Кіріспе
Харда – Үндістанның Мадхья-Прадеш штатындағы Харда ауданындағы қала және муниципалитет. Харда – Харда ауданының әкімшілік орталығы.
Harda is a city and a municipality in Harda district in the Indian state of Madhya Pradesh. Harda is the administrative headquarters of Harda.
Моғол дәуірі
Моғол дәуірінде Харда Хандия саркарындағы махал болды. 1742 жылы Пешва Балажи Баджи Рао бастаған Маратхалар аймақты басып алып, Хандия саркардың мұсылман губернаторын қуып шықты. Содан кейін Харда аймақтағы ең маңызды қала ретінде Хандияны ығыстырды, себебі жергілікті Маратха әкімі (басшы) Хардада тұрақты түрде орналасқан еді. Харда Синдияның иеліктерінің бір бөлігі болды. 1801 жылы Яшвантрау Холкар Хардаға шабуыл жасады. Кейін Харда Пиндарилер мен Корку тайпаларының шабуылдарына да ұшырады.
Британдық кезең
1817 жылы Үшінші ағылшын-маратха соғысы кезінде Харда Джон Малкольм дивизиясының штабы болды. Маратхалар жеңілгеннен кейін де Скиндхиялар Харда-Хандия аймағына бақылауды сақтап қалды. Аймақ 1844 жылы британдықтарға берілді, бірақ берілу 1860 жылы ғана аяқталды. 1857 жылғы көтеріліс кезінде қалада ала-көкпеңгеліктер болды. Орынбасар Маульви Мазхар-ул-Жамил көтерілісті басуға көмектесті және Дамох ауданында жагирмен марапатталды. Харда Нагар Палика 18 мамыр 1867 жылы құрылды, ал Харда техілі 1913 жылы құрылды. Хардадағы азаттық күресін Махья-Прадештің бұрынғы бас министрі Пандит Бхагвантрао Аннабхау Мандлой Аннапура В. В. Гири 12 Харда (Ол «Падма-Бхушан» азаматтық наградасының иегері болды) және 1905 жылы Атмарам Локре шастри бастап жүрді. 1905 жылы Бенгалияның бөлінуінен кейін Хардада Профессор Махадев Шиврам Голе, Пандит Чандрагопал Гаджадарпрасад Мишра (Вакил Сахаб), Балвантрао Агнихотри, Бхикажи Винаяк Наик, Пандит Чандрагопал Мишра, Рамдада Наик, Бенимадав Авасти саяси қозғалыстарға жетекшілік етті. Кейін Таһкур Гүлжарсинг, Ситачаран Дикшит, Дадабхай Наик, Махешдат Мишра (Пт. Чандргопал Мишраның ұлы) және Чамплал Сокал азаттық күресіне жетекшілік етті және олар кейіннен түрмеге қамалған. Профессор Махешдат Мишра 4 жыл британ түрмелерінде өтті. Ол 1942 жылғы «Үндістанды тастау» қозғалысының қиын жылдарында Махатма Гандидің жеке көмекшісі болды.
Pandit Chandragopal Mishra, Ramdada Naik, Benimadhav Awasthi led the freedom movement. Later Thakur Guljarsingh, Sitacharan Dixit, Dadabhai Naik, Maheshdatt Mishra (son of Pt. Chandrgopal Mishra) & Champlal Sokal led the freedom struggle and were subsequently sent to jail. Prof. Maheshdatt Mishra spent 4 years in British Jails. He was personal Assistant to Mahatma Gandhi during turmoil years of 1942 "Quit India" Movement.
География
Харда қаласы орналасқан. Оның теңіз деңгейінен орташа биіктігі 296 метр (971 фут) құрайды.
