Кіріспе

Қарым-қатынастар туралы жалпы мәлімет

Боливия дәстүрлі түрде Чилиден басқа барлық жарты шар мемлекеттерімен қалыпты дипломатиялық қарым-қатынастарды сақтап келген. Сыртқы қарым-қатынастарды Боливия Канцлері Рохелио Майта басқаратын Сыртқы істер министрлігі жүзеге асырады.

Шолу

Боливияның Тынық мұхиты соғысында (1879-1883) жеңілгенінен және оның жағалаудағы Атакама провинциясын жоғалтқаннан кейін шиеленіскен Чилимен қарым-қатынастар 1962 жылдан 1975 жылға дейін Лаука өзенінің суларын пайдалану туралы дау кезінде үзілді. 1975 жылы қарым-қатынастар қайта жанданды, бірақ 1978 жылы екі елдің Атакама шекарасы бойынша келісімге келе алмауынан қайтадан бұзылды. Бұл келісім Боливияға теңізге егемендік құқық беруі мүмкін еді. Сондықтан, егер әлемдік энергия көзі жаңартылатын ресурстарға ауысса және боливиялық мұнай мен газға деген сұраныс азайса, Боливия халықаралық аренадағы ықпалын жоғалтатын елдердің қатарына кіреді. Боливия жиі түрде Біріккен Ұлттар Ұйымымен бірлесіп жұмыс істейді. 2008 жылдың қараша айында Конго Демократиялық Республикасындағы Біріккен Ұлттар Ұйымының тұрақтандыру миссиясына қатысқан БҰҰ бейбітшілік сақтау күштерінің боливиялық контингенті қауіпсіз жерге көшірілді, себебі тағы бір аймақтық мемлекет өзінің миссиясының қауіпсіздігін қайта қарастырып жатқан болатын. Бұрын Букаву қаласында 130 сарбаздық жасақ жұмыс істеген, бірақ олар Гома маңындағы жерге орналастырылды. Боливия қазіргі уақытта Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшесі болып табылады, оның екі жылдық мерзімі 2018 жылы аяқталады. Қауіпсіздік Кеңесінің мүшесі ретінде Боливия АҚШ президенті Дональд Трамптың Израильдегі АҚШ елшілігін Тель-Авивтен Иерусалимге көшіру туралы шешімін қатаң сынап, осы шешімге жауап беру үшін Қауіпсіздік Кеңесінің ашық отырысын өткізуді ұсынды. Боливия делегациясы Ресеймен бірге Сириядағы БҰҰ және Ұйымдық тыйым салу қаруы жөніндегі бірлескен тергеу механизмін жаңартуға қарсы дауыс берді, оның себебі механизмге қатысты техникалық мәселелер еді. 2022 жылдың 2 наурызында Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының ES 11/1 қарары кезінде Боливия тағы 34 елмен бірге дауыс беруден бас тартты.

Халықаралық даулар

Боливия 1884 жылы Атакама аймағын Чилиге жоғалтқаннан бері Тынық мұхитына тәуелсіз дәлізді қалап келеді; Чилимен Рио-Лаука су құқықтарына байланысты дау жалғасуда. Карлос Меса президенттік лауазымға келгеннен бастап Боливия Тынық мұхитына қарай дәліз ашу талаптарын күшейтті. 2004 жылдың наурыз айында Меса үкіметтің ел бойынша және Боливияның шетелдегі елшіліктерінде Тынық мұхит соғысында қаза тапқандарды еске алу мақсатында бірқатар қоғамдық митингтер өткізетінін, сондай-ақ Чилиден Боливияға теңіз жағалауын беруді талап ететінін жариялады. Меса бұл талапты өкіметінің саясатының басты бағыты етіп белгіледі. Президент Эво Моралес бұл мәселеде қатаң позиция сақтап, Боливия теңізге шығу мүмкіндігіне ие болмаса да, әскери-теңіз күштерін сақтап отыруының символдық маңыздылығын көрсетті. 2018 жылдың қазан айында Халықаралық сот (ICJ) Боливияға қарсы шешім шығарды, бұл шешім Боливия Чилиді теңізге шығу құқығын келіссөздер арқылы жүзеге асыруға мәжбүрлей ала ма, жоқ па, деген сауалды анықтады. Дегенмен, ICJ тиімді шешімдер табу үшін екі елдің ынтымақтастығы қажет екенін атап өтті.

