Кіріспе

Алясканың оңтүстік-шығыс жағалауындағы аралдар тобы, АҚШ.

Александр архипелагы (Архипелаг Александра) – Солтүстік Америкадағы Алясканың оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан, 483 км (300 миль) ұзындықтағы архипелаг (аралдар тобы). Онда Тынық мұхитынан тік көтерілген, су астындағы жағалау тауларының шыңдарынан тұратын шамамен 1100 арал бар. Аралдарды терең арналар мен фьордтар бөліп тұрады және оларды материктен оқшаулайды. Аралдар Ішкі жолдың солтүстік бөлігін қорғайды, ол олардың арасымен иіліп өтеді. Аралдардың жағалаулары тік, бұрыштық, тығыз мәңгі жасыл және ылғалды ормандармен жабылған; көпшілігіне қайықпен немесе ұшақпен ғана жетуге болады. Аралдардың басым көпшілігі Тонгасс ұлттық орманының құрамына кіреді. Жер ауданы бойынша ең ірі аралдар: Уэльс принці аралы, Чичагоф аралы, Адмиралтейство аралы, Бараноф аралы, Ревиллагигедо аралы, Купреаноф аралы, Куиу аралы, Этолин аралы, Далл аралы, Врангел аралы, Миткоф аралы, Зарембо аралы, Косцюшко аралы, Крузоф аралы, Аннет аралы, Гравина аралы және Якоби аралы. Барлық аралдар да таулы, тығыз орманды және көптеген жануарларға толы. Бұл аймақта Тлингит және Кайгани Хайда халықтары өмір сүреді. Аннет аралында кездесетін Цимшиан халқы бастапқыда осы аймақтан емес, 19 ғасырдың соңында Британдық Колумбиядан көшіп келген. Ревиллагигедо аралындағы Кетчикан және Бараноф аралындағы Ситка аралдардағы ең ірі қалалар болып табылады. Аймақтағы ең ірі қала – Джуноның көп тұрғындары бар аудандары материкте орналасқан, бірақ қаланың бір бөлігі архипелагтың құрамына кіретін Дуглас аралында да жатыр. Туризм, балық аулау және орман шаруашылығы аралдардың негізгі салалары болып табылады.

Тарих

Архипелагқа алғаш рет келген еуропалық – 1741 жылы орыс теңізшісі Алексей Чириков, ол Нойс және Бейкер аралдарының (екеуі де Принц Уэльс аралының батыс жағалауында), сондай-ақ Баранов, Чичагоф, Крузов және Якоби аралдарының жағалауларын көріп өткен. 1774 жылы Хуан Хосе Перес Эрнандес Далл аралының оңтүстік жағалауын шағылыстырды, ал Хуан Франсиско де ла Бодега и Квадра келесі жылы Принц Уэльс аралынан Букарели шығанағына кірді. 1792 жылы Хасинто Каманьо Ревильягигедо аралы мен Гравина аралдарын көріп, Кларенс бұғазын ашты. Джордж Ванкувер және оның серіктері 1793 және 1794 жылдары архипелагты жан-жақты зерттеді, Ревильягигедо және Адмиралтейство аралдарын айналып өтіп, Куиу аралының толық картасын жасады, Баранов және Чичагоф аралдарының шығыс бөліктерін, сондай-ақ Этолин, Врангель, Зарембо, Миткоф және Купреаноф аралдарын картаға түсірді. Он жыл ішінде орыстар Чичагоф пен Баранов аралдарын бөліп тұрған Перил бұғазынан өтіп, ал келесі онжылдықтарда басқа да ірі аралдарды бөліп тұратын бұғаздар мен жолдарды тапты. 1844 жылғы орыс картасында Купреаноф Миткоф аралынан, ал Этолин, Врангель, Воронкофский және Зарембо аралдары бір-бірінен бөлінген күйінде көрсетілген. Архипелаг 19 ғасырдың басында теңіздік жүнді сауданың орталығы болды. Аралдардың билігі 1867 жылы Алясканы сатып алу арқылы Ресейден АҚШ-қа көшті. Дональд Орттың «Аляска жер-су аттарының сөздігінде» (64-бет) көрсетілгендей, Александр архипелагы 1867 жылы АҚШ Жағалау және Геодезиялық қызметінің құрметіне осы атты алды. Бұл аралдар тізбегі Ресей императоры Александр II-нің құрметіне аталған. 1860 жылғы Ресей Америкасының (Аляска) картасында аралдар тобы Георг III архипелагы деп аталған.