Кіріспе

Falconbridge Limited – Торонто, Онтарио штатында орналасқан табиғи ресурстар компаниясы, 18 елде қызмет еткен, металл және минералдық өнімдерді – никель, мыс, кобальт және платинаны барлау, өндіру, өңдеу және сатумен айналысқан. Ол TSX (FAL.LV белгісімен) және NYSE (FAL) биржаларында тіркелген, ал 2005 жылы 6,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде кіріс алған. 2006 жылдың тамызында бұрынғы ірі акционері болған швейцариялық Xstrata тау-кен компаниясының құрамына енді. Falconbridge атауы Falconbridge қаласының құрметіне берілген, ол өз кезегінде белгілі бір тұлғаның – сер Уильям Гленхолм Falconbridge, Жоғарғы сот судьясының құрметіне аталған, оның әкесі Джон Кеннеди Falconbridge Ирландияның Лисберн қаласынан Онтариоға көшіп келген. Falconbridge Канаданың Онтарио провинциясының солтүстік аймағының экономикалық және коммерциялық дамуында маңызды рөл атқарды, әсіресе Садбери және оның төңірегіндегі аймақтарда.

Тарих

1928 жылы тәжірибелі кенші және кәсіпкер Тайер Линдсли Садберидің солтүстік-шығысындағы аймақта бай никель-мыс кендерін қамтитын кендік учаскелерді сатып алды. Бұл учаскелер 1901 жылы Томас Эдисонның Falconbridge кенін алғаш рет ашқан кезде белгіленген, бірақ Линдсли сатып алғанға дейін пайдаланылмаған күйде қалды. Одан кейін көп ұзамай болашақ кендерде жұмыс істейтін жұмысшыларды орналастыру және қызмет көрсету үшін компаниялық қала құрылысын жоспарлау және салу басталды. Барлық қажетті коммуналдық қызметтермен және медициналық орталықпен жабдықталған бұл қала орналасқан географиялық аймаққа сәйкес Falconbridge деп аталды. Компания да Falconbridge Nickel Mines Limited деп аталды. Бір жыл өткен соң, 1929 жылы жаңа компания Норвегияның Кристиансанд қаласындағы Kristiansand Nikkelraffineringsverk A/S мұнай өңдеу зауытын сатып алды. Бұл операцияны кеңейтті, бірақ ең маңыздысы – компания Hybinette никельді тазарту процесіне құқықтарды иеленді. 1930 жылдардың басында Falconbridge операциясы кеңейді. 1930 жылы жер астынан күніне 250 тонна кен өндіріліп, маңындағы балқыту зауыты материалды өңдеуге кірісті. 1932 жылы диірмен және синтездеу орнатылысы іске қосылды. 1950-1960 жылдар аралығында Садбери бассейніндегі операциялар кеңейді, он екі жаңа кеніш ашылды. Барлық кендерден никель, мыс және платина тобына жататын элементтердің аз мөлшері өндірілді. Сол уақытта Nikkelverk операциясы 1952 жылы жаңа тазарту процесін қолдана отырып, кобальтты да өндіруге кірісті. 1962 жылы Falconbridge Ventures Limited компаниясын, оның көптеген халықаралық операцияларын және геологиялық барлау инфрақұрылымын сатып алды, бұл Канададан тыс жерлерде одан әрі кеңейіп, өсуге мүмкіндік берді. 1971 жылы Доминикан Республикасының Бонао қаласында Falconbridge Dominicana (Falcondo) кеніші мен өңдеу зауыты іске қосылды. Бұл жерде пештік процестен артық жаңаша қысқарту және балқыту технологиясы қолданылды. Қоғамдық дамуға көмек көрсету мақсатында 1989 жылы Falcondo қоры құрылды және табиғи ресурстарды корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік тұрғысынан дамытуда алғашқы қадам жасады. 1977 жылы Falconbridge компаниясы өз әзірлемесімен жасалған хлорлы никельді тазарту процесін патенттеді. 1970 жылдардың соңында компания Inco компаниясымен бірлесіп Садбери аймағындағы экологиялық жағдайды жақсарту жұмыстарына қатысты. Осы мақсатта жаңа, тиімді балқыту зауыты ашылды, сондай-ақ күкірт қышқылын өндіру орнатылысы құрылды. Бұл коммерциялық өнім күкірт диоксидінің шығарылуынан туындаған экологиялық зиянның маңызды көзі болған. Жаңа қышқыл зауыты бұл әсерді азайтуға мүмкіндік берді, себебі шығарылым алдында реакцияны катализдеу арқылы күкірт диоксидінің шығарылуын бақылауға алды, сонымен қатар қышқылды сатудан қосымша табыс тапты. 1984 жылы Falconbridge кенішіндегі коммерциялық қорлар толығымен таусылды. Өндіріс Садбери аймағындағы бірнеше басқа жерлерде жалғасты. Компания солтүстік Онтариода Кидд кенішін және Тиминстегі Кидд металлургиялық алабын (Met Site) сатып алып, өзін кеңейтті. 1990 жылдары кеңейту жалғасты, Садбериде жаңа кеніш ашылды, сондай-ақ Квебектің солтүстігіндегі Раглан кеніші пайдалануға берілді, бірақ Falconbridge Voisey's Bay кен орны үшін Inco компаниясымен бәсекелесте жеңіліске ұшырады. Екі компания да қарсы фирмалардың сатып алуға бағытталған ұсыныстарына тап болды. Falconbridge компаниясының 19,9% үлесіне ие болған швейцариялық Xstrata компаниясы толық сатып алу туралы ұсыныс жасады, ал Ванкуверлік Teck Cominco компаниясы Inco компаниясына қызығушылық танытты. Falconbridge Xstrata Nickel компаниясы болып қайта құрылды және Торонтода орналасқан күйінде қалды. 2013 жылдың 2 мамырында Glencore компаниясы Xstrata компаниясымен бірігуді аяқтады.