Африка

Елдер Формалды қатынастар басталған күні Ескермелер9 қараша 1959 жылЕкі ел 9 қараша 1959 жылы дипломатиялық қатынастар орнатты. Боливияның Каирде елшілігі бар. Египеттің Ла-Паста елшілігі бар.21 қазан 1987 жылЕкі ел 21 қазан 1987 жылы дипломатиялық қатынастар орнатты. 2017 жылдың қараша айында президент Теодоро Обианг Нгема Мбасого Боливияға ресми сапармен келді, бұл Боливияға келген алғашқы африкалық мемлекет басшысы болды.13 тамыз 2008 жылБоливия – Ливия қарым-қатынастарын қараңыз. Екі ел 13 тамыз 2008 жылы дипломатиялық қатынастар орнатты.26 маусым 1964 жылЕкі ел 26 маусым 1964 жылы дипломатиялық қатынастар орнатты. Боливия Мадрид, Испаниядағы елшілігі арқылы Мароккоға аккредиттелген. Марокко Боливияға Лимадағы Перудегі елшілігі арқылы аккредиттелген.1967 жылБоливия – Оңтүстік Африка қарым-қатынастарын қараңыз. Екі ел 1967 жылы дипломатиялық қатынастар орнатты, Оңтүстік Африканың бірінші елшісі (Аргентинада тұратын) аккредиттелген кезде. Боливияның Йоханнесбургте құрметті консулдығы бар.

