Кіріспе

Ирланд кәсіпкері, Ryanair компаниясының бас директоры Майкл Кевин О'Лири (20 наурыз 1961 жылы туған) – Ryanair компаниясының бас директоры болып табылатын ирланд кәсіпкері. 2018 жылғы сәуір айының мәліметі бойынша, оның таза байлығы шамамен 848,6 миллион евроға жетеді, ол Ирландияның ең бай кәсіпкерлерінің бірі.

Ерте өмір

Майкл Кевин О'Лири 1961 жылғы 20 наурызда Ирландияның Корк округіне қарасты Кантурк қаласында Геррада мен Тимоти "Тед" О'Лиридің екінші баласы ретінде дүниеге келді. Ол Уэстмит округінің Муллингр маңында өсті. Әкесі тоқыма фабрикасының бөлек иесі болған. Ол Дублиндегі Тринити колледжінде бизнес және экономиканы оқыды. 1982 жылы тәмамдағаннан кейін Стокс Кеннеди Кроули (кейін KPMG деп аталды) компаниясында стажер болып жұмыс істеді және Ирландия салық жүйесін зерттеді. 1985 жылы екі жылдан соң ол жұмыстан кетіп, Дублиннің Теренур және Уолкинстаун аудандарында табысты газет орындар ашты. Стокс Кеннеди Кроулиде О'Лири лизингтік компания Гиннесс Пит Авиация (GPA) басшысы Тони Райанмен танысты. Райан KPMG клиенттерінің бірі болды және О'Лири Райанға жеке табыс салығы мәселелері бойынша кеңес берді. 1988 жылы Райан О'Лириді жеке қаржылық және салық кеңесшісі қызметіне алды, онда Райанның басты назары GPA-ға аударған.

Ryanair-дің мансабы

О'Лири 1988 жылы Ryanair компаниясының қаржы директоры, ал 1994 жылы бас атқарушы директоры болды. О'Лиридің басшылығымен Ryanair Southwest Airlines компаниясы бастаған төмен бағалы модельді одан әрі дамытты. О'Лири 2001 жылғы сұхбатында қосымша кіріс моделін сипаттап, былай деді: "Басқа әуе компаниялары бағаны қалай көтеруге болатынын сұрайды, ал біз оны қалай жоюға болатынын сұраймыз". О'Лири көздеген бизнес-модельде борттағы саудадан, интернет ойындарынан, көлік жалға алудан және қонақүй брондаудан түскен түсімдер, әуе билеттерін сатудан түскен кірісті толықтырады. Сонымен қатар, әуежайлармен келісімдер жасасу арқылы қондыру ақысын төмендетуге қол жеткізіледі. Көп жағдайда, аймақтық әуежайлар өз аймақтарына жолаушылар мен табыс әкелетін рейстерді қамтамасыз ету үшін ешқандай төлем алмауға дайын. Оның талаптарының ішінде Ирландияның ірі әуежайларын дерегуляциялау және дәстүрлі, толық қызмет көрсететін әуе компанияларын өзгерту бар.

