Литваның кәсіби баскетбол лигасы

Кіріспе

Литваның ерлер баскетбол лигасы Lietuvos krepšinio lyga (LKL; ), сондай-ақ демеушілік атымен Betsafe LKL деп танылады, Литвадағы ең жоғары деңгейдегі кәсіби ерлер баскетбол лигасы болып табылады. Ол 12 командадан тұрады және Литва баскетбол федерациясының мүшесі. LKL-дің үздік клубтары Еуропалық баскетбол жарыстарында, оның ішінде ең жоғары деңгейдегі EuroLeague-де жыл сайын қатысады. 1993 жылдың 22 сәуірінде Литва баскетбол қауымдастығы (LKA) құрылды. Бұл Литвадағы алғашқы кәсіби спорт ұйымы болды. Lietuvos krepšinio lyga LKA негізінде құрылды. Лиганың негізін қалаушы – бұрынғы баскетболшы Шараунас Марчулионис. Ол 1993 жылдан 2002 жылға дейін LKL президенті қызметін атқарды. 2013 жылдан бері лига президенті – Ремигиюс Милашиус. Лига штаб-пәтері Вильнюсте орналасқан. LKL құрылғаннан бері барлығы 28 команда бақ сынасты. Чемпион атанған команда тек екі – Žalgiris Kaunas 24 рет, ал Rytas Vilnius 6 рет жеңіске жеткен.

Жарыс форматы

Жарыс форматы төрт дөңгелек турнирден тұрады, яғни қыркүйектің соңынан мамыр айына дейін жалғасатын тұрақты маусымда әр команда басқа әр командамен төрт рет ойнайды – екі рет өз алаңында және екі рет қарсылас алаңында, барлығы 44 ойын. Командалар жеңіске бір ұпай алады, ал жеңіліске ұпай берілмейді. Командалар жинаған ұпайлар саны бойынша реттеледі, маусым соңында үздік сегіз команда плей-оффқа қатысады, ал плей-оффтың жеңімпазы чемпион атанды.

Қор мен Žalgiris компаниясының басымдығы

Литва баскетбол федерациясы 1993 жылғы 22 сәуірде Литваның ең күшті баскетбол клубтарының сегіз өкілі Вильнюсте Шараунас Марчулионис баскетбол қорының өкілдерімен кездескен кезде құрылды. Бастапқы сегіз команда: «Жальгирис» (Каунас), «Атлетас» (Каунас), «Дробе» (Каунас), «Статиба» (Вильнюс), «Олимпас» (Плунге), «БК Шилуте», «Лиеткабелис» (Паневежис) және «Нептунас» (Клайпеда) болды. Бұл федерация көп ұзамай құқықтық мәселелерге байланысты «Lietuvos krepšinio lyga» (LKL) деп аталатын болды, сонымен қатар ол алдағы күзде басталатынын жариялады. Көктемнің соңында, маусым басталғанға дейін, LKA және олардың жаңа лигасы тағы екі команданы қабылдады – «Лавера» (Каунас) және «NECA» (Каунас). 1993–94 маусымынан кейін өткен маусымдағы LKAL финалистері «Сакалай» (Вильнюс) және «БК Шяуляй» лигаға қосылды, ал «Дробе» (Каунас) қаржылық қиындықтарға байланысты шығып кетті. 1994–95 маусымда лиганың шетелдік ойыншылары жұлдыздық деңгейге көтерілді, бұрын олар көбінесе рөлдік ойыншылар ретінде танымал болған. 1995–96 маусымда лига LKAL чемпиондарын қабылдауды жалғастырды, «Сави» (Алитус) лигаға қосылды. Ұзын тағдырлы Джо Викери «Олимпас» сапында LKL-дың үздік мергені атанды. Лига басшылары командаларға жақсы ареналарда ойнауға талап қоя бастады, лигаға қабылдану үшін қажетті белгілі бір критерийлерді белгіледі. Сондықтан 1998 жылға дейін «Олимпас» (Плунге) банкротқа ұшырап, оның орнына Мариамполедегі «БК Крайтиене» командасы қабылданды. «Шилуте» және «Атлетас» сияқты күшті командалар лиганың төменгі жағына қарай жылжып, лигадан шықты. Осы кезеңде «Жальгирис» лигада үстемдік құрды. Олар 1994 жылдан 1999 жылға дейін алты жыл қатарынан лиганың чемпиондық кубогын жеңіп алды. Сол жылдары олардың басты қарсыласы Саулюс Штомбергас бастаған «Атлетас» (Каунас) және «Жальгирис» жастар командасынан келген жас Жydрūnas Илгаускас болды. Илгаускас 1996 жылғы НБА драфтында 20-шы нөмірмен таңдалды, ол LKL-ден тікелей НБА-ға барған алғашқы ойыншы болды. 1999 жылы Тиус Эдни бастаған «Жальгирис» командасы Еуропаның ең бағалы баскетбол турнирі – Еуролигада жеңіске жетіп, чемпион атанды.