Азия

Елдермен ресми қарым-қатынастардың басталуы8 шілде 1996 ж. Екі ел 1996 жылдың 8 шілдесінде дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Әзірбайжан Әзірбайжанның Буэнос-Айрестегі елшілігі арқылы Боливияға аккредиттелген.9 шілде 1985 ж. Боливия – Қытай қарым-қатынастарын қараңыз. 1985 жылы Қытай мен Боливия арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнатылғаннан бері қарым-қатынас экономикалық және мәдени байланыстардан бастап әскери, көлік, инфрақұрылым, шикізат, білім беру және басқа да салаларға дейін кеңейді. Екі ел 2010 жылдың 9 шілдесінде Пекинде дипломатиялық қарым-қатынастың 25 жылдығын тойлады. 2010 жылдың тамызында Қытай мен Боливия әскери байланыстар мен ынтымақтастықты дамытуды жалғастыруға келісті. Боливияның Пекинде елшілігі бар. Қытайдың Ла-Паста елшілігі бар.1958 ж. Боливия – Үндістан қарым-қатынастарын қараңыз. Боливияның Нью-Делиде елшілігі бар. 1963 ж. Екі ел дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Боливия Индонезияға Қытайдың Пекин қаласындағы елшілігі арқылы аккредиттелген. Индонезия Боливияға Лимадағы елшілігі арқылы аккредиттелген.8 қыркүйек 2007 ж. Боливия – Иран қарым-қатынастарын қараңыз. Екі ел 2007 жылдың 8 қыркүйегінде дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Эво Моралес пен Махмуд Ахмадинежадтың президенттік кезеңінде Иран мен Боливия арасындағы қарым-қатынас күшейді. Моралес Иранның бейбіт мақсаттағы ядролық энергияға құқығын қолдады, ал Иран Боливиямен экономикалық қарым-қатынасын кеңейтті және инвестициялар жасады. Моралес Иранға бірнеше рет барды. Боливияның Тегеранда елшілігі бар. Иранның Ла-Паста елшілігі бар.22 ақпан 1949 ж.(Дипломатиялық қарым-қатынас 31 қазан 2023 ж. үзілді) 2009 жылдың қаңтарында Боливия Газадағы ізраилдік шабуылдарға жауап ретінде Израильмен қарым-қатынасын шектеді. Боливия Газадағы палестиналықтарға қарсы соғыс қылмыстары үшін Израильді халықаралық сотқа беруді уәделеді. 2014 жылдың 30 шілдесінде Боливияның Израильмен қарым-қатынасы одан әрі шиеленісті. 2014 жылғы Израиль-Газа қақтығысы кезінде Боливия президенті Эво Моралес Израильді палестиналықтарға қарсы адам құқықтарын бұзуы үшін «террористік мемлекет» деп жариялады. Осыдан кейін Моралес Израиль азаматтарына Боливияға визасыз кіруге мүмкіндік беретін 30 жылдық келісімді бұзды. 2019 жылы Боливия әскері Моралес үкіметін құлатудан кейін, сайланбаған Жанин Анез президенті Израильмен қарым-қатынасты қайтадан жаңартты. 2020 жылдың қазан айындағы сайлауда Анез президент лауазымынан шеттетілгеннен кейін вице-президент Дэвид Чокехуанка Боливияның Палестина мәселесіне деген бейілділігін қайта растап, «сионистік режимнің, әсіресе бейбіт тұрғындарға, әсіресе әйелдер мен балаларға қарсы жасаған қылмыстары ұмытылмауы керек, керісінше, үлгілі түрде сотталуы керек» деді. 2023 жылдың 31 қазанында Боливия Израильдің Газа жолағына шабуыл жасауынан кейін Израильмен дипломатиялық қарым-қатынасын үзіп жіберді.3 сәуір 1914 ж. Боливия – Жапония қарым-қатынастарын қараңыз. Екі ел 1914 жылдың 3 сәуірінде дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Боливияның Токиода елшілігі бар. Жапонияның Ла-Паста елшілігі және Санта-Крус-де-ла-Сьеррада консулдық кеңсесі бар.1977 ж. Екі ел арасында дипломатиялық қарым-қатынас 1977 жылы орнатылды. Боливия Малайзияға Токиодағы елшілігі арқылы аккредиттелген. Малайзия Боливияға Лимадағы елшілігі арқылы аккредиттелген.15 қараша 2013 ж. Екі ел 15 қараша 2013 ж. дипломатиялық қарым-қатынас орнатты.7 қаңтар 1970 ж. Екі ел 7 қаңтар 1970 ж. дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Боливия Филиппинге Токиодағы (Жапония) елшілігі арқылы аккредиттелген. Филиппин Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласындағы елшілігі арқылы Боливияға аккредиттелген және Ла-Паста мен Санта-Крус-де-ла-Сьеррада екі құрметті консулдығы бар.25 сәуір 1965 ж. Екі ел 25 сәуір 1965 ж. дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Боливияның Сеулде елшілігі бар. Оңтүстік Кореяның Ла-Паста елшілігі бар.26 шілде 1950 ж. Боливия – Түркия қарым-қатынастарын қараңыз. Екі ел 1950 жылдың 26 шілдесінде дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Түркияның Ла-Паста елшілігі бар. 2019 жылы екі ел арасындағы сауда көлемі 130 миллион АҚШ долларын құрады (Боливияның экспорты/импорты: 108/22 миллион АҚШ доллары). Боливияның Қытайдың Пекин қаласындағы елшілігі Вьетнамдағы резидент емес елшілік ретінде қызмет етеді. Вьетнам Боливияға Бразилиядағы елшілігі арқылы аккредиттелген.30 маусым 1989 ж. Екі ел 30 маусым 1989 ж. дипломатиялық қарым-қатынас орнатты.

