бастапқыда Ридо өзенімен, сондай-ақ Сюссекс, Кларенс және Ридо көшелерімен шектелген; сонымен қатар, бұл қала жоспарында Джордж, Сюссекс, Йорк және Кинг көшелерімен шектелген блок ішіндегі коммерциялық аймақ белгіленген. Дегенмен, Төменгі қаланың көп бөлігі батпақ жерді құрады, оны кептіру қажет болды. Каналдан артық су шлюз арқылы шығарылды, ол «By Wash» деп аталды: ол Төменгі қаладан өтіп, Ридо өзеніне құйылды. Осы себепті, сондай-ақ жоспарланған базар және сот ғимаратына орын қалдыру үшін, лейтенант-полковник Джордж және Йорк көшелерін 40 метр (132 фут) енімен жобалады. Бастапқыда Байтаун екіге бөлінді. Тек физикалық тұрғыдан ғана емес, каналмен, сонымен қатар этникалық, саяси және экономикалық жағынан да. Жоғарғы қалаға офицерлер, саудагерлер және мамандар қоныстанды, олардың көпшілігі ағылшын немесе шотландық тегіндегі протестанттар мен англикандықтар болды, ал Төменгі қалаға канал құрылысында жұмыс іздеп келген жұмысшылар қоныстанды; осы тұрғындардың көпшілігі католик ирланд иммигранттары мен француз канадалықтары еді. 1827 жылы екі қала Ридо көшесі арқылы Сапперс көпірімен байланысты, ол каналдың үстінен созылды.

Бірінші нарық

1827 жылы полковник Бай Джордж көшесінде, артында сот ғимараты бар базар ғимаратын салу үшін үй-жайдан түскен 160 фунт стерлинг қаражатын жұмсады. Бұл базардың түпкілікті ғимараты, сол кездегідей ірі, бұрыштары бір-біріне бекітілген, екі жағында верандасы және салмақ өлшеуге арналған машинасы бар ағаштан салынған. Бұл ғимарат нарық қызметінің орталығы болып қана қоймай, сонымен қатар саяси және діни жиналыстар үшін қоғамдық зал ретінде де пайдаланылды. 1830 жылдары Төменгі қалада коммерциялық өсім тез қарқын алды. Базар маңында әртүрлі дүкендер, қонақүйлер, таверналар мен өнеркәсіптік ғимараттар бой көтерді. Байтаундағы алғашқы ағаш кесетін завод Йорк көшесінде салынды және Бай-Уош суларымен жұмыс істеді. Көп ұзамай Төменгі қала коммерциялық үстемдікке ие болды. Джордж көшесіндегі базар тез арада өркендеп, ағаш кесу лагерьлерін жабдықтармен қамтамасыз ете бастады. Фермерлік қожалықтар өз тауарларын Оттава өзенімен немесе Ридо су жолы арқылы Төменгі қала базарындағы саудагерлерге жіберді. Джордж көшесінің оңтүстік жағында, базардың қарсы бетінде ірі мал сою және ет өңдеу өнеркәсібі дамыды. Бұл орын "Мал сою алаңы" деп аталды. Шамамен 1840 жылы базар алаңында қоғамдық құдық ашылды. Төменгі қала орнықты сауда және тұрғын үй орталығына айналды. 1842 жылы Джордж көшесінің ортасындағы базар ғимараты мен сот ғимараты бұзылды. Дегенмен, базар аумағы ескі базар ғимаратының қалдықтарының маңында ретсіз түрде жұмыс істей берді. Айналасындағы аймақтың шаруашылығы ауыл шаруашылығы өнімдерін тарату үшін Байтаунға тәуелді болды, ал жергілікті қауымдастық өсуін сақтау үшін нарыққа мұқтаж болды. Байтаун 1847 жылдың 28 шілдесінде қала болып тіркелген кезде, жаңа қалалық кеңес ұйымдастырылған базар аймағының қажеттілігін мойындады және оны өзінің бірінші басымдықтарының бірі деп белгіледі.

