Кіріспе
Американдық пресвитериан миссионері Шелдон Джексон (18 мамыр 1834 – 2 мамыр 1909) – пресвитериан пасторы, миссионер және саяси қайраткер. Өмірінің барысында ол шамамен 1,6 миллион километрден астам қашықтықты саяхаттап, жүзден астам миссия мен шіркеу құрды, көбінесе АҚШ-тың батыс аймақтарында. Ол Колорадо және Аляска территориясында кең ауқымды миссионерлік жұмыс жүргізді, соның ішінде американдық халықтардың тілдерін басуға бағытталған күш-жігер жұмсады.
Sheldon Jackson (May 18, 1834 – May 2, 1909) was a Presbyterian minister, missionary, and political leader. During this career he travelled about one million miles (1.6 million km) and established more than one hundred missions and churches, mostly in the Western United States. He performed extensive missionary work in Colorado and the Alaska Territory, including his efforts to suppress Native American languages.
Жастар, білім, ерте мансап
Шелдон Джексон 1834 жылы Нью-Йорк штатының шығысындағы Монтгомери округіне қарасты Минавилл қаласында дүниеге келген. Оның анасы Делия (Шелдон) Джексон, Нью-Йорк штатының Ассамблеясының спикері Александр Шелдонның қызы болған. Джексон 1855 жылы Нью-Йорктің Шенектади қаласындағы Юнион колледжін, ал 1858 жылы Пресвитериан шіркеуінің Принстон теологиялық семинариясын бітірді. Сол жылы ол пресвитериан дінінің пасторы болып бекітілді және бұрынғы Мэри Вориске үйленді. Ол шетелде миссионер болып қызмет етуді қалаған, бірақ Пресвитериан шіркеуінің басшылары көзі нашар көріп, жиі ауыратын, бойы 1 метр 52 сантиметр Джексонға АҚШ-та қызмет етуіне кеңес берді.
Солтүстік Аляскаға дейін
Джексон өзінің өмірлік еңбегін Алясканың жаңа аумағында тапты. 1867 жылы АҚШ Мемлекеттік хатшысы Уильям Х. Сьюард, АҚШ Президенті Эндрю Джонсон басшылығымен Ресейден Алясканы сатып алу туралы келісімдер жүргізді. 20 000 мильдік жағалау жолына ие болған бұл үлкен аумақты көптеген күмәнданушылар бастапқыда «Сьюардтың ақымақтығы» деп атады. 1877 жылы Джексон Аляскадағы жұмысын бастады. Ол өзінің түсінігіне сәйкес Алясканың жергілікті халқының рухани, білім беру және экономикалық әл-ауқатын қамтамасыз етуге бел буды. Ол осы жергілікті халыққа қызмет ететін көптеген мектептер мен оқу орталықтарын құрды. Алайда, сол мектептерде балалар ана тілінде сөйлегені үшін жазаланды. Оның қолдауында Эдвард Марсден, тлингиттер арасында миссионерлік қызмет атқаратын цимшиан миссионері болды. Джексонның аймақтағы тағы бір маңызды американдықпен ортақ тұстары болды. АҚШ-тың Revenue Cutter Service (Ревизенттік қызмет) капитаны Майкл А. Хили, USRC Bear кемесінің командирі, сондай-ақ жергілікті Аляска инуиттерінің мүддесін қорғауымен танылды. Осы уақыт ішінде, негізінен еуропалық американдық тегінен шыққан және АҚШ кемесін басқарған африкалық текті алғашқы адам болған капитан Хили, негізінен, ауқымды аумақтағы АҚШ үкіметінің құқық қорғау органы болды. Сан-Франциско мен Пойнт-Барроу арасындағы жиырма жылдық қызметінде Хили Алясканың тума тұрғындарына, теңізшілерге және кит аулаушы экипаждарына судья, дәрігер және полиция қызметкері болды. Оның кемесі дәрігерлерді де алып жүретін, сонымен қатар оқшауланған көптеген қауымдастықтарға қолжетімді білікті медициналық көмек көрсетті. Солтүстіктің кең аумағындағы жергілікті халықтар осы кеме жүргізушіні танып, құрметтеді және оның кемесін «Хилидің отты каноэсі» деп атады. Хили мен Джексон белгілі бір дәрежеде одақтас болды. Сибирьге (Аляска жағалауынан Беринг теңізінің арғы жағында) сапар жасағанда Хили Азияның шалғай аймағындағы чукчи халқы бұғыларды үйретіп, оларды тамақ, саяхат және киім үшін пайдаланғанын байқады. Жергілікті тұтыну үшін тюлень мен кит популяциясының азаюын, коммерциялық балық аулаудың өсуіне байланысты мойындап, және эскимостарға көлікпен көмектесу үшін Джексон мен Хили Сібірге көптеген сапарлар жасап, жергілікті халықтың тұрмысын жақсарту үшін 1300-ге жуық бұғыны импорттауға көмектесті. Бұл бұғылар жергілікті халықты азық-түлік, киім-кешек және басқа да қажеттіліктермен қамтамасыз етуде құнды құралға айналды. Бұл жұмыс 1894 жылы «Нью-Йорк Сан» газетінде жарияланды. Отаршылдық әкімшіліктің кеңейіп келе жатқан құндылықтарымен бірге Джексон әдейі мәдениеттілік саясатын жүргізді. Атап айтқанда, Джексон жергілікті тілдерді қолдануға тыйым салатын, тек ағылшын тіліндегі саясатты қолдады. 