Флора мен фауна
Харданың оңтүстік таулы аймақтарында "Гонд" және "Корку" тайпаларын кездестіруге болады. Харданың оңтүстік аймағы "Макдай" билігінде болған, ал "Гонд" патшасы осы аймақты басқарған. Харданың "Бичхола" ауылы Моғол империясының дамыған "Раджасва" орталығы еді. "Гондвана" деп аталған аймақ, британдық билік кезінде тайпалық емес халыққа айналды (бірақ қазір де тайпалық болып саналады, себебі онда көптеген тайпалық тұрғындар бар). Себебі, 150 жыл бойы жұмысшылар, әкімшілік қызметкерлер, шаруалар және кәсіпкерлер Махараштра, Раджастан, Уттар-Прадеш және Гуджарат сияқты штаттармен байланыста болды, нәтижесінде бұл штаттардың мәдениеті осы аймаққа әсер етті.
Азаматтық әкімшілік
1867 жылдың 18 мамырында британдықтар Харда қаласында «Нагар Паликаны» құрды, ал 1920 жылдан бастап жұмыс республикалық үлгіде жүргізілді. Хардадағы жер асты дренаждық жүйе – британдық архитекторлардың ең үздік үлгісі. Әкімшілік мақсаттар үшін 1913 жылы Харда тахсилі құрылды. Харда Хошангабад ауданындағы теңселдің орталығы болды. Харда ауданы 1998 жылы құрылды. Хардадан Бетулға дейінгі 40 шақырымдық жол, төрт қатарлы бағытпен, NH 47 тас жолындағы (Чихоли-Бетуль) учаскесінде 620 крор рупийге дейін кеңейтілуде. Хардадан Бетулға дейінгі 30 шақырымдық жол, төрт қатарлы бағытпен, NH 47 тас жолындағы (Харда-Темағаон) учаскесінде 555 крор рупийге дейін кеңейтілуде. Индор-Харда бағытындағы 47 шақырымдық жол, төрт қатарлы бағытпен, NH 47 тас жолындағы (Намаса-Пидгаон) учаскесінде 867 крор рупийге дейін кеңейтілуде.
Темір жолдар
Харда теміржол станциясы Батыс Орталық теміржолына қарасты. Бұл станция Мұмбаи – Дели және Мұмбаи – Аллахабад басты бағыттарымен байланысады. Станция коды – HD. Станцияда барлық қажетті жағдайлармен жабдықталған үш платформа бар. Сондай-ақ, ол Хандва арқылы Нагпур және Индор қалаларымен де байланысады. Хардадан 76 км қашықтықта орналасқан Итарси ең жақын теміржол торабы болып табылады.
Әуе қатынастары
Харда қаласында әуежай жоқ. Ең жақын әуежай – Раджа Бходж әуежайы (Бхопал), Хардадан 175 км қашықтықта, сондай-ақ Деви Ахилья Бай Холкар әуежайы (Индор) да Хардадан 175 км қашықтықта орналасқан.
Туристік жерлер
Хандия: Хардадан шамамен 20 км қашықтықта орналасқан танымал қасиетті орын және зиярат етуге арналған маңызды жер. Нармада өзені ағып өтеді және Набхи Кунд (Нармада өзенінің ортасы) бар. Бұл жерде Шива құдайына арналған көптеген храмдар орналасқан, олардың ішінде Пандавалар салған әйгілі храм да бар. Дәстүр бойынша, бұл храм Махабхарат дәуірінде бір түндік уақытта (6 ай ішінде) салынған делінеді. Тели Ки Сараи Хандияда Хардадан шамамен 16 км қашықтықта орналасқан. Бұл құрылыс 16-17 ғасырларда банкир клиенттеріне түнде демалу үшін салған. Тарихи жазбалар бұл жердің сондай-ақ әскери гарнизон ретінде де пайдаланылғанын көрсетеді.
Кришти-упадж Манди Харда
Харда мандиі – Мадхья-Прадеш штатындағы ірі мандилердің бірі. Мұнда негізінен бұршақ, нөхат, лобия, бидай, қарақұмық, жүгері, соя, рапс және басқа да дақылдар сатылады. Харда мандиі – ауданның ең ірі мандиі. Осы жерден Харда мандиінде күнделікті сатып алынып сатылатын астық пен көкөністердің бағасын көруге болады. Харда мандиінде тазалыққа ерекше көңіл бөлінеді, соның арқасында күнделікті келетін шаруалар ешқандай қиындыққа тап болмай, таза аулаға қол жеткізе алады.