Дау-жанжал және беделі

О'Лири әуе тасымал саласында және оның реттеуші органдарында көп сөйлейтін репутацияға ие. Көптеген баспасөз мақалалары О'Лириді мақтаншыл және кейіннен өзінің сөздерінен бас тартатын адам ретінде сипаттады. Ол көпшілық алдында сөйлегенде, кейде жеке шабуылдар жасап, жағымсыз тіл қолданады. Оның қатал басқару стилі, шығындарды аяусыз қысқартуға ұмтылысы, корпоративтік бәсекелестерге, әуежай әкімшіліктеріне, үкіметтерге, кәсіподақтарға және тұтынушыларға ашық жаулық қарым-қатынасы айқын көрінеді. 1988 жылы өмір бойына тегін билеттерді алған әйелмен қарым-қатынасында агрессивті және жаулықты болғандығы туралы хабарлар тарады. 2002 жылы О'Лири компаниясының ұзақ қашықтықтағы трансатлантикалық рейстерге қарсы екенін мәлімдеді: «Төмен бағалы модель негізінен қысқа қашықтықтағы рейстер үшін тиімді. [ ] Егер біз алысқа ұша бастасақ, мен «байлар классы» деп атайтын нәрсені енгізу сияқты ақымақтыққа баруымыз керек болады». Алайда, 2013 жылы Париж әуе тасымал көрмесінде ол жағдайларға байланысты АҚШ-тан Еуропаға билеттерді 10 евроға (13 доллар) немесе 10 долларға сатуға ниетті екенін айтты. Ол үшін кем дегенде 30 екі қатарлы ұшақтар мен порттарға (мысалы, АҚШ және Еуропаның ірі қалалары) қол жеткізу қажеттігін атап өтті. Әуе тасымал саласында, көбінесе заңмен реттелетін «слоттар» немесе кейде қақпалар болады, оларды алмайынша әуежайларға тұрақты рейстер ұйымдастыру мүмкін емес. 2002 жылғы мәлімдемесіне қарамастан, бұрын ұзақ қашықтыққа рейстер жасаған бюджеттік авиакомпаниялар болды, мысалы, 1970 жылдардың соңында Лондоннан Нью-Йоркке Laker Airways рейстері, сондай-ақ AirAsiaX (Малайзия) және Jetstar Group (Австралия) сияқты басқа континенттерде бюджеттік бағамен ұзақ қашықтыққа рейстер. 2004 жылы О'Лири өзінің Mercedes Benz S Class көлігі үшін такси нөмірін сатып алып, оны такси ретінде тіркеуге мүмкіндік берді, соның арқасында Дублин қаласының автобус жолақтарын пайдаланып, саяхатын жеделдетуге құқылы болды. 2007 жылы О'Лири Ryanair компаниясының соңғы бес жылда көмірқышқыл газы шығарылымын жартысына дейін қысқартты деген мәлімдемесінен бас тартуға мәжбүр болды, себебі шығарылым «бір жолаушыға шаққанда» жартысына дейін қысқартылғаны туралы айту керек еді. Ол Ryanair рейсіндегі қауіпсіздік оқиғасынан кейін газетке берілген ақпаратты табу үшін журналист рөлін сомдағандығы туралы хабарлар тарады. Кейде ол сот процесінің қаупіне байланысты жеке шабуылдары үшін кешірім сұрайды. Ол сотқа қарсы келгені үшін судьядан сын естіді және сотқа кінәлі деп табылмайын деді. Сондай-ақ, ол климаттың өзгеруі туралы алаңдаушылықты «толық ақымақтық» деп бағаламағаны үшін де сынға ұшырады. 2010 жылдың сәуір айында Исландиядағы жанартаудың атқылауынан пайда болған вулкандық күлдің салдарынан Еуропаның әуе кеңістігін жабу туралы шешімге жауап ретінде О'Лири жалған мәлімдеме жасады: «Күл бұлты болған жоқ. Бұл миф. Әуе кеңістігін жабудың қажеті болмады». Бір зерттеу көрсеткендей, егер жолаушылар ұшақтарымен әрі қарай ұшуды жалғастырса, ұшақтардың құрылымына ауыр зақым келтірілуі мүмкін еді. 2014 жылдың мамыр айында О'Лири Aer Lingus ұшақ экипажының 24 сағаттық ереуілін қатты сынға алды. Ryanair компаниясының сол кездегі ең ірі акционері болған Aer Lingus 200 рейсті тоқтатып, 200 мың адамның саяхат жоспарларын бұзды. О'Лири Aer Lingus компаниясын қызметкерлермен қарым-қатынасты «дұрыс басқара алмағаны» үшін айыптады, басқарма мүшесін жұмыстан босатуды талап етті және ереуілге шыққан қызметкерлердің бір жылға жеңілдікпен саяхаттау мүмкіндігінен айырылуын қалады. Бильдерберг кездесуіне қатысушылар О'Лириді 2015 жылғы кездесуге шақырғанын мәлімдеді, ал кейін ол 2017 жылғы кездесуге қатысқан. 2020 жылдың ақпан айында О'Лири әуежай қауіпсіздігінің жалғызбасты мұсылман ер адамдарына назар аударуы керек екенін айтты және семіз жолаушыларды «монстрлар» деп атады. 2022 жылдың маусым айында О'Лири Ryanair компаниясының Ұлыбритания мен Ирландияға ұшатын Оңтүстік Африка азаматтарына африкаанс тілінде тест жүргізуін қорғады. Алайда ол кейіннен Ryanair-дың дискриминациялық саясатын сынаған көпшіліктің наразылығына байланысты өз сөздерінен бас тартты. Апартеид кезеңінде Оңтүстік Африкадағы тарихи маңызына қарамастан, африкаанс тілі ағылшын тілімен бірге Оңтүстік Африканың 11 ресми тілінің бірі болып табылады. 2022 жылдың маусым айында Венгрия премьер-министрі Виктор Орбан Венгрия үкіметі банктер мен ірі жеке компанияларға, соның ішінде әуе компанияларына «қосымша пайда салығын» енгізетінін мәлімдеді. Салық енгізілгеніне жауап ретінде Ryanair барлық жолаушыларға салықты кері түрде жүктеуге шешім қабылдады, Еуропа ішіндегі бағыттар үшін билет бағасын қосымша 10 евроға, ал Еуропадан тыс бағыттар үшін 25 евроға арттырды. Майкл О'Лири жаңа салық идеясын «ақылға сыймас» деп сипаттады, ал кейінгі сұхбатта Экономикалық даму министрі Мартон Надьді «толық ақымақ» деп атады, жергілікті билік органдарына салықты кері қайтаруды талап етті. Осыдан кейін Euronews сұхбатында О'Лири министрлер Гергели Гуляш және Мартон Надь туралы былай деді: «Бұл екі венгр министрі Джим Керри түсірген «Ақымақ және одан да ақымақ» фильміндегідей, егер олар адамдар салықты қуанышпен төлейді деп ойласа және бір түнде қымбат авиакомпанияны таңдайды». 2010 жылы О'Лири Irish Independent газетімен сұхбатында адамның әрекетінен туындаған жаһандық жылу туралы ғылыми консенсус «аттың зәрi» екенін мәлімдеді. 2017 жылы О'Лири климаттың өзгеруін «толық және жалған әуекес сөздер» деп бағалады. Климаттың өзгеруі болып жатыр ма деген сұраққа О'Лири салқындау мен жылу жылдар бойы «жүріп келе жатқанын» айтты және оның көмір пайдаланумен байланысты екенін мойындамады. 2021 жылы ол бұрынғыдай теріс пікір білдірмеді және «Бұл біздің клиенттеріміз бен Ryanair-да жұмыс істейтін адамдар бізге назар аударуын қалайтын нәрсе және біз әдетте жауап береміз» деді.

