Шарунас Ясикевичюс: Баскетбол өмірі мен жетістіктері

Кіріспе

Литвалық баскетболшы және жаттықтырушы

Шарунас Ясикевичус (; 5 наурыз 1976 жылы туған) – литвалық кәсіби баскетбол жаттықтырушысы және бұрынғы ойыншы, қазір Түркия баскетбол Супер лигасының және Еуролиганың «Фенербахче Беко» командасының бас бапкері. Ойыншылық карьерасында 1,94 метр бойы бар, ол ұсынысшы (қорғаушы) позициясында ойнады. Көптеген мамандар Ясикевичусты ең үздік литвалық және еуропалық ұсынысшылардың бірі санайды. Ол екі рет Еуролиганың бірінші командасына кірді, 2005 жылы Еуролиганың төрттік финалында ең құнды ойыншы (MVP) атанды және төрт рет «үштік тәжді» жеңіп алды. 2005 жылы Израиль баскетбол премьер-лигасының ең құнды ойыншысы деп танылды. Сонымен қатар, ол Еуролига тарихында үш түрлі клубпен жеңіске жеткен жалғыз ойыншы. Литваның ұлттық құрамасының бұрынғы мүшесі ретінде, ол 2003 жылғы Еуробаскетте алтын медальді жеңіп алды, сонымен қатар турнирдің символдық құрамасына кірді және MVP атағын иеленді. Ол 2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында және 2007 жылғы Еуробаскетте қола медальді жеңіп алды. 2015 жылдың 9 ақпанында Ясикевичус өзінің керемет ойыншылық карьерасы үшін Еуролиганың баскетбол аңызы ретінде танылды. Оған арналған салтанатты шара 12 ақпанда өтті.

Алғашқы жылдар

Ясикевичус спортшылар отбасында дүниеге келген. Оның анасы Рита, әйгілі литвалық гандболшы, 1975 жылғы әйелдер арасындағы әлем чемпионатында КСРО әйелдер құрамасымен күміс жүлде жеңіп алды. Әлем чемпионатындағы сәттілікке ілесіп, Рита 1976 жылғы Монреальдегі жазғы Олимпиада ойындарына дайындалып жатқан. Ританың айтуынша: «Барлығы есептелген, жоспарланған: Олимпиада ойындары, содан кейін отбасының толығуы, бір жылдық үзіліс, сосын қайтадан спортқа оралу. Бірақ бәрі өзгеше болды», – дейді ол, ұлы мен Олимпиада арасында таңдау жасауға мәжбүр болды. Ол бала дүниеге келтіріп, Олимпиада арманынан бас тартты. Кейін КСРО Монреаль Олимпиадасында алтын жүлде жеңіп алды, ал ұлттық құраманың бас жаттықтырушысы Рита Ясикевиченеге болашақта құрамаға оралуға мүмкіндік бермеді. Дегенмен, Шарунас анасы шешімінен ешқашан өкінген емес. Шарунас анасының: «Менің ұлым маған Олимпиаданы қайтарып береді», – деп үнемі айтатынын есіне алады. Бала кезінде Шарунас өте епті бала болған. Анасы еске түсіргендей, Шарунас жүріп-тұрғанын білген соң, бірден 45 градусқа иіліп жүгіре бастады. Рита: «Ол әр жерде жүгіріп, мен үнемі оны қуалауға мәжбүр болдым». Шарунас үшін ең қорқынышты жаза – отырып қалу еді. Бірақ кіші інісі Витенис басқаша еді. Ол ақырын болса да, екеуі де бала кезінен допсыз өмір сүре алмады. Миткевичустың сөзінше, Шарунас 12 жасында баскетболдан жалыққандықтан, оны тастағысы келді. Ол ата-анасына барып, жағдайды түсіндіріп, бұл Литва үшін үлкен шығын екенін айтты. Содан кейін әкесі Шарунасқа қатал сөздер айтып, баскетболдан бас тартуға тыйым салды, оны тенниспен алмастыруын қалады. 1993–94 жылдары Пенсильвания штатының Кварривилл қаласындағы Соланко орта мектебінде оқыды. Сол жылы оның командасы 27 ойынның 25-інде жеңіске жетіп, Штаттық чемпионаттың финалына талапкерлердің бірі болды, бірақ алғашқы плей-офф ойынында жеңіліп, маусымды ерте аяқтады. Алайда, оны Мэриленд университетінің көмекші жаттықтырушысы Билли Хан байқап, Ясикевичусты өздеріне шақырды. Колледждегі алғашқы екі жылында көп ойнаған жоқ, өйткені Дуэйн Симпкинс, Джонни Роудс және Экстри Хипп сияқты ағалары қанаттағы позицияларда одан бұрын болды. Үшінші курста ол жақсырақ пас беруші болды және қорғанысын жақсартты. Үшінші және төртінші курста орташа есеппен 13 ұпай және 4 нәтижелі пас берді.

