Кіріспе
Бинарлық жіктегіштің қабілетін диагностикалау графигі
Қабылдағыштың жұмыс істеу сипаттамасы қисығы, немесе ROC қисығы – бинарлық жіктегіш модельдің (көп класты жіктеу үшін де қолданылуы мүмкін) әртүрлі шекті мәндердегі өнімділігін көрсететін графикалық кескін. ROC қисығы – әрбір шекті мәндегі нақты оң көрсеткіштің (TPR) және жалған оң көрсеткіштің (FPR) графигі. ROC қисығын шешім ережесінің I типтегі қатесіне байланысты статистикалық қуаттың графигі ретінде де қарастыруға болады (егер өнімділік популяцияның тек үлгісінен есептелсе, оны осы шамалардың бағалаушысы деп қарастыруға болады). Сондықтан ROC қисығы – жалған оң көрсеткіштің функциясы ретінде сезімталдық немесе еске алу. Нақты оң және жалған оң ықтималдықтарының таралулары белгілі болғанда, ROC қисығы y осьіндегі анықтау ықтималдығының жинақталған таралу функциясы (CDF, ықтималдық таралуының астындағы аудан) және x осьіндегі жалған оң ықтималдығының CDF ретінде алынады. ROC талдауы ықтимал оңтайлы модельдерді таңдау және құн контекстіне немесе кластық таралуға тәуелсіз (және нақтылаудан бұрын) нашар модельдерді жою үшін құралдар ұсынады. ROC талдауы диагностикалық шешім қабылдаудың шығын-пайда талдауымен тікелей және табиғи байланыста.
Терминология
Нақты оң көрсеткіш сезімталдық, қайтару немесе анықтау ықтималдығы деп те аталады. Жалған оң көрсеткіш жалған дабыл ықтималдығы деп те аталады.
Тарих
ROC қисығы алғаш рет 1941 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде электр және радар инженерлері жау объектілерін анықтау үшін жасаған, содан оның аты ("ресивердің жұмыс сипаттамасы") аталған. Көп ұзамай ол психология ғылымына стимулдарды қабылдауды зерттеу үшін енгізілді. ROC-талдау содан бері медицина, радиология, биометрия, табиғи қауіптерді болжау, метеорология, модельдердің тиімділігін бағалау және басқа да салаларда ондаған жылдар бойы қолданылып келеді, сондай-ақ машиналық оқыту және деректерді талдау салаларындағы зерттеулерде оның қолданылуы артып келеді.
Негізгі түсінік
Классификациялық модель (классификатор немесе диагностика) – белгілі бір сыныптар/топтар арасындағы мысалдардың (инстанстардың) байланысы. Классификатор немесе диагностика нәтижесі кез келген нақты санмен (үздіксіз шығыс) берілуі мүмкін болғандықтан, сыныптар арасындағы классификатор шекарасы шекті мән арқылы анықталуы керек (мысалы, адамның қан қысымын өлшеуге негізделген гипертониясы бар-жоғын анықтау үшін). Әйтпесе, ол бір сыныпты көрсететін дискретті сынып белгісі болуы мүмкін. Екі сыныпты болжау мәселесін қарастырайық (бинарлық классификация), онда нәтижелер оң (p) немесе теріс (n) деп белгіленеді. Бинарлық классификатордың төрт мүмкін нәтижесі бар. Егер болжау нәтижесі p болса және нақты мәні де p болса, онда ол шынайы оң (TP) деп аталады; ал егер нақты мәні n болса, онда ол жалған оң (FP) деп аталады. Керісінше, болжау нәтижесі мен нақты мәні екеуі де n болғанда, шынайы теріс (TN) пайда болады, ал жалған теріс (FN) – болжау нәтижесі n болғанда, нақты мәні p болғанда. Нақты әлемдегі мәселенің тиісті мысалын алу үшін, адамның белгілі