1888 жылы федералды білім беру қаражатының 25 000 долларын бөліп жатып, ол: «Ешқандай үнді тіліндегі кітаптар қолданылмауы керек, немесе үнді оқушыларына сол тілде нұсқау берілмейді» деді. 1887 жылы жаңадан жұмысқа алынған мұғалімдерге жазған хатында ол былай деп жазды: «Аляскада мектептер құрудың мақсаты – ағылшын тілді американдық азаматтарды тәрбиелеу. Сондықтан сіздер ағылшын тілінде сабақ бересіздер және ағылшын тіліндегі сабақтарға ерекше мән бересіздер». (Алясканың түпкілікті тілдерінің қазіргі қауіпті күйі Джексонның білім беру саясатының мұрасы айқын көрінеді. Оның Аляска мектептерінде жергілікті тілдерге тыйым салатын саясаты 1910 жылдан 1968 жылға дейін күшінде болды. Түпкілікті тілдерді сөйлегені үшін ондаған жылдар бойы жазалаудың салдарынан бір ұрпақтан екіншісіне беру өте төмендеді, соның нәтижесінде 21 ғасырда салыстырмалы түрде аз сандағы түпкілікті Аляска тұрғындары түпкілікті тілдерде сөйлейді). 1885 жылдың наурыз айында судья Уорд МакАллистер кіші Джексонның тлингит ата-аналарымен жасаған келісімшарттарын, олар балаларын бес жыл бойы шағын ақшаға беруді, жарамсыз деп тапты. Бұл Джексонның мектебіндегі оқушылардың санын едәуір қысқартты. Джексон бірнеше рет МакАллистермен және округтік прокурормен күресті және президент Гровер Кливлендтің отбасы мүшелерімен бірге шенеуніктерді жұмыстан шығару үшін науқан ұйымдастырды. Президент оларды 1885 жылдың мамыр мен тамызы аралығында жұмыстан босатты. 1885 жылдың мамыр айында Джексонды Ресейдің тлингит креолдарының үлкен қазылар алқасы жер құқығы туралы дау бойынша айыптап отырды. Содан кейін Джексон бірнеше сағат бойы түрмеде отырды.
It is the purpose of the government in establishing schools in Alaska to train up English speaking American citizens. You will therefore teach in English and give special prominence to instruction in the English language [Y]our teaching should be pervaded by the spirit of the Bible." (emphasis added)
The legacy of Jackson's educational policy is clearly evident in the now precarious state of Alaska's indigenous languages. His policy prohibiting indigenous languages in Alaska schools was enforced from 1910 to 1968. Decades of punishment for speaking Native languages resulted in greatly decreased transmission from one generation to the next, with the result that relatively few indigenous Alaskans speak Native languages in the 21st century. In March 1885, Judge Ward McAllister Jr. ruled that the contracts Jackson had secured with Tlingit parents, giving up their children for a period of five years for a small sum of money, to be null and void. This greatly reduced the number of students at Jackson's school. Jackson repeatedly sparred with McAllister and the district attorney, and mounted a campaign with President Grover Cleveland's family members to have the officials dismissed. The president dismissed them between May and August of 1885. In May 1885, Jackson was indicted by a grand jury of Russian Tlingit creoles, in a controversy over land rights. Jackson then found himself in jail for several hours.
Өлім және мұра
Джексон 1909 жылғы 2 мамырда Солтүстік Каролина штатының Эшвилл қаласында қайтыс болды. Ол туған қаласы Минавиллде, Нью-Йорк штатында жерленген. Аляска штатының Ситка қаласындағы бұрынғы Шелдон Джексон колледжі оның құрметіне аталды. Шелдон Джексон колледжі аумағындағы Шелдон Джексон мұражайы штаттың ең көне бетонды ғимараты болып табылады және Шелдон Джексонның көптеген жинақтарымен қатар тлингит, инуит және алеут мәдениеттерінің басқа да мысалдарына ие. Шелдон Джексон көшесі Анкоридж қаласының Колледж ауылында, Аляска университеті Анкоридж кампусының жанында орналасқан, ондағы көшелер колледждер мен университеттердің құрметіне аталған (көше Эмори көшесімен бірге айнала құрайды). 1874 жылы Колорадо штатының Парк округіндегі Фэрплей қаласында Джексон қазірге дейін сақталған Шелдон Джексон ескерткіш шіркеуін салды, кейіннен Саут Парк қауымдық шіркеуі деп аталды, бұл бір бөлмелі Виктория стиліндегі готикалық құрылыс, ол 1977 жылы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді.
Мұрағаттық жинақтар
Филадельфиядағы Пресвитериандық тарихи қоғамында Джексонның хаттары, күнделіктері, фотосуреттер, альбомдары, жазбалары және түрлі индекстер мен қағаз жұмыстары сақталған. Шелдон Джексонның қосымша хат алмасуы Принстон теологиялық семинариясында да бар. Джексонның жеке құжаттарында Эдвард Муйбридж мен Х. Х. Бродектің түсірген суреттері кездеседі. Пресвитериандық тарихи қоғам сондай-ақ Джексонның өзі сыйға берген Шелдон Джексон кітапханасын сақтайды. Ситкадағы Шелдон Джексон мұражайында Джексонның өмірі бойы жинаған үш-төрт мың Аляска артефактілері сақтаулы.