Jasikevičius was born into a family of athletes. His mother Rita, a famous Lithuanian handball player, won a silver medal with the Soviet Union women's national handball team during the 1975 World Women's Handball Championship. Following the success in the world championship, Rita was preparing for the 1976 Summer Olympics in Montreal. According to Rita: "Everything was calculated, planned: Olympic Games, then the increase of family, one year break and then back to sports again. But everything happened differently" and she had to choose between her son and the Olympic Games. She decided to give birth to a child and give up the Olympic dream. Later on, the Soviet squad went on to win the Olympic gold medals in the Montreal Olympics and the national team's head coach shut the door for Rita Jasikevičienė to return into the national team in the future. However, Šarūnas's mother never regretted her decision. Šarūnas remembers that his mother constantly said: "My son will give me back the Olympics". In his childhood Šarūnas was a very agile child. His mother remembers that soon after learning to walk, Šarūnas immediately began to run leaning at 45 degrees. Rita: "He was running and running everywhere and I had to constantly chase him". The biggest penalty for Šarūnas was to sit. His younger brother Vytenis was slightly different though. He was slower, but both brothers were unable to live without a ball as kids. According to Mitkevičius, when Šarūnas was 12 years old, he was so sick of basketball that he wished to drop it. He visited his parents, outlined the situation and stated that it would be a huge loss to Lithuania. Following it, his dad had some strong words for Šarūnas and forbade him to drop basketball, which he wished to replace with tennis. In 1993–94 he attended Solanco High School in Quarryville, Pennsylvania. That year his team won 25 of 27 games and was one of the contenders for the State Championship final, however they lost their first playoff game and finished the season early. However, he was noticed by Billy Hahn, who was working as University of Maryland assistant coach and who invited Jasikevičius to join them. He did not see much playing time in his first two years in college, with seniors Duane Simpkins, Johnny Rhodes, and Exree Hipp ahead of him at the wing positions. As a junior, he became a better passer and improved his defense. He averaged a shade under 13 points and 4 assists in his junior and senior years.

Ерте мансап

Ясикевичус өзінің кәсіби дебютын 1998–99 маусымда Вильнюс қаласының «Lietuvos rytas» клубында жасады. «Rytas» сапында ол ойынға орташа есеппен 18,0 ұпай және 5,4 нәтижелі пас берді. Келесі 1999–2000 маусымда Ясикевичус словениялық «Union Olimpija» клубына қосылды. «Union Olimpija» сапында ол Словения кубогын жеңіп алды. «Union Olimpija» клубында ол ойынға орташа есеппен 9,3 ұпай және 3,4 нәтижелі пас берді.

Барселона баскетбол клубы

Жасикевичус келесі үш маусымды Барселона клубында өткізді және 2003 жылы олармен бірге Еуролиганы жеңіп алды. Ол чемпиондық команданың негізгі құрамында ойнады және ойын барысында орташа есеппен 13,4 ұпай және 3,2 нәтижелі пас берді. Сондай-ақ, ол команданы екі рет Испания лигасының чемпионы және екі рет Испания Королі кубогының иегері етіп жетеледі.