бір ауруы бар-жоғын анықтауға тырысатын диагностикалық тестті қарастырайық. Бұл жағдайда жалған оң нәтиже адам тестте оң нәтиже көрсеткенде, бірақ іс жүзінде ауруы жоқ кезде пайда болады. Ал жалған теріс нәтиже, адам тестте теріс нәтиже көрсеткенде, ол денсаулығы жақсы екенін көрсетеді, бірақ іс жүзінде ауруы бар болады. P оң және N теріс мысалдардан тұратын экспериментті қарастырайық. Төрт нәтижені 2×2 контингенциялық кестесі немесе шатастыру матрицасы арқылы келесідей көрсетуге болады:
To get an appropriate example in a real world problem, consider a diagnostic test that seeks to determine whether a person has a certain disease. A false positive in this case occurs when the person tests positive, but does not actually have the disease. A false negative, on the other hand, occurs when the person tests negative, suggesting they are healthy, when they actually do have the disease. Consider an experiment from P positive instances and N negative instances for some condition. The four outcomes can be formulated in a 2×2 contingency table or confusion matrix, as follows:
ROC кеңістігіндегі қисықтар
Бинарлық сыныптауда әрбір мысалдың кластық болжамы көбінесе үздіксіз кездейсоқ айнымалыға негізделеді, бұл мысал үшін есептелген "балл" (мысалы, логистикалық регрессиядағы шамаланған ықтималдық). Белгілі бір шекті параметрді ескере отырып, мысал егер , онда "оң" деп жіктеледі, әйтпесе "теріс" деп жіктеледі. Егер мысал шындығында "оң" класына жатса, онда ықтималдық тығыздығына сәйкес келеді, ал әйтпесе . Сондықтан, нақты оң көрсеткішпен беріледі және жалған оң көрсеткішпен беріледі. ROC қисығы параметрлік түрде -тің өзгеретін параметрі ретінде -қа қарсы салыстырылады. Мысалы, ауру және сау адамдардың қандағы белок деңгейі тиісінше 2 г/дл және 1 г/дл орташа мәнмен қалыпты түрде бөлінген деп есептейік. Медициналық тест қандағы белгілі бір белоктың деңгейін өлшеп, белгілі бір шектен жоғары санды ауруды көрсететін ретінде жіктеуі мүмкін. Зерттеуші шекті (суреттегі жасыл тік сызық) реттей алады, бұл өз кезегінде жалған оң көрсеткішті өзгертеді. Шекті деңгейді жоғарылату жалған оң нәтижелердің азаюына (және жалған теріс нәтижелердің көбеюіне) әкеледі, бұл қисықта солға қарай жылжуға сәйкес келеді. Қисықтың нақты пішіні екі таралымның қаншалықты үстіне жабысқанын анықтайды.
The ROC curve plots parametrically versus with as the varying parameter. For example, imagine that the blood protein levels in diseased people and healthy people are normally distributed with means of 2 g/dL and 1 g/dL respectively. A medical test might measure the level of a certain protein in a blood sample and classify any number above a certain threshold as indicating disease. The experimenter can adjust the threshold (green vertical line in the figure), which will in turn change the false positive rate. Increasing the threshold would result in fewer false positives (and more false negatives), corresponding to a leftward movement on the curve. The actual shape of the curve is determined by how much overlap the two distributions have.