The Lithuanian Basketball Association was founded on 22 April 1993, when eight of the strongest Lithuanian basketball clubs' officials met with representatives of the Šarūnas Marčiulionis basketball fund in Vilnius. The original eight teams were: Žalgiris Kaunas, Atletas Kaunas, Drobė Kaunas, Statyba Vilnius, Olimpas Plungė, BC Šilutė, Lietkabelis Panevėžys and Neptūnas Klaipėda. This association would soon be renamed to Lietuvos krepšinio lyga (LKL) due to legal issues, also announcing there that would start in the upcoming fall. By the end of spring, before the season started, the LKA and their new league accepted two more teams – Lavera Kaunas and NECA Kaunas. Following the 1993–94 season, the finalists of last season's LKAL, Sakalai Vilnius & BC Šiauliai joined the league, while Drobė Kaunas decided to withdraw due to financial difficulties. The 1994–95 season saw the league's foreign players emerge as star power, before they were more known to be role players. In the 1995–96 season the league continued to accept the champions of the LKAL to the league, Savy Alytus joined the league. Sharpshooter Joe Vickery became the first foreigner to lead the LKL in scoring for Olimpas. League officials would start pressuring teams to play in better arenas by setting up certain criteria that were necessary to get accepted into the league. That's why no more teams were accepted until 1998 when Olimpas Plungė went bankrupt and was replaced by BC Kraitienė based in Marijampolė. Some of the strongest teams like Šilutė and Atletas faded away to the bottom of the league and left the league. During this time period, the league had been dominated by Žalgiris. They won the league's championship trophy for six consecutive years, from 1994 through 1999. Their main rival during those years was Atletas Kaunas led by Saulius Štombergas and a young Žydrūnas Ilgauskas acquired from Žalgiris' youth team. Ilgauskas was selected 20th overall in the 1996 NBA draft, making him the first NBA player coming straight from the LKL. In 1999 Žalgiris, led by Tyus Edney, became the first Lithuanian team to win the top European basketball competition, the EuroLeague title.

Литва баскетболының алтын дәуірі

1999–2000 жылғы маусымда "Литва рытас" Еуролиганың үстемдік еткен чемпионы "Жальгирис"-ті жеңіп, олардың үздіксіз жеңісін тоқтатты. Бұл, әрине, Литва спортындағы ең қаһарлы қарсыластыққа айналды, бұл екі ірі қала арасындағы бәсекелестік саясат пен қоғамға да әсер етті.