Еуропа

Елдер 1903 жылғы 27 қазанда дипломатиялық қатынас орнатты. Боливияның Венада елшілігі бар. Австрия Боливияда Лимадағы елшілігінен аккредиттелген. 1850 жылғы 27 қыркүйекте екі ел дипломатиялық қатынастарды орнатты, осы кезде маршал Санта Круз Боливияның Бельгиядағы Төтенше елшісі және Толық өкілетті министрі (Парижде тұратын) болып тағайындалды. Бельгия Боливияға Перудің Лима қаласындағы елшілігінен аккредиттелген. Боливияның Брюссельде елшілігі бар. Боливия–Дания қатынастарын қараңыз. Боливия Германияның Берлин қаласындағы елшілігінен Данияға аккредиттелген. Дания Боливияға Колумбияның Богота қаласындағы елшілігінен аккредиттелген. 1833 жылғы 9 қыркүйекте екі ел дипломатиялық қатынас орнатты, осы кезде М. Буше Мартиньи Боливиядағы Францияның іскерлік уәкілі болып тағайындалды. Боливияның Парижде елшілігі бар. Францияның Ла-Паста елшілігі бар. 1902 жылғы 16 мамыр. Боливия–Германия қатынастарын қараңыз. Екі ел 1902 жылғы 16 мамырда дипломатиялық қатынас орнатты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германия Федеративтік Республикасымен дипломатиялық қатынастар 1952 жылғы 30 желтоқсанда орнатылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі мемлекет арасындағы дипломатиялық қатынас үзілді. 1921 жылғы 20 шілдеде жасалған келісім бойынша соғыстан кейін қарым-қатынас қалпына келтірілді. Боливияның Берлинде елшілігі бар. Германияның Ла-Паста елшілігі бар. Боливия Грекияға Италияның Римдегі елшілігінен аккредиттелген. Грекия Боливияға Буэнос-Айрестегі елшілігінен аккредиттелген. 1864 жылғы 25 ақпан. Екі ел 1864 жылғы 25 ақпанда Антонио Мария Миглиорати Боливияға Италияның бірінші резидент министрі болып тағайындалған кезде дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Боливияның Римде елшілігі және Миланда бас консулдығы бар. Италияның Ла-Паста елшілігі бар. Боливияда 15000-ға жуық итальяндық текті адам тұрады (Итальяндық боливиялықтар). 1911 жылғы 21 шілдеде екі ел дипломатиялық қатынас орнатты. Боливияның Гаагада елшілігі бар. Нидерланды Боливияға Лимадағы елшілігінен аккредиттелген. 1937 жылғы 25 ақпан. Боливия Норвегияға Лондондағы (Ұлыбритания) елшілігінен аккредиттелген. Норвегия Боливияға Буэнос-Айрестегі елшілігінен аккредиттелген. 1935 жылғы 3 қыркүйек. Екі ел 1935 жылғы 3 қыркүйекте дипломатиялық қатынас орнатты. Боливия Польшаға Берлиндегі елшілігінен аккредиттелген. Польша Боливияға Лимадағы елшілігінен аккредиттелген. 1879 жылғы 10 мамыр. Екі ел 1879 жылғы 10 мамырда дипломатиялық қатынас орнатты. Боливия Португалияға Париждегі (Франция) елшілігінен аккредиттелген. Португалия Боливияға Буэнос-Айрестегі елшілігінен аккредиттелген. 1898 жылғы 9 тамыз. Боливия–Ресей қатынастарын қараңыз. Екі ел 1898 жылғы 9 тамызда дипломатиялық қатынас орнатты, ал Боливия мен Кеңес Одағы арасындағы дипломатиялық қатынас 1945 жылғы 18 сәуірде орнатылды. Боливиямен Ресей арасындағы қарым-қатынас саяси және стратегиялық емес, негізінен экономикалық болып табылады, бұл Боливияның табиғи газ кен орындарына инвестиция салу туралы келісімнен көрінеді. Бұл "Латын Америкасына көмектеседі, өйткені Латын Америкасының экономикалық мүмкіндіктерін кеңейтеді, оның қарым-қатынастарын әртараптандырады, бұл пайдалы". 2008 жылы Боливия үкіметі Ресеймен қарым-қатынасты қалпына келтірудің алғашқы қадамы ретінде шағын вертолеттерді сатып алуды жоспарлады. Елші Леонид Голубев Ассошиэйтед Пресс агенттігіне берген сұхбатында Ресейдің Боливиямен қарым-қатынасы бір күні Венесуэламен қарым-қатынасын "кеңейту деңгейіне жетуін" қалайтынын айтты. 2009 жылы екі ел арасындағы қарым-қатынастың жақсаруына байланысты Боливия мен Ресей энергетика және әскери байланыстар, тау-кен жұмыстары және заңсыз есірткілерді жоюға қатысты түрлі келісімдерге қол қойды. Боливияның Мәскеуде елшілігі бар. Ресейдің Ла-Паста елшілігі бар. 1993 жылғы 1 қаңтар. Боливия Словакияға Венадағы (Австрия) елшілігінен аккредиттелген. Словакия Боливияға Буэнос-Айрестегі елшілігінен аккредиттелген. 1847 жылғы 21 шілде. Боливия–Испания қатынастарын қараңыз. 2005 жылы Испаниямен дипломатиялық дағдарыс түсінбеушілікке байланысты премьер-министр Хосе Луис Родригес Сапатеро тез шешті және Испания 2006 жылғы 4 қаңтарда Эво Моралес келген алғашқы еуропалық ел болды. Алайда Репсол сияқты испандық компаниялардың елдегі мұнай мен газ кен орындарын игеруіне байланысты проблемалар әлі де бар. Боливия президенті Эво Моралес король Хуан Карлоспен кездесіп, 2009 жылдың қыркүйегінде Испанияға сапар барысында энергетика секторын ұлттандыру мәселелерін талқылады. Бұл қадам кейбір испандық компанияларға зиян келтіруі мүмкін, алайда Боливия мемлекеті мен испандық жеке сектор энергетика компаниялары арасындағы қарым-қатынас "позитивті" деп хабарланды. Эво Моралес Боливия шетелдік инвестицияларды энергия және табиғи ресурстар саласына қабылдауға дайын екенін айтты, егер шетелдік фирмалар иеленуші ретінде емес, серіктес ретінде әрекет етсе. Боливия табиғи ресурстарының иесі емес, серіктестерін іздеп отыр. Боливия испандық компаниялармен көлік бөлшектерін және литий батареяларын өндіру үшін келісімдер жасауды жоспарлап отыр. Боливияның Мадридте елшілік және консулдығы, Барселонада бас консулдығы, Бильбао, Мурсия, Севилья және Валенсияда консулдықтары, Гранада және Пальмада вице-консульдықтары бар. Испанияның Ла-Паста елшілігі және Санта-Крус-де-ла-Сьеррада бас консулдығы бар. Боливияның Стокгольмде елшілігі бар. Швецияның Ла-Паста елшілігі бар. 1946 жылғы 15 ақпан. Екі ел 1946 жылғы 15 ақпанда Ганс Адольф Бергерді Боливиядағы Швейцарияның іскерлік уәкілі болып тағайындаған кезде дипломатиялық қарым-қатынас орнатты, ол Лимада тұрады. Боливия Германияның Берлин қаласындағы елшілігінен Швейцарияға аккредиттелген. Швейцарияның Ла-Паста елшілігі бар. 1848 жылғы 14 сәуір. Екі ел 1848 жылғы 14 сәуірде Фредерик Брюс Боливиядағы Ұлыбританияның іскерлік уәкілі болып тағайындалған кезде дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Боливияның Лондонда елшілігі бар. Ұлыбританияның Ла-Паста елшілігі бар.

