Кіріспе

Әзірбайжандық саясаткер (т. 1956) - Элдар Махмудов Ахмед оғлы Әзірбайжан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік министрі қызметін атқарған саясаткер.

Ерте өмір

Махмудов 1956 жылы Бакуде ғалым отбасында дүниеге келген. Оның әкесінің әулеті Нахчыван Автономиялық Республикасының Шарур аймағындағы Шахтахти ауылынан. 1978 жылы Буньядзадэ атындағы экономика институтын бітірген (Қаржы және несие мамандығы бойынша Б.А.) және 1993 жылы Баку мемлекеттік университетін бітірген (Заң мамандығы бойынша Б.А.). 2005 жылдың 16 наурызынан генерал-лейтенант әскери шеніне ие, бұрын КСРО Қарулы Күштерінде қызмет өткерген.

Мансап

1980 жылдан 2004 жылға дейін Махмудов ішкі істер органдарында қызмет етті, бастапқыда Әзірбайжан КСР-інде (1991 жылға дейін), содан кейін Әзірбайжан Республикасының Ішкі істер министрлігінде. Оның міндеттері ұйымдасқан қылмыстың алдын алу және қылмыстық тергеуді қамтыды. 1992 жылы Махмудов Ішкі істер министрлігінің (Әзірбайжан) Есірткіге қарсы күрес департаментінің бастығы болып тағайындалды. 1993-2003 жылдары Махмудов Экономикалық қылмыстар департаментінің және Жедел экономикалық координация бюросының бастығы қызметін атқарды. 2004 жылдың басында ол Есірткілердің заңсыз айналымына қарсы күрес бас басқармасының жетекшісі болып тағайындалды. Махмудов Әзірбайжанды бірнеше халықаралық ұйымдардың жұмысында және терроризмге, жемқорлыққа, адам саудасына және есірткі бизнесіне қарсы күреске арналған әлемнің түрлі елдерінде өткен конференциялар мен семинарларда өкілдік етті. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымының жемқорлыққа қарсы конвенциясы сияқты көптеген халықаралық құқықтық құжаттарды әзірлеуге тікелей қатысты. 2004 жылдың 24 шілдесінде Президент Ильхам Әлиев оны Ұлттық қауіпсіздік министрі етіп тағайындады және генерал-майор әскери шені берді. Махмудовтың келуімен терроризм және кісі өлтіру, адам ұрлау, есірткі саудасы және киберқылмыстар сияқты басқа да ауыр қылмыстарға қарсы күресте кадрлық және құрылымдық реформалар енгізілді. Әзірбайжан Республикасы Президентінің 2005 жылғы 16 наурыздағы жарлығымен оған генерал-лейтенант әскери шені берілді, ал 27 наурыздағы жарлығымен генерал-полковник жоғары әскери шені берілді. 2015 жылдың 17 қазанында Президент Ильхам Әлиевтің жарлығымен Әзірбайжан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік министрі лауазымынан босатылды.

Президент Ильхам Әлиевке және "Евровидение-2012" байқауына қастандық әрекеті болдырмалды

2012 жылдың мамыр айында Әзірбайжан бойынша кең ауқымды операция кезінде президент Әлиевке жасалған қастандыққа жол берілмеді, сондай-ақ Бакуде өткен «Евровидение-2012» ән байқауында жоспарланған террорлық актінің алдын алуға мүмкіндік болды. Президент Әлиевке қарсы жасалған қастандық Әзірбайжанның солтүстік-батыс аймағында болды, онда Ұлттық қауіпсіздік министрлігінің күштері қауіпті жою үшін шешуші шаралар қолданды. Халықаралық террористік ұйым көптеген адамдардың қаза болуына әкелетін маңызды нысаналарды бағыттап, мүмкіндігінше көп адамды өлтіру және жарақаттау мақсатында координацияланған шабуылды жоспарлаған. Террористертер беделді қонақүйлерді, діни орталықтарды, қасиетті орындарды және көптеген құрбандарға әкелуі мүмкін басқа да нысаналарды шабуылдауды көздеген. Жақсы дайындалған және жеткілікті ресурстармен қамтамасыз етілген террористік ұйым Әзірбайжан бойынша құқық қорғау органдары мен әкімшілік орталықтарды да нысанаға алды. Елдар Махмудов басқаратын Ұлттық қауіпсіздік министрлігі барлау ақпаратына сүйене отырып, Баку, Гянджа және Сугаит қалаларында, сондай-ақ террористік шабуыл қаупі төнген басқа да қалаларда ірі арнайы операциялар жүргізді. Террористер Бакудегі «Евровидение-2012» байқауын ерекше нысанаға алып, бүкіл әлемнің назарын аударатын халықаралық қылмыс жасауға ниеттенген. Терроризмге қарсы операцияның нәтижесінде ұйымдасқан топтың белгілі басшысы Вугар Падаров және басқа да бірнеше террористер жойылды. «Hilton Baku» және «JW Marriot Hotel Absheron» сияқты беделді қонақүйлер, сондай-ақ «Евровидение-2012» байқауының өтетін орны – «Baku Crystal Hall» террористік ұйымның нысаналары болды.