Екінші нарық

Базар орны үшін пікір-таластар алғашқы кеңес сайланғаннан кейін-ақ басталды. Төменгі қала саяси үстемдікке ие болды, себебі жеті сайланған кеңесшінің төртеуі оған тиесілі болды. Төменгі қала базар ғимаратын орналастыру үшін Жоғарғы қаладан бірнеше артықшылықтарға ие болды. Төменгі қала Глостер қалашығынан Рассел және Прескотт округтеріне дейін созылған шеткі шаруашылық аймақтарымен байланысты болды. Төменгі қала бұрыннан-ақ тауарлар үшін қалыптасқан сауда орталығы болып табылды және оның тұрғындары халық пен экономиканың Жоғарғы қалаға ауысуын болдырмау үшін негізгі қызметтерді сол жерде сақтап қалуды қалады. Ұзақ талқылардан кейін әрбір қала үшін екі базар салу туралы шешім қабылданды. Жоғарғы қалада Николас Спаркс Сапперс көпірінің жанындағы жерін Батыс бөліміне арналған базарға ұсынды. Төменгі қалада Джеймс Инглис әйел Кларенс және Йорк көшелері арасындағы жерін сыйға берді, ол 196 фут (60 м) тереңдігі және 132 фут (40 м) ені бар төрт учаскеден тұрды. Кеңес екі орынды 1848 жылғы 26 маусымда бекітті. Екі базардың құрылысын қадағалау үшін Базар комитеті құрылды. Төменгі қаладан сайланған кеңесші Чарльз Спарроу комитет төрағасы болды. Төменгі қаладағы базар ғимараты 1848 жылғы 6 қарашада ресми түрде ашылды. Салтанатты шарада ту көтерілді, бірнеше сөз сөйленді және "Rule Britannia" әнін орындаған оркестр тартты. Бұл жаңа базар ғимараты ағаштан салынды, бірінші қабатында базар орындары болды, ал жарықтандырылған жоғарғы қабаты қоғамдық жиналыстар үшін пайдаланылды. Жоғарғы қаладағы базар 1878 жылға дейін қала әкімшілігі болып қызмет етті, содан кейін ол жаңа қала әкімшілігіне орын беру үшін бұзылды. 1849 жылдың қыркүйегінде базар ауданында "Тасты дүйсенбілік төңкеріс" болды. Бұл қақтығыстың себебі католик реформаторлары (Төменгі қалада) мен протестант консерваторлары (Жоғарғы қалада) арасындағы саяси және діни даулар болды. Дау-дамай лорд Элгинге арналған саяси емес қабылдау кезінде шиеленісті күйге жетті. 17 қыркүйекте Төменгі қаладағы базар ғимаратында өткен жиналыста халық ашуға толы болды. Реформаторлар мен консерваторлар екі топқа бөлініп, шамамен 15 минутқа созылған тас лақтырулар басталды. Консерваторлар тобы реформаторларды базар алаңынан Йорк көшесі бойымен батысқа және Кларенс көшесімен жоғары қарай ығыстырып, L'Esperance қонақ үйінің қоршауының артына қашуға мәжбүр етті. Одан кейін екі тарап арасында базар алаңында атыс басталды. Төңкеріс аяқталғаннан кейін бір адам қаза тауып, 30 адам жарақат алды, ал 15 адам (барлығы реформаторлар) тұтқындалды. Төменгі қаладағы базар 1850-ші жылдарға дейін сәтті жұмыс істеді. Адамдар тығырыққа тірелуіне байланысты базарды кеңейту қажеттігі туды. 1853 жылы кеңейту жоспары үшін Йорк және Кларенс көшелеріндегі төрт үйдің жанындағы жерлер сатып алынды. Базар сағаттарын реттеу үшін кеңес қоңырау сатып алып орнатты.