Z-балқы
Егер ROC қисығына стандартты балл қолданылса, қисық тура сызыққа айналады. Бұл z-балл орташа мәні нөл және стандартты ауытқуы бірге тең болатын қалыпты үлестірілімге негізделген. Жад күші теориясында zROC сызықты ғана емес, сонымен қатар 1.0 еңістігіне ие деп қарастырылады. Мақсаттардың (зерттелген объектілер, оларды қатысушылар есте сақтауға тиіс) және алдаушылардың (зерттелмеген объектілер, оларды қатысушылар есте сақтауға тырысады) қалыпты үлестірілімі zROC-тің сызықты болуына себеп болатын фактор болып табылады. zROC қисығының сызықтығы мақсаттар мен алдаушылар күшінің таралу стандартты ауытқуларына байланысты. Егер стандартты ауытқулар тең болса, еңіс 1.0 болады. Егер мақсат күшінің таралу стандартты ауытқуы алдаушы күшінің таралу стандартты ауытқуынан артық болса, онда еңіс 1.0-дан кем болады. Көптеген зерттеулерде zROC қисығының еңісі тұрақты түрде 1-ден төмен, әдетте 0.5 пен 0.9 аралығында болады. Көптеген тәжірибелер zROC еңісінің 0.8 құрайтынын көрсетті. 0.8 еңісі мақсат күшінің таралуының өзгергіштігі алдаушы күшінің таралуының өзгергіштігінен 25%-ға жоғары екенін білдіреді. Тағы бір қолданылатын айнымалы – d' (d прайм) (жоғарыда «Басқа өлшемдер» бөлімінде талданған), оны z мәндері арқылы оңай көрсетуге болады. d' жиі қолданылатын параметр болғанымен, жоғарыда айтылған күш теориясының қатаң талаптарын толық орындағанда ғана маңызды екенін мойындау қажет. ROC қисығының z баллы, ерекше жағдайларды қоспағанда, әрқашан сызықты болады деп есептеледі. Йонелинаның таныс еске түсіру моделі – тану жадының екі өлшемді сипаттамасы. Қатысушы белгілі бір деректерге жай ғана «иә» немесе «жоқ» деп жауап берудің орнына, деректерге таныс сезім береді, бұл бастапқы ROC қисығы сияқты жұмыс істейді. Алайда, бұл жерде Еске түсіру (R) параметрі өзгереді. Еске түсіру толық немесе толық емес деп есептеледі және таныс сезімнен басым. Егер еске түсіру компоненті болмаса, zROC болжамды еңісі 1 болар еді. Бірақ, еске түсіру компонентін қоссақ, zROC қисығы жоғары қарай иіліп, еңісі төмендейді. Бұл пішін мен еңіс айырмашылығы кейбір элементтердің еске түсірілуіне байланысты қосымша өзгергіштік тудырады. Антероградтық амнезиясы бар пациенттер еске түсіре алмайды, сондықтан олардың Йонелина zROC қисығының еңісі 1.0-ға жақын болады.
Тарих
ROC қисығы алғаш рет Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде радар сигналдарын талдау үшін қолданылды, ал кейін сигналды анықтау теориясында пайдаланылды. 1941 жылы Перл-Харборға жасалған шабуылдан кейін АҚШ әскері радар сигналдарынан жапон ұшақтарын дұрыс анықтау мүмкіндігін арттыру мақсатында жаңа зерттеулер бастады. Осы мақсатта олар радар қабылдағыш операторының осы маңызды айырмашылықтарды ажырату қабілетін өлшеді, бұл қабылдағыштың жұмыс сипаттамасы деп аталды. 1950 жылдары ROC қисықтары психофизикада адамның (кейде жануарлардың) әлсіз сигналдарды анықтауын бағалау үшін қолданылды. ROC қисықтары эпидемиология және медициналық зерттеулерде кеңінен қолданылады және дәлелге негізделген медицинамен байланысты жиі айтылады. Радиологияда ROC талдауы – жаңа радиологиялық техникаларды бағалаудың әдеттегі тәсілі. Әлеуметтік ғылымдарда ROC талдауы көбінесе ROC дәлдік коэффициенті деп аталады, бұл әдеттегі модельдердің сенімділігін бағалаудың кең таралған тәсілі. ROC қисықтары зертханалық медицинада тесттің диагностикалық сенімділігін бағалау, тесттің оңтайлы шегін таңдау және бірнеше тесттің диагностикалық сенімділігін салыстыру үшін кеңінен қолданылады. ROC қисықтары машиналық оқыту техникаларын бағалау үшін де пайдалы болды. ROC қисығын машиналық оқытуда алғаш рет Spackman қолданды, ол әртүрлі жіктеу алгоритмдерін салыстыру және бағалауда ROC қисықтарының құндылығын көрсетті. ROC қисықтары метеорологиядағы болжамдарды тексеруде де қолданылады.
