Әл-Мутанабби – 10 ғ. араб ақыны, Саиф ад-Даула сарайында жұмыс істеген. Батылдық, өмір философиясы, шайқастарды суреттеген өлеңдері бүгінгі күнге дейін танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Араб ақыны (шамамен 915 – 965)
Arab poet (c. 915 – 965)
Абу әл-Тайиб Ахмад ибн әл-Хусейн әл-Мутанабби әл-Кинди (أبو الطيب أحمد بن الحسين المتنبّي الكندي; шамамен 915 – 23 қыркүйек 965 ж.) – Аббасид халифатының Куфа қаласынан шыққан, Аббасид дәуірінің танымал араб ақыны. Ол Халептегі Хамданид әмірі Сайф әл-Дауланың сарайында қызмет етіп, оған арнап 300 парақ поэзия жазған. Оның поэтикалық стилі өз заманында зор даңққа ие болды, ал көптеген өлеңдері бүгінгі араб әлемінде кеңінен оқылып қана қоймай, мақал-мәтел ретінде қарастырылады. Ол тоғыз жасында өлең жазуды бастады. Өткір зиялы қабілетімен және тапқырлығымен әйгілі. Ол батылдық, өмір философиясы және шайқастар сияқты тақырыптарды қамтыды. Араб тіліндегі ең ұлы, ең көрнекті және ықпалды ақындардың бірі саналатын оның көптеген шығармалары әлемнің 20-дан астам тіліне аударылған. Оның үлкен таланты оны сол заманғы көптеген басшыларға жақындастырды, оларға ақырында сыйлықтар мен ақша алғанда мадақ айтты. Дегенмен, оның саяси амбициялары ақырында меценаттарымен қарым-қатынасын уландырып жіберді, ал оның эгоманиясы кейбір өлеңдерінің мазмұнына наразы болғандардың шабуылынан қаза табуына себеп болуы мүмкін.
Abū al Ṭayyib Aḥmad ibn al Ḥusayn al Mutanabbī al Kindī (أبو الطيب أحمد بن الحسين المتنبّي الكندي; c. 915 – 23 September 965 AD) from Kufa, Abbasid Caliphate, was a famous Abbasid era Arabian poet at the court of the Hamdanid emir Sayf al Dawla in Aleppo, and for whom he composed 300 folios of poetry. His poetic style earned him great popularity in his time and many of his poems are not only still widely read in today's Arab world but are considered to be proverbial. He started writing poetry when he was nine years old. He is well known for his sharp intelligence and wittiness. Among the topics he discussed were courage, the philosophy of life, and the description of battles. As one of the greatest, most prominent and influential poets in the Arabic language, much of his work has been translated into over 20 languages worldwide. His great talent brought him very close to many leaders of his time, whom he extolled in return for money and gifts. His political ambitions, however, ultimately soured his relations with his patrons and his egomania may have cost him his life when the subjects of some of his verse attacked him.
Балалық шағы мен жастық шағы
Әл-Мутанабби 915 жылы Ирактың Куфа қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Оңтүстік Арабияның Бану Жу'фа тайпасынан тегін шығарғанын айтқан. Оның тегі, Әл Кинди, ол туған ауданмен байланыстырылған. Ақындық қабілетінің арқасында және пайғамбар Салехтің ізбасары екенін мәлімдегендіктен, әл-Мутанабби Сирияның Дамаск қаласында білім алды. 924 жылы шиит карматтар Куфаны шапқанда, ол оларға қосылып, Бану Калб және басқа бедуин тайпаларының арасында өмір сүрді. Олардың діні мен диалектін үйреніп, көптеген ізбасарлары болды, тіпті ол өзін Наби (نَـبِي, Пайғамбар) деп жариялады, содан кейін "Пайғамбар болуға талпынушы" (әл-Мутанабби) деген атқа ие болды. 932 жылы Сирияда карматтардың көтерілісін басқарды. Оны басып тастағаннан және Химс қаласының Ихшид әкімі тарапынан екі жыл түрмеге қамаудан кейін, 935 жылы ол бұрынғы сенімдерінен бас тартып, саяхатшы ақынға айналды. Осы кезеңде ол өзінің бірінші танымал өлеңдерін жаза бастады. Вали болуға құмарлық әл-Мутанаббиді Сайф әл-Даула мен Әбу әл-Миск Кафурдың сарайларына жеткізді, бірақ ол бұл мақсатына жете алмады.
