Кіріспе

Соңғы жылдары АҚШ-та мектеп шахматы прогрессивті түрде дамып келеді, бұл туралы АҚШ Шахмат федерациясына мүшелік ететін мектеп жасындағы балалардың санының артуы куәлік етеді. АҚШ-та мектеп шахматының басталуы 1970 жылдардың басында "Фишер Бумы" деп аталатын құбылысқа байланысты болды – болашақ әлем чемпионы Бобби Фишердің өркендеуінен туындаған АҚШ-та шахматқа қызығушылықтың күрт өсуі. Бірінші ірі ауқымды ашық ұлттық мектеп шахмат турнирі 1969 жылы Билл Гойчберг ұйымдастырған Ұлттық жоғары мектеп чемпионаты болды; алғашқы турнирдің жеңімпазы Джон Уотсон атанды. 1990 жылдардан бері ұлттық мектеп шахмат турнирлеріне қатысушы студенттердің саны да тұрақты түрде артып келеді, бұл ірі ұлттық чемпионат – Ұлттық мектеп шахмат чемпионатының қарқынды өсуімен көрсетілген. Әрине, жоғары деңгейде бәсекелесетін бірнеше студенттерді есептемегенде, көптеген қатысушылар достар табу, жаңа дағдылар үйрену және жай ғана көңіл көтеру үшін келеді.

Турнирлер форматы

Жарыс және марапаттарға қатысты, әр сыныпта және дағды деңгейінде командалық және жеке марапаттар бар. Бұл форматтың арқасында барлық деңгейдегі ойыншылар өздеріне ұқсас ойын деңгейіндегі қарсыластарға қарсы кубоктар мен марапаттар үшін жарыса алады. Әдетте, турнирлер үш күнге созылған жеті раундтан (ойындардан) тұрады, онда келесі раундқа бірдей ұпаймен келген ойыншылар бір-бірімен жұптасады. Жеңіс үшін бір ұпай, тең түсу үшін жарты ұпай, ал жеңіліс үшін нөл ұпай беріледі. Жеті раундтан кейін ең жоғары жеке ұпай жинаған ойыншылар жеке марапаттарды иеленеді. Командалық жарыста, белгілі бір мектеп немесе клубтан ең жоғары ұпай жинаған төрт ойыншының ұпайлары қосылып, жалпы командалық ұпай анықталады. Көптеген жеке нәтижелерге байланысты ұпай жинау мүмкіндіктерінің көп болуына байланысты, командалық жарыс көбінесе жаттықтырушылар, ойыншылар және ата-аналар арасында көп пікірталасқа, жоспарлауға және күтуге себеп болады.