РЛС-тің егжей-тегжейі
ROC қисықтары радиолокациялық операция мен теория үшін маңызды. Нысанадан шағылысқан сигналдарды қабылдаушы станцияда алу кезінде, олардың энергиясы көбінесе шу деңгейімен салыстырғанда өте төмен болады. Сигнал мен шудың қатынасы нысананың анықталуын бағалау үшін маңызды көрсеткіш. Бұл сигнал-шу қатынасы радар жүйесінің қабылдау сипаттамаларымен тікелей байланысты, ол радар жүйесінің мүмкіндіктерін сандық тұрғыда бағалауға қолданылады. Радар жүйесін жасау процесін қарастырайық. Жүйенің қабілеттеріне қойылатын талаптар, жалған дабылдарға белгілі бір төзімділікпен, анықтау ықтималдығы арқылы берілуі мүмкін. Қабылдаушы станциядағы қажетті сигнал-шу қатынасын есептеу үшін, мына теңдеуді шешуге болады:
Сигнал-шу қатынасын табу үшін. Мұндағы децибелде емес, көптеген радиолокациялық қолдануларда қабылданғандай. Децибелге аудару үшін келесі формула қолданылады: Осы мәліметтерден радиолокациялық қашықтық теңдеуіндегі (шу факторларын ескере отырып) негізгі шарттарды шешуге болады, соның нәтижесінде қажетті тиімді сәулелену қуатын бағалауға болады.
ROC қисықтары екілік сыныптамадан тыс
ROC қисықтарын екі кластан артық кластарға жататын сыныптау мәселелеріне кеңейту қиынға соғады. Екі кластан көп болған кезде қолданылатын екі әдеттегі тәсіл: (1) барлық жұптық AUC мәндерінің орташасы және (2) бет астындағы көлемді (VUS) есептеу. Барлық жұптық кластар бойынша орташа есептеу үшін, әрбір кластық жұп үшін AUC есептеледі, тек осы екі кластың мысалдары қолданылады, егер басқа кластар болмаса, содан кейін осы AUC мәндері барлық мүмкін жұптар бойынша орташаланады. C класы болған жағдайда c(c − 1) / 2 мүмкін кластық жұптар болады. Бет астындағы көлем тәсілінде қисық емес, гипербет сызылады, содан кейін осы гипербет астындағы гиперкөлем өлшенді. С кластарға арналған жіктегіш үшін қолданылатын кез келген мүмкін шешім ережесі оның нақты оң көрсеткіштерімен сипатталуы мүмкін. Осы көрсеткіштер жиынтығы бір нүктені анықтайды, ал барлық мүмкін шешім ережелерінің жиынтығы гипербетті анықтайтын нүктелер бұлтын құрайды. Осы анықтама бойынша VUS – бұл классификатордың әрбір кластан кездейсоқ таңдалған бір мысалдан тұратын жиынтық берілгенде, барлық c мысалды дұрыс белгілей алу ықтималдығы. Кіріс жиынтығының әр кластан бір мысалдан тұратындығын білетін классификаторды іске асыру үшін, алдымен мысалдың кластың әрбір мүмкін жұптарына сәйкес келуінің жарамдылық балы есептеліп, содан кейін Венгр алгоритмі c таңдалған баллдардың қосындысын барынша арттыру үшін қолданылуы мүмкін, барлық c! әртүрлі жолдармен әр класқа дәл бір мысал тағайындау арқылы. ROC қисықтарының сыныптау модельдерін бағалаудағы жетістігін ескере отырып, ROC қисықтарының басқа да бақыланатын тапсырмаларға қолданылуы да зерттелді. Регрессиялық мәселелер үшін ұсынылған ең маңызды нұсқаулар – регрессиялық қателік сипаттамасы (REC) қисықтары және регрессиялық ROC (RROC) қисықтары. Соңғысында RROC қисықтары классификацияға арналған ROC қисықтарына өте ұқсас, асимметрия, үстемдік және дөңгелек қабық ұғымдарымен. Сонымен қатар, RROC қисықтары астындағы аудан регрессиялық модельдің қателік дисперсиясына пропорционалды.