Жеке өмір

О'Лири 2003 жылдың 5 қыркүйегінде Вестмит графтығының Делвин қаласында Анита Фарреллға үйленді, оның төрт баласы бар. Олар Вестмит графтығына қарасты Делвин қаласының жанындағы Гиггинстаун үйінде тұрады. О'Лири Гиггинстаун үйінде Абердин-Ангус сиырлары мен жылқыларын өсіреді. Оның "War of Attrition", "Don Cossack", "Rule the World" және "Tiger Roll" аттары "Cheltenham Gold Cup", 2016 жылғы "Grand National", 2018 жылғы "Grand National" және 2019 жылғы "Grand National" сияқты жарыстарда жеңіске жетті. О'Лири ерте жасынан бері ағылшын футбол командасы "Manchester City" клубын қолдайды. 2003 жылы клубтың акцияларын сатып алуға мүмкіндігі болды, бірақ ол потенциалды пайда тәуекелден артық емес деп ойлады және оның орнына маусым сайын Англияға барып, бірнеше матчты тамашалауды жөн көрді. 2011 жылы Манчестер әуежайынан және оған "Ryanair" компаниясының жаңа бағыттарын таныстырғанда ол "Manchester City" жейдесін киді. 2015 жылдың ақпан айында О'Лири "The Apprentice" реалити-шоуындағы басты рөлді оған ұсынғанын, бірақ отбасылық себептермен бас тартқанын, кейін бұл рөл Алан Шугарға ұсынылып, ол қабылдағанын мәлімдеді.