Макаби Тель-Авив

Ясикевичус 2003 жылы «Маккаби Тель-Авив» клубына қосылды және оларға екі Еуролига титулын, екі Израиль чемпионатының жеңісін және екі Израиль кубогын жеңуге көмектесті. 2005 жылы ол Израиль баскетбол премьер-лигасының ең құнды ойыншысы (MVP) атанды.

НБА

2005 жылдың шілдесінде Ясикевичус «Индиана Пейсерс» клубымен келісімшартқа отырды. Келісімнің құны үш жылға 12 миллион долларды құрады. Ол НБА-да «Пейсерс» командасымен 112 рет тұрақты маусым ойынында (16 рет бастап) ойнады, бір жарым маусым бойы орта есеппен ойын сайын 7,3 ұпай және 3,0 нәтижелі пас берді. 2007 жылдың 17 қаңтарында Ясикевичус Стивен Джексон, Ал Харрингтон және Джош Пауэллмен бірге Трой Мерфи, Майк Данлеви, Айк Диогу және Кит Маклеодқа айырбасталды, соның нәтижесінде «Голден Стэйт Уорриорс» командасына өтті. Ол «Голден Стэйт» командасының негізгі құрамына кірмеді. 26 ойында (2 рет бастап) орта есеппен ойын сайын 4,3 ұпай және 2,3 нәтижелі пас берді, бұл ойынға жұмсалған уақыт 11,9 минутты құрады. 2007 жылдың 20 қыркүйегінде «Уорриорс» клубы Ясикевичустың келісімшартынан бас тартты.

Панатинаикос Афина

2007 жылдың 25 қыркүйегінде Ясикевичус «Панатинаикос» клубымен келісімшарт жасасты. Бұл келісімшарт екі жыл ішінде 7 миллион еуро таза табыс (7.7 миллион трансфер құнын қоса алғанда) көлемде болды. «Панатинаикос» сапында ол 2009 жылы тағы да Еуролига жеңімпазы атанды. Ясикевичус баскетбол тарихында үш түрлі командамен Еуролиганы жеңіп алған жалғыз ойыншыға айналды. Ол сонымен қатар «Панатинаикос» сапында үш рет Грек лигасының және үш рет Грек кубогының иегері болды. 2009 жылы ол «Панатинаикос» клубымен 3,5 миллион еуро таза табыс көлемінде келісімшартты ұзартты. Сол жылы оған тізесіне операция жасалды, ал 5 айлық оңалтудан кейін, ол алаңға шектеулі ойын уақытымен қайта оралды.

Ритас Вильнюске оралды

2010 жылдың қараша айында Ясикевичус Литва баскетбол лигасының "Lietuvos rytas" клубымен бір жылдық келісім-шартқа отырды.

Фенербахче Стамбул

2011 жылдың қаңтар айында «Фенербахче» «Лиетувос Ри́тас» клубынан Жасикевичустың келісімшартын сатып алып, оған бір жылдық келісімшарт ұсынды.

Панатинаикосқа оралу

2011 жылдың қыркүйегінде Ясикевичус «Панатинаикос» клубымен жаңа келісімшартқа қол қойды. 36 жасында ол Грек кубогы финалының ең құнды ойыншысы (MVP) атанды, «Панатинаикос» командасының «Олимпиакос» командасына қарсы 71–70 есебімен жеңіске жеткен матчында маңызды рөл атқарды.

