Кіріспе
1990-1992 жылдар аралығында Әзірбайжан президенті болған Аяз Ниязи оғлы Муталлибов (12 мамыр 1938 – 27 наурыз 2022) – Әзірбайжанның тұңғыш президенті болған саясаткер. Ол Кеңес Әзірбайжанының соңғы басшысы және Әзірбайжанның тұңғыш президенті ретінде 1990 жылдың 18 мамырынан 1992 жылдың 6 наурызына дейін, сондай-ақ 1992 жылдың 14 мамырынан 18 мамырына дейін қызмет етті. Кеңес Әзірбайжаны кезінде Әзірбайжан Коммунистік партиясы қатарында жоғарылап, 1990 жылы партия басшысы болды. Сол жылы Әзірбайжан КСР Жоғарғы Кеңесі Муталлибовты Әзірбайжан КСР-нің бірінші президенті етіп сайлады. 1991 жылдың қыркүйегінде Кеңес Одағының ыдырауы мен Әзірбайжанның тәуелсіздігі кезінде Муталлибов қарсылығыз жоқ сайлауда Әзірбайжан президенті деп жариялады. Оның әкесі мен анасы екеуі де Шамахыдан шыққан. 1956 жылы Аяз Муталлибов Баку қаласындағы №189 мектепті бітірді. Жастық шағында джаз музыкасын ұнатқан. Ол мектеп волейбол командасының мүшесі болды. 1956-1962 жылдары Муталлибов Әзірбайжан мемлекеттік мұнай және химия институтында оқыды. Алайда 2016 жылы Әзірбайжанның бұрынғы президенті төңкерушілерді қолдамағанын мәлімдеді. 1991 жылдың қыркүйегінде Кеңес Одағының ыдырауы мен Әзірбайжанның тәуелсіздігі кезінде Муталлибов Әзірбайжан Коммунистік партиясын таратып, өзін қарсылығыз жоқ сайлауда Әзірбайжан президенті деп жариялады. Муталлибов президенттік кезеңінде оппозициямен, әсіресе Халық фронты партиясымен келіссөздер жүргізді. 2000 жылдың сәуірінде оның Бакудегі жақтастары жаңа Азаматтық одақ партиясының құрылуын жариялады. 2003 жылы Әзірбайжан Социал-демократиялық партиясына (АСДП) қосылып, эмиграциядағы төрағасы болды. 2011 жылдың 9 тамызында оның ұлы Азад қатерлі ісіктен қайтыс болды, содан кейін Заур ғана қалды. 2012 жылдың шілдесінде Муталлибов Президент Ильхам Әлиевтің рұқсатымен ұлының жерлеу рәсіміне қатысу үшін елге оралды.
Ayaz Niyazi oghlu Mutallibov (12 May 1938 – 27 March 2022) was an Azerbaijani politician who served as the first president of Azerbaijan. He was the last leader of Soviet Azerbaijan, and first President of Azerbaijan from 18 May 1990 until 6 March 1992 and from 14 May until 18 May 1992. He rose through the ranks of the Azerbaijan Communist Party during Soviet Azerbaijan before becoming leader of the party in 1990. Later that year, the Supreme Soviet of Azerbaijan SSR elected Mutallibov as the first President of Azerbaijan SSR. In September 1991, amid the collapse of the Soviet Union and independence of Azerbaijan, Mutallibov declared himself President of Azerbaijan in an uncontested election. Both of his parents were from Shamakhi. In 1956, Ayaz Mutallibov graduated from the secondary school #189 in Baku. During his youth he was fond of jazz music. He was a member of the school volleyball team. In 1956–62, Mutallibov attended the Azerbaijan State Institute of Petroleum and Chemistry. However, in 2016, the ex president of Azerbaijan said that he did not support the putschists. In September 1991, amid the collapse of the Soviet Union and independence of Azerbaijan, Mutallibov dissolved the Communist Party of Azerbaijan declared himself President of Azerbaijan in an uncontested election. Mutallibov negotiated with the opposition, in particularly the Popular Front party, during his presidency. In April 2000, his followers in Baku declared the formation of the new Civil Union Party. In 2003 he joined the Azerbaijan Social Democratic Party (ASDP) and became its co chairman in exile. His son Azad died of cancer on 9 August 2011, leaving only Zaur. in July 2012, Mutallibov returned from exile with the permission of President Ilham Aliyev to attend his son’s funeral.
Отбасылық және жеке өмірі
Мұталибов 2019 жылы қайтыс болған Адила Мұталибоваға үйленген. Мұталибов әйелімен 1956 жылы ортақ досының туған күнінде танысқан. Олардың екі ұлы – Азат пен Заур, немересі Таһир және немере қызы Мәдина болды. "Экспресс-Газета" газетіне берген эксклюзивті сұхбатында Мұталибов жастық шағындағы қызығушылықтары туралы айта келіп, джаз, Элвис Пресли және The Beatles тыңдағанды ұнатқанын, соның салдарынан комсомол газетінің сынауына жиі ұшырағанын жеткізді.