Қазіргі заман

2010–11 жылдары «Жалгирис» 4–1 есебімен «Летувос ритас» командасын жеңіп, чемпиондық атағын қайтарып алды. 2012 жылғы финалда «Жалгирис» тағы да жеңімпаз атанды, «Летувос Ригас»-ты 3–0 есебімен жеңіп алды. 2013–14 маусымда «Жалгирис» финалда «Нептунас» командасын жеңді. 2014–2015 жылдар аралығында «төрт дөңгелек жүйесі» енгізілді, онда барлық командалар 40 ойын ойнауы керек, бұл бұрынғыдай халықаралық жарыстарда бәсекелесетін командалар үшін ерекшелік емес. Бұл жылы «Жалгирис» 1-орынды иеленді, бірақ 82–81 есебімен маусымның соңғы ойында «Летувос ритас» командасына қарсы драматикалық жеңіске жетті. «Жалгирис» плей-оффта басымдықты жалғастырды, финалда бәсекелестері «Летувос ритас»-ты тағы да жеңді. Сезімтал аяқталуына қарамастан, маусым лиганың бәсекеге қабілеттілігінің артуымен ерекшеленді, «Нептунас» «Жалгирис» және «Летувос ритас» командаларына қосылды және бұл басылымда «Пиено жвайгждес» және «Ювентус Утена» сияқты командалардың бірнеше реніштері мен тартысты ойындары болды. Алайда, «Приенай» күшті қарсылас болғанына қарамастан, маусымды күтілгендей өткізбеді. Дегенмен, финалда тағы да «Жалгирис» және «Летувос Ригас» командалары ойнады. «Жасылдар» қарсыластарын 4–0 есебімен жеңіп, чемпиондық атақты өздеріне иеленді. Каунастың командасын Джеймс Андерсон мен Артурас Милакнис бастап, олар 15,3 және 14,3 ұпай жинады. Соңғысы финалдағы ең құнды ойыншы аталды. 2015–16 LKL маусымында алты команда Еуропалық турнирлерге қатысты: «Жалгирис» (Еуролига), «Летувос ритас» және «Нептунас» (Еурокубок), «Ювентус», «Пиено жвайгждес», «Шяуляй» (FIBA Еуропа кубогы). «Лиеткабелис», «Витаутас» және «Невэжис» Балтық баскетбол лигасында өнер көрсетті. «Дзүкия» LKL-де Еуропалық немесе өңірлік турнирлерге қатыспаған жалғыз клуб болды. Маусымнан тыс уақытта «Приенай» (Витаутс Приенай–Бирштонас), «Лиеткабелис» және өткен маусымдағы плей-офф серияларынан басталған жұмыс жанкүйерлерге лига тарихындағы ең бәсекеге қабілетті маусымның біріне үміт берді. Маусымда «Жалгирис» командасы «Летувос ритас» командасынан жеңіліп, тұрақты маусымда 1-ші орынды иеленді. Плей-оффта «Нептунас» жартылай финалда «Ритасты» жеңіп, клуб тарихында екінші рет финалға шықты. Финалда «Жалгирис» «Нептунас» командасын 4–1 есебімен жеңіп, тағы да жеңіске жетті. 