Садберидегі әлеуметтік әсер

Falconbridge компаниясы өз атын Садбериден солтүстік-шығысқа қарай орналасқан компания қаласына берді, ол өз алдына жеке қауымдастыққа айналды. Falconbridge қаласы 1957 жылы провинциялық үкімет тарапынан құрылды. 1973 жылы ол бірнеше басқа қауымдастықтармен бірге Никель орталығы қаласы мен Судбери аймақтық муниципалитеті құрамына біріктірілді; ал аймақтық муниципалитет 2001 жылы бүгінгі Ұлы Судбери қаласына қосылды. Falconbridge жұмыскерлерінің бір бөлігі 1960 жылдары Falconbridge қорыту зауытының ластануы салдарынан тасталған Happy Valley деген жақын маңдағы қауымда тұрды. Судбери тұрғындары оны көбінесе "Фалько" деп атаса да, компания ондаған жылдар бойы Судбери аймағындағы екінші ірі жұмыс беруші болып қалып келді, тек бәсекелес тау-кен гиганты Inco ғана одан басып өтті. Қаланың экономикалық әл-ауқаты тау-кен компанияларының жағдайымен тығыз байланысты болды, себебі екі компанияның біріндегі ереуіл мыңдаған жұмысшылардың тұрмысына елеулі әсер етті. 1980-1990 жылдары экономикалық әртараптандыру дамыған сайын бұл әсер азайды. Азаматтар, әсіресе жұмысшылар мен олардың отбасылары, тау-кен өнеркәсібінде маңызды рөл атқаратын, жергілікті компанияларға деген құрмет сезімін дамытты. Атап айтқанда, екі тау-кен гигантының жұмысшылары арасында, бәсекелес кәсіподақтардың мүшелері ретінде, белгілі бір дәрежеде бәсекелестік туды. 1950-1960 жылдары бәсекелес кәсіподақтар арасындағы фракциялық соғыстар кейде Судбери көшелерінде тәртіпсіздіктерге әкеп соқты. 2006 жылы Inco мен Falconbridge компанияларын біріктіру туралы ұсыныс "Екі мақтан тұтатын тарих, бір ғажайып болашақ" деген ұранмен ұсынылды, бұл жұмысшылар мен қауымдастық компанияларға байланысты болған мықты ұлттық сезімдерін көрсетеді. Судберидегі маңызды көшелердің бірі компания мен қауымның құрметіне Falconbridge Road деп аталды. 2007 жылы Xstrata Falconbridge-тің тарихи Эдисон ғимаратын, бұрынғы бас кеңсесін, Ұлы Судбери қаласына қала архивінің жаңа орны ретінде беруге келісім берді.