Үшінші нарық

Кеңейту жұмыстары жүргізіліп жатқанда, 1862 жылдың 21 қаңтарында базар ғимараты өртеніп, толығымен қирады. 1860-шы жылдар мен 1870-ші жылдардың басында бірнеше өрт нарық аймағының дамуына кедергі келтірді. Бақытымызға орай, осы кезеңде базар өз жұмысын тоқтатпады және кеңес жаңа базар ғимаратын салуға талпынды. 1864 жылы архитектор Сидней Б. Фрипп жобалаған жаңа ғимараттың құрылысы Кларенс және Йорк көшелері арасында басталды. Бұл базар ғимараты 1865 жылы ашылды. Ол сатушыларға жақсы жабдықталған жабық орындар ұсынса да, ғимараттың сыртындағы тығыздық мәселесін шеше алмады. 1840 жылдан 1870 жылға дейін Оттаваның экономикалық құрылымы британдық әскердің кетуі, құрлықтағы тері саудасының тоқтауы және ағаш өңдеу өнеркәсібінің кеңеюі салдарынан күрт өзгерді. Каналдың ашылуымен және 1855 жылы қала мәртебесін алуымен Оттава ауыл шаруашылығы өнімдері мен қызметтерінің аймақтық сауда орталығы ретіндегі рөлін кеңейтуге мәжбүр болды. Осы ауыл шаруашылығы және сауда белсенділігінің барлығы Байвард базары арқылы жүзеге асырылды. Осының нәтижесінде базар аумағы кеңейтілді, ал Йорк, Байвард және Уильям көшелері сауданың ірі орталығына айналды. Бұл аймақта көптеген өнеркәсіптер шоғырланды: нан пісіретін, сусын құю, сабын мен шам жасау, сыпырғыш шығару, сондай-ақ көлік және жиһаз жасаушылар. Базарда ауыл шаруашылығы техникасының бөлшек саудасымен айналысатын дүкендер, ұн және жемшөп саудагерлері, азық-түлік тауарларын жеткізушілер, темір бұйымдарымен қамтамасыз етушілер және осыған ұқсас импорт-экспорт кәсіпкерлері де жұмыс істеді. Сонымен қатар, ат жабдықтаушылар, тігіншілер, ағаш ұсталары, қонақүй иелері, металл және қалайы жұмысшылары сияқты көптеген қызмет көрсету салалары дамыды. Базар ғимаратына қарап тұрған көшелерде ет сатушылар, балықшылар, көкөніс және жеміс-жидек сатушылар орналасқан. (Олардың ішінде 1867 жылы құрылған Лапойнте балық базары бүгінге дейін жұмыс істеп келеді.) Базардың ішкі бөлігі фермерлер, бау-бақшашылар, мал союшылар, гүл өсірушілер, саудагерлер, мал сатушылар және т.б. үшін бөлінген. Бұл бөлімдер сатушылар жыл сайын жалға алатын дүңгіршектерге бөлінді. Сатушылардан базарды таза ұстағаны үшін қосымша төлем алынды. Базар аумағын және салмақтау құралдарын бақылау үшін базар инспекторы тағайындалды. Сонымен қатар, базар ғимаратында ет инспекторының кеңсесі де орналасқан. Осы кезеңде көптеген саудагерлер өз дүкендерінің үстінде тұратын немесе үйлерінің жанында немесе арт жағында шатырлар құрып, сол жерде бизнес жүргізетін. Базар маңындағы көшелерде де қонақүйлер, мейрамханалар мен пансионаттар көптеп ашылды.