Ұлттық тұлғалар

Негізгі ұлттық мектептер арасындағы шахмат чемпионаттары: Ұлттық жоғары мектеп (K 12) чемпионаты (1969 ж. құрылған), Ұлттық орта мектеп (K 9) чемпионаты (1973 ж. құрылған), Ұлттық бастауыш (K 6) чемпионаты (1976 ж. құрылған) және Ұлттық кіріспе (K 3) чемпионаты (1983 ж. құрылған). Бұл турнирлер жыл сайын көктемде өткізіліп, ең ұзақ уақыт бойы жалғасып келеді және әдетте ең көп қатысушыны тартады, соның ішінде Ұлттық бастауыш чемпионаты қатысушылар саны бойынша ең ірі шара болып табылады. Тарихында бес ғана ойыншы Ұлттық бастауыш, орта және жоғары мектеп чемпионаттарын жеңіп алды: Джоэл Бенджамин, Джошуа Уэйтскин, Науроза Нур, Даниал Асария және Харутюн Акопян; ал Уэйтскин, Нур және Асария ғана Ұлттық кіріспе чемпионатын жеңіп алды. Даниал Асария 2020 жылы жоғары сыныптар арасындағы жылдам ойын чемпионатын, 2016 жылы Ұлттық орта мектеп шахмат чемпионатын (K 8), 2015 жылы Ұлттық K 12 сыныптық чемпионатын, 2014 жылғы Ұлттық жастар шахмат конгресін және 2012 жылғы Ұлттық бастауыш сыныптық чемпионатын жеңіп алды. Ақшат Чандра 2015 жылы Ұлттық жоғары мектеп чемпионатында (K 12) және 2013 жылы SuperNational орта мектеп чемпионатында (K 9) жеңімпаз атанды, екеуі де оның алғашқы және жалғыз қатысуы болды, бірақ шахматты кеш бастағандықтан Ұлттық бастауыш чемпионатына қатыспады. Бұл турнирлерге дейін өткен екі маңызды оқу шарасы – АҚШ жастар ашық чемпионаты (21 жасқа дейінгі барлық ойыншыларға ашық) және АҚШ жастар шақырулы (жабық) чемпионаты (20 жасқа дейінгі ең үздік тоғыз ойыншыға және өткен жылғы АҚШ жастар ашық чемпионатының жеңімпазына ашық). Бұл екеуі АҚШ-тағы ең көне оқу турнирлері, ал АҚШ жастар жабық чемпионатының жеңімпазы АҚШ жастар шахмат чемпионы деп жарияланады. АҚШ жастар ашық чемпионатының (1946 ж. құрылған) атақты жеңімпаздары: Артур Бискуйер, Бобби Фишер, Яссер Сейраван, Грег Шахаде, Ширвуд МакКлелланд III, Дженнифер Шахаде және Асука Накамура. Бұл турнирлер әдетте жаз айларында өткізіледі. АҚШ жастар шақырулы чемпионатының (1966 ж. құрылған) бұрынғы жеңімпаздары: Ларри Кристиансен, Патрик Вольф, Джошуа Уэйтскин, Тал Шакед, Хикару Накамура, Роберт Хесс, Рей Робсон және Акшат Чандра. Бұрынғы жеңімпаздар: Винай Бхат, Фабиано Каруана, Эбби Маршалл, Ширвуд МакКлелланд III, Асука Накамура, Хикару Накамура және Рей Робсон. 2000-жылдары жаңа ұлттық чемпионаттар өткізілді, оның ішінде Ұлттық жастар акциясы чемпионаты (қарашада өткізіледі) және АҚШ жастар шахмат конгресі (ақпанда өткізіледі). Ресми емес мәлімет бойынша, ең көп жеке ұлттық чемпионаттарды жеңіп алған рекорд – 13, оны Харутюн Акопян мен Асука Накамура бөліседі. 2013 жылы АҚШ жастар шахмат чемпионы – ГМ Даниэль Народитский, ал 2014 жылы – ГМ Кейден Трофф болды.

Бұрынғы командалық жеңімпаздары

Әр түрлі жас топтарындағы командалық жарыстардың бұрынғы жеңімпаздарының арасында Филадельфия қаласынан Джулия Р. Мастерман мектебі, ПА штаты, Нью-Йорк қаласынан Стюйвесант орта мектебі және Хантер колледж орта мектебі, Пейсон қаласынан (Аризона штаты) Шелби мектебі, Тусон қаласынан (Аризона штаты) Каталина Футхиллс орта мектебі, сондай-ақ Бруклиндегі (Нью-Йорк штаты) Эдвард Р. Мурроу орта мектебі бар. Осы мектеп туралы Майкл Вайнребтің 2007 жылы жарық көрген "Нью-Йорк патшалары: Американың үздік жоғары мектеп шахмат командасын құрайтын ерекше, талантты және данышпан жандардың бір жылы" атты кітабы жазылған.

Ұлттардан тыс

Әдетте, ірі турнирлер (жоғары мектеп, негізгі мектеп, бастауыш мектеп) әртүрлі уақытта және әртүрлі жерлерде өткізіледі, бұл бірнеше шараға қатысуға мүмкіндік береді. Дегенмен, 1997 жылдан бастап, барлық шаралар бір уақытта бір орында өткізілетін Supernationals деп аталатын бірыңғай турнир пайда болды. Supernationals идеясы 1990-шы жылдардың басында, жас дағдылы ойыншылардың бір жылдың ішінде бірнешеден астам чемпионатты жеңіп алуы мүмкін деген алаңдаушылыққа жауап ретінде туды (мысалы, ұлттық бастауыш мектеп және ұлттық негізгі мектеп чемпионаты). Қазіргі уақытта бұл турнир төрт жылда бір рет өтеді; өткен екі Supernationals турниріне көптеген қатысушылар келді. Алғашқы турнир 1997 жылы Теннесси штатының Ноксвилл қаласында өткізілді және 4298 ойыншыны қамтыды.

Шат ойыны кафедрасының деканы

2018 жылы Висконсин штатының Миддлтон қаласында өткен АҚШ шахмат делегаттарының мәжілісінде Деуэйн Барбер "Мектеп шахматының шебері" деп танылды. Барбер АҚШ-та мектеп шахматын жақтаушы болып табылады және орта мектептердің штат чемпиондары үшін ұлттық шақыру турнирлерін дамытуға зор үлес қосты.