Океания

Елдер арасындағы ресми қатынастардың басталуы Ескермелер10 сәуір 1975 ж. Екі ел де 1975 жылдың 10 сәуірінде дипломатиялық қатынастар орнатты. Боливия мен Австралия көптеген мәселелер бойынша ынтымақтастық етеді. Екі елдің арасындағы қарым-қатынас жақсы. Тау-кен қызметтері мен технологияларға инвестициялар бар, бірақ сауда көлемі әлі де шағын. Боливия мен Австралия Кернс тобының мүшелері. 2002 жылы Австралияның вице-премьері Марк Вейл Кернс тобының отырысына қатысу үшін Санта-Крусқа сапар шекті. Австралия Боливиядағы өкілдігін Перудің Лима қаласындағы елшілігі арқылы жүзеге асырады. Боливия Австралиядағы өкілдігін Канаданың Оттава қаласындағы елшілігі арқылы жүзеге асырады. 9 қаңтар 2014 ж. Екі ел де 2014 жылдың 9 қаңтарында дипломатиялық қатынастар орнатты. 29 қазан 1998 ж. Екі ел де 1998 жылдың 29 қазанында дипломатиялық қатынастар орнатты. Боливия Жаңа Зеландиядағы өкілдігін Канаданың Оттава қаласындағы елшілігі арқылы жүзеге асырады. Жаңа Зеландия Боливиядағы өкілдігін Чилидің Сантьяго қаласындағы елшілігі арқылы жүзеге асырады.