Төртінші нарық

Тұрақты толығуы мен ластануына байланысты, кеңес 1871 жылы базарды кеңейтуді ұсынды. Бұл жолы да Жоғарғы және Төменгі қалалар базар орналасуы үшін бәсекеге түсті. Бұрынғыдай, екі ғимарат салуға шешім қабылданды; біреуі Жоғарғы қаладағы Веллингтон ауданында және біреуі Джордж мен Йорк арасында, Байвардтағы қолданыстағы ғимараттың оңтүстігінде. 1876 жылдың 14 сәуірінде Джеймс Мэзер жобалаған ғимарат Байвард базарында ресми түрде ашылды. Ол француз стилінде салынған, екі қабатты, мансардты шатыры және темір қоршауы бар еді. Ақ кірпіштен салынған ғимараттың екі мұнарасы оңтүстік жағындағы қақпадан 18 метрге (60 фут) көтерілді. Сонымен қатар, ғимараттың оңтүстік жағындағы лас және тұнқырған By Wash жабылып, тиісті кәрізге айналдырылды. Байвард базары ХХ ғасырға дейін гүлдене берді. Осы кезде француз канадалықтары мен еврей саудагерлері мен сатушылары базар аймағындағы екі үлкен этникалық топқа айналды. Базар да суытқыштар мен автомобильдер сияқты жаңа технологиялардың енгізілуімен байланысты жаңа талаптарға сай өзгеріске ұшырауы керек болды. Базардың бағыты өзгере бастады, Ридо көшесі маңызды коммерциялық аймаққа айналды, ал универмагтар дамып, танымал болды.

Бесінші нарық

1926 жылы Джеймс Мэзердің базар ғимараты өрттен толығымен қирады. Оның орнына Джордж және Йорк көшелерінің арасында қазіргі ғимарат салынды. Йорк пен Кларенс көшелерінің арасындағы тағы бір тас базар ғимараты бірнеше өрт пен жөндеулерден өтті, бірақ 1949 жылы бұзылып жатыр. Сол кезде автомобильдерге арналған тұрақ орындары жетіспеді, сондықтан бос жер тұраққа айналдырылды. 1975 жылы базар аумағын күрделі жөндеу кезінде тұрақ салыныс. Йорк көшесіне қараған бөлігі коммерциялық кеңістікке айналдырылды, қазір онда екі мейрамхана, азық-түлік дүкені және 1908 жылдан бері базарда жұмыс істеп келе жатқан Обридің ет дүкені орналасқан. Бүгінде базардың өткен шақтан қалған ерекшелігі сақталған. 1840 жылдардан бері Байвард базары алыс колониялық бекеттен Канаданың Ұлттық астанасы аймағының орталығына айналған жерде сауда, ойын-сауық және демалыс орталықтарының бірі болып табылады. Базардың көптеген бастапқы өнеркәсіптері мен қызметтері бутиктер мен мейрамханаларға уступил. Дегенмен, Оттава тұрғындары мен туристер көкөністер мен азық-түлік сатып алу үшін, сондай-ақ түрлі-түсті сатушыларды көру және көшедегі ойын-сауықтан ләззат алу үшін осы аймаққа жиналады. 2000 жылдың қазан айында CHUM Limited телекомпаниясы Байвард базарындағы 87 Джордж көшесінде CHUM MarketMediaMall деп аталатын жаңа студия кешенін ашты. CHUM-ның сол кездегі NewNet станциясы CHRO өзінің негізгі операцияларын Пемброкедегі бастапқы ғимараттарынан жаңа ғимаратқа (Спикердің бұрышындағы бейне кабинасымен қоса) көшірді; бұл кешенде CHUM радио станциялары CKKL FM, CJMJ FM, CFRA және CFGO орналасқан. 2006 жылы CTVglobemedia CHUM Limited компаниясын сатып алғанда бұл кешен CTV меншігіне өтті, ал 2011 жылы Bell Media CTV активтерін қайта сатып алғанда Bell меншігіне көшті. 2010 жылы Непейнде CTV иелігіндегі CJOH DT телеарнасының студия кешенінде өрт шығып, оны толығымен жойды, нәтижесінде CJOH MarketMediaMall кешеніне көшірілді.