Al Mutanabbi was born in the Iraqi city of Kufah in 915. His father claimed descent from the South Arabian tribe of Banu Ju'fa. His last name, Al Kindī, was attributed to the district he was born. Owing to his poetic talent, and claiming predecession of prophet Saleh, al Mutanabbi received an education in Damascus, Syria. When Shi'ite Qarmatians sacked Kufah in 924, he joined them and lived among the Banu Kalb and other Bedouin tribes. Learning their doctrines and dialect, he had many followers, and even claimed to be a Nabi (نَـبِي, Prophet)—hence the name Al Mutanabbi ("The Would be Prophet"). He led a Qarmatian revolt in Syria in 932. After its suppression and two years of imprisonment by the Ikhshid governor of Hims, he recanted in 935 and became a wandering poet. During this period he began writing his first known poems. Political ambition to be a Wali led al Mutanabbi to the courts of Sayf al Dawla and Abu al Misk Kafur but in this ambition he failed.
Әл-Мутанабби және Сайф әл-Даула
Әл-Мутанабби Аббасид халифалығының ыдыра бастаған және ислам әлеміндегі көптеген мемлекеттер саяси және әскери жағынан тәуелсіздікке ие болған дәуірде өмір сүрді. Осы мемлекеттердің ішіндегі ең маңыздысы – Алеппо әмірлігі еді. Ол Әбу Таммам мен әл-Бухтури қалыптасқан дәстүр бойынша мақтау өлеңдерін жаза бастады. 948 жылы ол Солтүстік Сирияның Хамданид әмірі, ақын Сейф әл-Дауланың сарайына қосылды. Сейф әл-Даула Кіші Азиядағы Византия империясына қарсы күреске ерекше мән берді, және Әл-Мутанабби оның қасында соғысты. Сейф әл-Дауланың сарайында өткізген тоғыз жыл ішінде Әл-Мутанабби ең ұлы және әйгілі өлеңдерін жазды, олар араб поэзиясының шедеврлері саналатын, меценатын мақтауға арналған панэгириктер еді. Алеппода болған кезінде Әл-Мутанабби Сейф әл-Дауланың сарайындағы көптеген ғалымдар мен ақындармен, соның ішінде Сейф әл-Дауланың туысы және ақын Әбу Фирас әл-Хамданимен келіспеушіліктерге тап болды. Бұған қоса, Әл-Мутанабби уәли болуға талпынуының нәтижесінде Сейф әл-Дауланың құрметінен айырылды. Осы кезеңнің соңы интригалар мен қызғаныштарға толы болды, нәтижесінде Әл-Мутанабби Сириядан Мысырға кетіп, одан кейін Икшидилер билік еткен елге жол тартты.
Al Mutanabbi lived at the time when the Abbasid Caliphate started coming apart and many of the states in the Islamic world became politically and militarily independent. Chief among those states was the Emirate of Aleppo. He began to write panegyrics in the tradition established by the poets Abu Tammam and al Buhturi. In 948 he joined the court of Sayf al Dawla, the Hamdanid poet prince of northern Syria. Sayf al Dawla was greatly concerned with fighting the Byzantine Empire in Asia minor, where Al Mutanabbi fought alongside him. During his nine years stay at Sayf al Dawla's court, Al Mutanabbi wrote his greatest and most famous poems, panegyrics in praise of his patron that rank as masterpieces of Arabic poetry. During his stay in Aleppo, Al Mutanabbi found himself at odds with many scholars and poets in Sayf al Dawla's court, including Abu Firas al Hamdani, a poet and Sayf al Dawla's cousin. In addition, Al Mutanabbi lost Sayf al Dawla's favor because of his political ambition to be Wāli. The latter part of this period was clouded with intrigues and jealousies that culminated in al Mutanabbi's leaving Syria for Egypt, then ruled in name by the Ikhshidids.