Қара белдік операциясы

2005 жылдың наурыз айында Махмудов 2005 жылдың ақпан айында қылмыстық топ ұрлап кеткен Әзірбайжан Халықаралық Банкінің төрағасы Жахангир Хажиевтің әйелі Замира Хажиеваны құтқару үшін "Қара белбеу" операциясын жүзеге асырды. Алайда, сол топтың қимылдары Әзірбайжанның Ұлттық қауіпсіздік министрлігінің бақылауында болды. 1996 жылдан бері адам ұрлау, кісі өлтіру және басқа да ауыр қылмыстармен айналысқан ұйымдасқан қылмыс тобына қарсы операция сәтті аяқталды. Тергеу барысында кісі өлтіру, адам ұрлау сияқты 50-ден астам қылмыс анықталды. Топ құрамында жоғары лауазымды полиция қызметкерлері де болды, олардың жетекшісі Ішкі істер министрлігінің Қылмыстық-сақтық бас басқармасының жетекші қызметкері, подполковник Хажи Мамедов болды. Топ тоғыз жыл ішінде Әзірбайжандағы белгілі кәсіпкерлердің кемінде он туысын құтқау үшін айып талап еткен. Сонымен қатар, Әзірбайжанның әртүрлі аймақтарында, соның ішінде Ресей Федерациясы мен Чеченстан азаматтарынан құралған, осы топтың тағы 13 мүшесі қамауға алынды.

"Qartal" операциясы

"Қартал" операциясы – Әзірбайжан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік министрлігі, Елдар Махмудов басшылығымен Әзірбайжанның солтүстік аймақтарында өткізілген ірі терроризмге қарсы операция. Оның мақсаты – Әзірбайжанның Құсар аймағында орналасқан "Орман бауырлары" атты жақсы білінетін террористік топтың жетекшілерін жою және бейтараптандыру. 2008 жылдың 25 тамызында бұл топ Құсар аймағындағы Аваран және Хүрەل ауылдары арасындағы орманда табылды. Арнайы күштерге, автоматтар мен гранаталармен атыс салған террористермен қақтығысуға бұйрық берілді. Жаугерлер оқиға орнынан қашып кетті, ал оларды ұстау үшін тікұшақтар мен бронетранспорттық құралдарды пайдалана отырып, толық қуып жете беру операциясы басталды. Топ мүшелерінен заңсыз сақталған қару-жарақ және "жихад пен терроризмді насихаттайтын" әдебиеттер тәркіленді. Арнайы жоспар жасалып, Ұлттық қауіпсіздік министрлігінің "Қартал" бөлімшесінің арнайы күштерімен терроризмге қарсы операция жүргізілді. 2008 жылдың 6 қыркүйегінде террористер Гүсар қаласының шетіндегі үйдің ішінде қоршауға алынды. Арнайы күштермен болған қақтығыста үш қарулы адам қаза тапты, террористік топтың жетекшісі Ильгар Моллачиев қашып құтылуға үкіп, оқиға орнынан кетіп қалды. 2008 жылдың 7 қыркүйегінде ол Дагестанда Ішкі істер министрлігінің күштерімен табылғаннан кейін қаза болды.