Барселона баскетбол клубына оралу

Жасыкевичустың «Жальгириске» қосылатыны туралы қауесеттерге қарамастан, 2012 жылдың шілдесінде Жасыкевичус бұрынғы командасы – «FC Barcelona» клубымен келісімшарт жасасты. Испанияның ACB лигасының финалында «Реал Мадридке» қарсы өткен бесінші ойында Жасыкевичус 19 минут бойында 23 ұпай жинап, 2 нәтижелі пас берді. Бірақ бұл жеткіліксіз болды, себебі «Реал» ойынды 79:71 есебімен жеңіп алды. 2013 жылдың 1 шілдесінде «Барселона» Жасыкевичуспен жолдарының айырылғанын хабарлады.

Жалақыри

2013 жылдың қыркүйегінде Ясикевичус туған жері Каунасқа оралып, «Жалгирис» клубымен келісімшарт жасасты. 2013 жылдың 30 қыркүйегінде «Жалгирис» сапындағы алғашқы ойынын «Юникс Казань» клубына қарсы өткізіп, 6 ұпай жинап, 4 нәтижелі пас берді. Маусым аяқталған соң ол карьерасын аяқтап, «Жалгирис» командасының жаттықтырушылар құрамына қосылды.

Литваның жасөспірімдер құрамасы

Ясикевичус Литваның жасөсперімдер ұлттық құрамаларының құрамында болды. Литваның жасөсперімдер ұлттық құрамалары сапында 1994 жылы FIBA 18 жасқа дейінгі Еуропа чемпионатында алтын медальді, ал 1996 жылы FIBA 20 жасқа дейінгі Еуропа чемпионатында алтын медальді жеңіп алды.

Литваның аға ұлттық құрамасы

Жасикевичус өзінің ұлттық құрамадағы карьерасын 1997 жылы Литваның ұлттық құрамасы сапында 1997 жылғы Еуробаскетте ойнағаннан бастады. Ясикевичус 2000 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында қола жүлде жеңіп алған Литваның аға құрама командасының құрамында болды. Ол турнирде орта есеппен 14,0 ұпай және 5,1 нәтижелі пас берді, ал жартылай финалда АҚШ-қа қарсы өткен ойында 27 ұпай жинады. Ясикевичус Литва құрамасын 2003 жылғы Еуробаскетте алтын жүлдеге жеткізді. Ол турнирде орта есеппен 14,0 ұпай және 8,2 нәтижелі пас бергені үшін турнирдің ең құнды ойыншысы атанды. Ясикевичус Литваға 2007 жылғы Еуробаскетте қола жүлде жеңуге көмектесті. Ол турнирде орта есеппен 10,4 ұпай және 5,6 нәтижелі пас берді, сондай-ақ 3 қыркүйекте Түркияға қарсы өткен ойында 18 ұпай жинады. 2012 жылға дейін ол жазғы Олимпиада ойындарына қатарынан төрт рет қатысқан жалғыз литвалық баскетболшы болды. 2012 жылғы жазғы Олимпиададан кейін Литва ұлттық құрамасынан кетуге шешім қабылдады. Литва ұлттық баскетбол құрамасының аға ойыншысы ретіндегі барлық карьерасында ол орта есеппен ойын басына 10 ұпай, 2,3 допты қайтару және 4,9 нәтижелі пас берді. 2020 жылы FIBA EuroBasket 2000–2020 арман командасының құрамына енді.