2016–17 LKL маусымында «Лиеткабелистің» өсуі болды, өйткені FIBA мен Еуролига арасындағы шиеленістер олардың Еурокубокта алмастыру ретінде жапайы карта алуына және Лавринович егіздеріне (Даржуш пен Кшиштоф) қол қоюды қамтитын өздерінің тізімін айтарлықтай жақсартуға әкелді. Литваның 8 командасы сол маусымда Еуропалық турнирде өнер көрсетті, бұл лиганың бәсекеге қабілеттілігін арттырды. Нәтижесінде, LKL тұрақты маусымда ойынға 2000 астам көрерменменмен орташа қатысу рекордына қол жеткізді. «Лиеткабелис» ғана чемпион «Жалгирис»-пен күресе алды, өйткені «Жалгирис» басқа да үздік үміткерлерді «Летувос ритас» және «Нептунас» жеңді. LKL жартылай финалында «Лиеткабелис» «Летувос ритасты» 3–1 есебімен жеңіп, «Жалгирис»-тен 4–1 есебімен жеңіліп, бірінші рет финалға шықты. «Ритас» «Нептунасқа» қарсы үшінші орынды жеңіп алды. 2018–19 LKL маусымында Литваның баскетболдан ерлер құрамасының жаттықтырушысы Дайниус Адомаитис жаңа бас бапкер ретінде қайта аталатын BC Rytas-қа қосылды. ФИБА баскетболдан әлем чемпионатының 2019 жылғы іріктеу кезеңінде көптеген LKL ойыншылары ұлттық құрамада дебют жасады. BC Vytautas BC SkyCop Prienai деп аталды, Лавринович егіздері, Миндаугас Лукаускис және басқалар сияқты ардагер ойыншыларды қолға алды. Команда баскетбол ойнап, плей-оффқа жетті. «Ритас» Король Миндаугас кубогын жеңіп алды, ал BC Neptūnas тұрақты маусымды екінші орынға аяқтады, клуб тарихында алғаш рет жартылай финалға үй алаңында басымдыққа ие болды. «Жалгирис» тағы да бірінші орынды иеленді. Плей-оффта «Жалгирис» және Lietkabelis қарсыластарын шайқаста жеңген кезде, «Ритас» BC Juventus-қа қарсы 2–1, ал «Нептунас» SkyCop-ты 2–1 жеңді. Жарым финалда «Жалгирис» «Лиеткабелисті» 2–0 есебімен жеңсе, «Ритас» «Нептунас» командасын тіпті үйдегілер басымдылығысыз да 2–0 есебімен жеңіп алды. Өткен жылғы реванштарды орнату нәтижесінде нәтижелер бұрынғыдай болды. «Нептунас» тағы да 3-орын сериясында «Лиеткабелисті» 3–0 есебімен жеңді, ал «Жальгирис» финалда «Ритасты» 3–0 есебімен жеңілді. 2019–20 маусымда LKL басқармасы коронавирус жұқтырылуына байланысты маусымды мерзімінен бұрын аяқтады және «Жалгирис» чемпионын атанды. 2020–21 LKL маусымында LKL тарихи келісімге келді – LKL құрылғаннан бері алғаш рет шет елдерде хабар таратады. 2020–21 LKL маусымы кезінде келесі 2021–22 LKL маусымында 6 жылдан кейін 11 команда қайтадан турнирге қатысады деп шешілді. Cbet Jonava 2020–21 NKL маусымында жеңіп, LKL-дегі басқа 10 командаға қосылды. 2022–23 маусымда командалар саны 12-ге дейін ұлғайтылды, 2021–22 NKL чемпионы Gargždai SC қосылды. 2022–23 LKL маусымы кезінде жаңа команда 2022–23 NKL маусымының күміс жүлдегері Mažeikiai M Basket LKL-дегі басқа командаларға қосылатыны жарияланды. Mažeikiai M Basket 2022–23 LKL маусымында соңғы орында қалған Labas Gas орнына келді және NKL-ге жіберілді.