Есірткіге қарсы соғыс

2007 жылы Елдар Махмудов басшылығымен Ұлттық қауіпсіздік министрлігі елге заңсыз есірткі тасымалдаумен күресті күшейтті. Иран, Ауғанстан және басқа елдерден Әзірбайжанға есірткі әкелетін ұйымдасқан қылмысқа қарсы бірқатар шаралар қолға алынды. Есірткілер тәркіленді және жоғары лауазымды тұлғалар ұсталды. 2007 жылдың сәуір айында Иран-Әзірбайжан-Ресей-Жапония бағытында есірткі контрабандасымен айналысқан ұйымдасқан қылмыс тобы тоқтатылып, 68 кг есірткі тәркіленді. 2007 жылдың маусым айында Ұлттық қауіпсіздік министрлігі барлау ақпараты негізінде өткізілген операциялар арқылы 250 кг-нан астам есірткінің қылмыстық топтар тарапынан таратылуына жол бермегені хабарланды. Шілде айында Ұлттық қауіпсіздік министрлігі мен Әзірбайжан Мемлекеттік шекара хизметінің бірлескен операциясы барысында есірткі контрабандасымен айналысқан ұйымдасқан топ ұсталды. Көп мөлшерде героин мен гашиш тәркіленіп, олардың тасымалдануына кедергі жасалды. 2007 жылдың қыркүйегіне дейін бірнеше есірткі контрабандасы тобы ұсталып, Ұлттық қауіпсіздік министрлігі 150 кг-нан астам қауіпті есірткіні тәркіледі. Елдар Махмудов Әзірбайжан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік министрі қызметін атқарган кезеңде жыл сайын бір тоннадан астам аса қауіпті есірткі ұсталды.

Терроризмге қарсы іс-қимыл

Елдар Махмудовтың қызмет еткен кезеңінде Ұлттық қауіпсіздік министрлігі көптеген табысты терроризмге қарсы операциялар жүргізді. Шетелдік террористік топтар, оның ішінде «Әл-Қаида» ұяшықтары бейтараптандырылды, ал олардың басшылары тұтқындалды немесе жойылды: 2006 жылы Армениядан келген террористік топ ұсталды және олардың Баку-Тбилиси-Джейхан мұнай құбырына шабуыл жасау жоспары жолынан қайтарылды. 2007 жылы Бакудегі террористік шабуылдар мен саботаждың алдын алды. Сол жылдың қараша айында «Әл-Қаидамен» байланысы бар радикалды топ жойылды. Олардың арасында «Әл-Қаида» қашқыны Әбу Джафардың жасырынып отырғаны анықталды, оны Әзірбайжаннан шығару жоспарланған еді. 2008 жылдың шілдесінде прокурор осы топқа және Әбу Джафарға он төрт жылға бас бостандығынан айыру жазасын талап етті, нәтижесінде Әбу Джафар он төрт жылға сотталды. 2009 жылдың соңында Ұлттық қауіпсіздік министрлігі Грузиядан елге көп мөлшерде қару әкелуді көздеген ұйымдасқан топтың Әзірбайжанда террористік қызмет ұйымдастыру жоспарын жолынан қайтарды. Ұлттық қауіпсіздік министрлігі кибертерроризммен де күресті және 2011 жылдың мамыр айында шетелде орналасқан әзірбайжан тіліндегі веб-сайттарды анықтады. Байланыс және ақпараттық технологиялар министрлігімен тығыз ынтымақтастықта ұлттық және діни араздық тудыру жолдары, террористерді қалай тартуға болатыны және қолдан жасалған жарылғыш құрылғыларды жасау туралы нұсқаулар бар веб-сайттар бұғатталды. 2012 жылдың қаңтар айында Ұлттық қауіпсіздік министрлігі Иранның қаржыландыруымен және қару-жарағымен жабдықталған ұйымдасқан топты ұстады, осы топтан атыс қаруы, жарылғыш заттар мен жабдықтар тәркіленді, соның салдарынан қоғамдық қайраткерді өлтіруге жасалған қастандық жолынан қайтарылды. 2012 жылдың наурыз айында Ұлттық қауіпсіздік министрлігінің арнайы операциясы Иранның Ислам революциялық гвардиясының бұйрығымен Әзірбайжанға қарсы тыңшылық әрекеттеріне қатысқан деген айыппен 22 адамды тұтқындауға әкелді. Атап айтқанда, шетелдік мемлекеттердің арнайы қызметтерімен жұмыс істейтін және Әзірбайжан аумағында белсенділік танытқан көптеген агенттер анықталды.

Марапаттар

Махмудов әлеуметтік тәртіпті сақтағаны, тұрақтылықты қамтамасыз еткені және қылмыстық белсенділікке қарсы күресі үшін Әзірбайжан Туы орденімен марапатталды. 1989 жылы ол КСРО-ның қоғамдық тәртіпті қорғаудағы айрықша еңбегі үшін медалімен және КСРО-ның үлгілі қызметі үшін медалімен марапатталды.

Жеке өмір

Махмудов үйленген, үш баласы бар. Ашуров-Маликов отбасы ұйымының мәліметінше, Махмудовтың әйелі Тамира Махмудова, ХХ ғасырдың басындағы көрнекті әзербайжандық кәсіпкер және саясаткер Аслан Ашуровтың ұрпағы (оның ұлы – алғашқы тәуелсіз Әзірбайжанның негізін қалаушылардың бірі Аға Ашуров).