Жаттықтырушылық мансап

2014 жылдың 29 шілдесінде Ясикевичус баскетболдан қанағаттандырылғанын жариялады және «Жальгирис» командасының көмекші жаттықтырушысы лауазымына тағайындалды. 2015-16 маусымында бас жаттықтырушы Гинтарас Крапикастың қызметтен босатылғаннан кейін Ясикевичус команданың уақытша бас жаттықтырушысы болды. 2016 жылдың 13 қаңтарында ол жаңа бас жаттықтырушы болып тағайындалғаны туралы хабарланды. 2016 жылдың 22 қаңтарында ол бас жаттықтырушы ретінде алғашқы Еуролига жеңісін оді, «Жальгирис» «Жальгирис Аренада» өткен маусымның күміс жүлдегері «Олимпиакосты» 75:55 есебімен сенімді жеңді. 2016 жылдың 26 қазанында бұрынғы ұзақ жылдарғы бас жаттықтырушысы Желько Обрадовичке қарсы алғашқы ойын алдында Желько былай деді: «Мен оның жақсы жаттықтырушы болатынын және болашақта Еуропадағы үздіктердің бірі болатынын білдім». 2017 жылдың 13 маусымында ол 2016-17 LKL маусымының ең үздік жаттықтырушысы атанды. Маусымнан кейін «Сан-Антонио Спёрс» және АҚШ ұлттық құрамасының бас жаттықтырушысы Грег Попович оны 2017 жылғы НБА жазғы лигасындағы жаттықтырушылар құрамына қосылуға шақырды. Алайда Ясикевичус бұрынғы жазғы міндеттемелеріне байланысты ұсыныстан бас тартты. Ясикевичус 2017 жылғы Александр Гомельский Еуролигасының «Жыл жаттықтырушысы» сыйлығына дауыс беруде үшінші орынды иеленді. 2017-18 жылғы Еуролига маусымында Ясикевичус және оның «Жальгирис» командасы күткеннен асып, тұрақты маусымда алтыншы орынды иеленді. 2018 жылдың 26 сәуірінде «Жальгирис» 4-ші ойында «Олимпиакосты» жеңіп, 3:1 есебімен жеңіске жетіп, 2018 жылғы Еуролига финалдық төрттігіне қатысу құқығын алды. Бұл лигадағы ең төменгі екінші бюджетпен қол жеткізілді. Жартылай финалда «Жальгирис» «Фенербахче» командасымен ойнады, бірақ 76:67 есебімен жеңілді. Екі күннен кейін олар қола медаль үшін ЦСКА Мәскеумен кездесіп, 77:79 есебімен жеңіске жетіп, маусымды үшінші орында аяқтады. 2018 жылдың 20 маусымында ол «Жальгирис» командасын тағы бір литвалық лига титулына жеткізгеннен кейін 2017-18 LKL маусымының ең үздік жаттықтырушысы атанды. 27 маусымда Ясикевичус «Жальгирис» командасымен бір маусымдық келісімшартқа қол қойды. 2019 жылы үшінші рет «Жылдың үздік жаттықтырушысы» атағын алды. Еуролига статистикасына сәйкес, 2019/20 маусымда Ясикевичустың командасының қорғаныс көрсеткіші 97,0 болды. Ясикевичустың командасының шабуыл көрсеткіші 100,7 болды. Ясикевичустың қатаң шабуыл жүйесі оның соңғы маусымында бір ойында орташа есеппен 15,6 доңғалақтың жоғалуына әкелді. Шарунас Ясикевичустың басшылығымен «Жальгирис» командасы ойынға 80 доңғалақтан тұратын үшінші ең баяу команда болды. Бұл Ясикевичустың 40-тан астам түрлі схемадан тұратын схемалық кітабының тереңдігімен түсіндіріледі. 2020 жылдың 2 шілдесінде ол «Барселона» клубымен екі жылдық келісімшартқа қол қойды. «Барселона» клубының бас жаттықтырушысы ретіндегі алғашқы маусымында клуб 2020-21 жылғы Еуролиганың тұрақты маусымын жеңіп алды. 2023 жылдың 26 маусымында Ясикевичус үш маусымнан кейін каталониялық клубтан кетуі туралы хабарланды, бірақ бірнеше күн бұрын 2023 жылғы Лига ACB чемпионатын жеңіп алды. 2023 жылдың 14 желтоқсанында Ясикевичус үш жылдық келісімшарт бойынша «Фенербахче» клубының бас жаттықтырушысы болып тағайындалғаны жарияланды.