2010–11 saw Žalgiris reclaim the title, beating Lietuvos rytas 4–1. In the finals of 2012 Žalgiris was the winner again, by sweeping Lietuvos Rytas 3–0. During the 2013–14 season, Žalgiris defeated Neptūnas in the final. The 2014–2015 season saw the introduction of the 'four wheel system', where all the teams have to play 40 games with no exceptions for teams competing in international competition like in the past. This year Žalgiris was able to finished 1st, but not before a dramatic win against Lietuvos rytas in the last game of the season 82–81. Žalgiris continued to dominate in the playoffs sweeping rivals Lietuvos rytas once again in the final. Despite a familiar ending, the season was marked by the growing competitiveness of the league, Neptūnas joined Žalgiris and Lietuvos rytas as a powerhouse and this edition saw a couple of upsets and close games from teams such as Pieno žvaigždės and Juventus Utena. Although a strong competitor Prienai had an underwhelming season. However, the final saw a two usual suspects once again Žalgiris and Lietuvos Rytas. The Greens once again took the trophy back home by beating rivals 4–0. Team from Kaunas was led by all around sharpshooters in James Anderson and Artūras Milaknis who averaged 15.3 and 14.3 points a piece. The latter was named the MVP of the finals. Six 2015–16 LKL season teams participated in the European tournaments: Žalgiris (EuroLeague), Lietuvos rytas and Neptūnas (EuroCup), Juventus, Pieno žvaigždės, Šiauliai (FIBA Europe Cup). Lietkabelis, Vytautas and Nevėžis competed in the Baltic Basketball League. Dzūkija was the only LKL club not participating in any European or regional tournaments. The off season moves by teams such as the rebranded Prienai (Vytautas Prienai–Birštonas), Lietkabelis and the continued work from last season's playoff seeds gave fans hope for one of the most competitive seasons in league history. During the season, Žalgiris won 1st place in the regular season, over Lietuvos rytas. In the playoffs, Neptūnas shocked everyone, by beating Rytas in the semifinals, and reaching the finals for the second time in club history. In the finals, Žalgiris beat Neptūnas 4–1 to win again. The 2016–17 LKL season off season saw the rise of Lietkabelis, as tensions between FIBA and the EuroLeague resulted into them receiving a wild card as replacement in the EuroCup and greatly improving their roster which included signing the Lavrinovič twins (Darjuš and Kšyštof). A record of 8 Lithuanian teams competed in a European tournament that season, which added to the ever improving competitiveness of the league. Consequently, the LKL achieved the average attendance record, with more than 2,000 spectators per game, during the regular season. Only Lietkabelis was able to fight defending champion Žalgiris, as Žalgiris easily defeated other top contenders Lietuvos rytas and Neptūnas. In the LKL semifinals, Lietkabelis beat Lietuvos rytas 3–1, to advance to the finals for the first time they lost to Žalgiris 4–1. Rytas won the third place over Neptūnas. In the 2018 19 LKL season, Dainius Adomaitis, the coach of the Lithuania men's national basketball team, joined the renamed BC Rytas as the new head coach. During the 2019 FIBA Basketball World Cup qualification, happening during the season, many LKL players debuted in the national team to play the games. BC Vytautas was renamed as BC SkyCop Prienai, signing veteran players like the Lavrinovič twins, Mindaugas Lukauskis and others. The team played improved basketball and reached the playoffs. Rytas won the King Mindaugas Cup, while BC Neptūnas finished the regular season in second place, earning home court advantage for the semifinals for the first time in club history. Žalgiris once again won 1st place in the regular season. In the playoffs, while Žalgiris and Lietkabelis beat their opponents in sweeps, Rytas struggled against BC Juventus, 2–1, while Neptūnas defeated SkyCop 2–1. In the semifinals, Žalgiris easily swept Lietkabelis 2–0, while Rytas shocked Neptūnas with an even easier 2–0 sweep, even without home court advantage. Setting up rematches from the previous year, the results remained the same Neptūnas once again defeated Lietkabelis 3–0 in the 3rd place series, while Žalgiris easily defeated Rytas 3–0 in the finals. During the 2019–20 season, the LKL board ended the season prematurely due to the coronavirus outbreak and crowned Žalgiris champions. In the 2020 21 LKL season the LKL has reached a historic agreement LKL will be broadcast in foreign countries for the first time since its establishment. During the 2020 21 LKL season, it was decided that in the next 2021 22 LKL season, 11 teams will participate in the tournament again after 6 years. Cbet Jonava joined the other 10 existing LKL teams by winning the 2020 21 NKL season. For the 2022–23 season, the number of teams was further increased to 12, with the addition of the 2021 22 NKL champions Gargždai SC. During 2022–23 LKL season it was announced that the new team 2022–23 NKL season runner up Mažeikiai M Basket will join other existing teams in LKL. Mažeikiai M Basket will take place of Labas Gas because they finished in last place in 2022–23 LKL season and were relegated to NKL.