Әл-Мутанабби Мысырда
Әл-Мутанабби Сайф әл-Дауладан айрылысқаннан кейін Әбу әл-Миск Кафурдың сарайына қосылды. Кафур Әл-Мутанаббидің ниетіне күмән келтіріп, оның өзінің орнына қауіп төндіретінін айтты. Әл-Мутанабби мемлекеттік қайраткер болу арманының орындалмағанын сезініп, шамамен 960 жылы Мысырды тастап кетті. Ол кеткен соң, Әбу әл-Миск Кафурды сатирикалық қасықтармен жазғырды.
Al Mutanabbi joined the court of Abu al Misk Kafur after parting ways with Sayf al Dawla. Kafur mistrusted Al Mutanabbi's intentions, claiming them to be a threat to his position. Al Mutanabbi realized that his hopes of becoming a statesman were not going to bear fruit and he left Egypt in c. 960. After he left, he heavily criticized Abu al Misk Kafur with satirical odes.
Өлім
957 жылы Мутанабби Алепподан Египетке және Әбу әл Миск Кафурдың сарайына бет бұрды. 960 жылы ақын Египеттен кетіп, Кафур туралы бірнеше әжуа жазды. Ол Бағдадқа сапар шекті, бірақ қалаға жеткенше қарақшыларға қарсылық көрсетіп қаза тапты.
In 957 Mutanabbi left Aleppo, making his way to Egypt and the court of the Abu al Misk Kafur. In 960 the poet left Egypt, penning several satires about Kafur. He traveled to Baghdad but was killed resisting thieves before reaching the city.
Мұра
Ібн Джинни грамматик (шамамен 941/2 – 1001/2) әл-Мутанаббидің поэзиясына "Әл-Фаср" ("Түсіндірме") атты түсініктеме жазды. Ақын-философ Әбу әл-Аля әл-Марри де әл-Мутанаббидің өлеңдеріне қатысты экзегезис кітабын жазған. Ал-Марри, өзі де шебер ақын болғандықтан, әл-Мутанаббиді көбінесе "біздің ақынымыз" деп құрметпен атаған. Encyclopædia Britannica мәлімдейді: "Ол дәстүрлі қасидаға, яғни одаға, еркін және жекеленген даму берді, ирактық және сириялық стильдердің кейбір элементтерін классикалық ерекшеліктермен біріктіретін неоклассикалық стильде жазды."
Ibn Jinni the grammarian (c. 941/2—1001/2) wrote a commentary on al Mutanabbi's poetry titled Al Fasr ('The Explanation'). The poet philosopher Abu Al Alaa al Marri has also written a book of exegesis on Al Mutanabbi's poetry. Al Marri, himself an accomplished poet, would usually refer to al Mutanabbi affectionately as "our poet". Encyclopædia Britannica states: "He gave to the traditional qaṣīdah, or ode, a freer and more personal development, writing in what can be called a neoclassical style that combined some elements of Iraqi and Syrian stylistics with classical features."
Әл-Мутанабби көшесі
1932 жылы Бағдадтың кітап сататын көше базарларына әл-Мутанабби есімі берілді, осы аймақта өте танымал болған ақынды құрметтеу үшін. Тар, көлік жүрмейтін бұл көше кітап сатушылар мен кітап дүкендеріне толы, ұзындығы бір шақырымдай. Көшенің кіреберісінде ақынның сөздерімен әсемделген арка орналасқан, ал соңында Тигр өзеніне қарай қарап тұрған әл-Мутанаббидің мүсіні тұрғызылған. Уақыт өте келе әл-Мутанабби көшесі зияткерлік бостандықтың символына айналып, елдің түкпір-түкпірінен жазушылар, суретшілер және түрлі ой-пікір иелерін өз тартуына іліктірді.
In 1932, Mutanabbi Street, a bookselling street market of Baghdad, was named after al Mutanabbi to honor him who, at the time, was very well known in the region. The narrow car free street is full of booksellers and book stores and it's one kilometer long. At the entrance of the street is an arch adorned with the poet's quotes and on the end of it is a statue of al Mutanabbi that overlooks the Tigris River. Over time, al Mutanabbi Street evolved into a symbol of intellectual freedom, attracting writers, artists, and diverse dissenting voices from across the country.