On 29 July 2014, Jasikevičius announced his retirement from playing basketball, and was appointed to an assistant coach position with Žalgiris. After the firing of head coach Gintaras Krapikas during the 2015–16 season, Jasikevičius became the team's interim head coach. On 13 January 2016, it was announced that he was appointed their new head coach. On 22 January 2016, he got his first EuroLeague victory as a head coach, when Žalgiris shockingly crushed the previous season's runners up, Olympiacos, by a score of 75–55, at Žalgiris Arena. On 26 October 2016, just before the first game versus his former long time head coach Željko Obradović, Željko said: "I knew that he will be a good coach and in the future one of the best in Europe". On 13 June 2017, he was named best coach of the 2016–17 LKL season. After the season, San Antonio Spurs and U. S. national team head coach Gregg Popovich invited him to join his coaching staff during the 2017 NBA Summer League. However, Jasikevičius declined, due to previous summer commitments. Jasikevičius also took third place in voting for the 2017 Alexander Gomelsky EuroLeague Coach of the Year award. During the 2017–18 EuroLeague season, Jasikevičius and his Žalgiris beat expectations by ending in sixth place in the regular season. On 26 April 2018, Žalgiris qualified for the 2018 EuroLeague Final Four by beating Olympiacos in game 4 to clinch a 3–1 series win. It was achieved by having a second lowest budget in the whole league. During the semi final, Žalgiris played Fenerbahçe, unfortunately losing 76–67. Two days later they faced CSKA Moscow in the bronze medal game, winning that game 77–79 and finishing third for the season. On 20 June 2018, he was named best coach of the 2017–18 LKL season after coaching Žalgiris to yet another Lithuanian League title. On 27 June, Jasikevičius signed one season contract with Žalgiris. He was named as a LKL Coach of the Year for the third straight time in 2019. According to Euroleague statistics, Jasikevičius team's defensive rating was 97,0 during the 2019/20 season. Jasikevičius team's offensive rating was 100,7. The tight offensive system by Jasikevičius led to only 15,6 turnovers per game in his last season. Under Šarūnas Jasikevičius, Žalgiris was the third slowest team with 80 possessions per game. This can be explained by mentioning the depth of Jasikevičius playbook, which had more than 40 different plays prepared. On 2 July 2020, he signed a two year contract with FC Barcelona. During his first season as a head coach of FC Barcelona, the club won the 2020–21 EuroLeague Regular Season. On 26 June 2023, in a surprising move, Jasikevičius parted ways with the Catalan powerhouse after three seasons, despite having won the 2023 Liga ACB championship a few days before. On 14 December 2023, Jasikevičius was announced as Fenerbahçe head coach on a three year deal.

Жеке өмір

2006 жылы Ясикевичус Adidas компаниясы жасаған өзінің жеке баскетбол аяқ киімін алған алғашқы еуропалық ойыншы болды. 2006 жылы Ясикевичус Израиль модельі Линор Абаргилге, 1998 жылғы «Мисс Әлем» сұлулық конкурсының жеңімпазына (Мисс Израиль ретінде) үйленді. Олар 2008 жылы ажырасып кетті. 2009 жылы Афинадағы бір барда Анна Дукамен танысты. Қазіргі уақытта олардың екі баласы бар: 2010 жылы туған қызы Айла және 2012 жылы туған ұлы Лукас. Шараунастың інісі Витенс Ясикевичус та кәсіби баскетболшы. 2015 жылы оның «Лаймети неужтенка» (ағылшын тілінде: To win is not enough) атты өмірбаяндық кітабы итальян, грек және литва тілдерінде жарық көрді. Біраз уақыттан кейін ағылшын тіліндегі нұсқасы да жарық көрді. Кейін испан және израильдік баспалар да қызығушылық танытты. 2017 жылдың 21 шілдесінде Ясикевичус 8 жылдық қарым-қатынастан кейін екі баласының анасы Анна Дукамен үйленді. Салтанатты шара Грецияда өтті. Іс-шараға Желько Обрадович, Димитрис Итоудис, Майк Батист, Паулиус Янкунас, Дариус Сонгайла және тағы да басқа көптеген танымал баскетболшылар қатысты.