Кіріспе

Математикада, әсіресе гомотопиялық теорияда, G топологиялық тобының жіктейтін кеңістігі BG – EG әлсіз жиырылатын кеңістігінің (яғни, барлық гомотопиялық топтары тривиальды болатын топологиялық кеңістіктің) G-нің еркін әрекеті арқылы алынған үлесі болып табылады. Ол кез келген G негізгі бунделінің паракомпакт көптүрліліктегі негізгі бундельдің кері тартылуына изоморфты екендігі қасиетіне ие. Кейін түсіндірілгендей, бұл жіктейтін кеңістіктер топологиялық кеңістіктердің гомотопиялық санатындағы жиындық функцияны көрсетеді. "Жіктейтін кеңістік" термині, мысалы, Sierpiński кеңістігі сияқты, топологиялық кеңістіктер санатындағы жиындық функторды көрсететін кеңістіктер үшін де қолданылуы мүмкін. Бұл ұғым жіктейтін топостар ұғымымен жалпыланады. Дегенмен, осы мақаланың қалған бөлігінде гомотопияға дейін жіктеу кеңістігінің, яғни кеңінен қолданылатын түсінігі қарастырылады. Дискретті G тобы үшін BG шамамен айтқанда, X жолға байланысты топологиялық кеңістік болып табылады, онда X-тің негізгі тобы G-ге изоморфты, ал X-тің жоғары гомотопиялық топтары тривиальды, яғни BG – Эйленберг-Маклейн кеңістігі немесе K(G, 1).

Мотивация

G шексіз циклдік тобының жіктелетін кеңістігінің мысалы – X ретінде шеңбер. G дискретті топ болғанда, X шартын белгілеудің тағы бір жолы – X-тің әмбебап қаптамасы Y жиырылатын болуы. Бұл жағдайда проекциялық карта G құрылымдық тобымен талшықты бундельге айналады, тіпті G үшін негізгі бундельге айналады. Классификациялау кеңістігі тұжырымдамасына қызығушылық осы жағдайда Y гомотопиялық санаттағы негізгі G бундельдеріне қатысты әмбебап қасиетке ие екендігінен туындайды. Бұл жоғары гомотопиялық топтардың жоғалуы шартынан негізгірек: негізгі идея – G берілген болса, G еркін әрекет ететін Y сияқты жиырылатын кеңістікті табу. (Гомотопиялық теорияның әлсіз эквиваленттілік идеясы осы екі нұсқаны байланыстырады.) Дөңгелек мысалында, шексіз циклдік топ C шын тура сызығы R-де еркін әрекет ететінін атап өтуге болады, ал ол кеңістік жиырылатын. X-ті R = Y кеңістігінің бөлу кеңістігі ретінде шеңбер деп есептесек, π проекциясын R-ден X-ке геометриялық тұрғыдан үш өлшемнен жазықтыққа проекцияланатын спираль ретінде қарастыруға болады. Бұл π негізгі C бундельдері арасындағы әмбебап қасиетке ие; кез келген негізгі C бундельі белгілі бір жолмен «π-ден туындайды» делінеді.

Қолданбалар

Бұл БГ-мен тиімді есептеулер жасау мәселесін әлі де ашық қалдырады; мысалы, сипаттамалық сыныптар теориясы, кемінде гомотопия теориясының шектеулі шарттарында, Лай топтары сияқты қызықты топтар G үшін БГ-ның когомологиялық топтарын есептеумен бірдей болып табылады (Х. Картан теоремасы). Ботттың периодтық теоремасы көрсеткендей, BG-ның гомотопиялық топтары да маңызды қызығушылық тудырады. Классификациялық кеңістікке мысал келтередік: егер G екінші реттік циклдік болса, онда BG – шексіз өлшемді нақты проективті кеңістік болады, себебі EG шексіз өлшемді Гильберт кеңістігіндегі бастапқы нүктені алып тастау нәтижесінде алынған қысқартылатын кеңістік ретінде қарастырылуы мүмкін, G v-ге –v деп әрекет етеді, ал BG-ны таңдауда гомотопиялық эквиваленттілік мүмкін болады. Бұл мысал классификациялық кеңістіктердің күрделі болуы мүмкін екенін көрсетеді. Дифференциалдық геометриямен (Черн-Вейль теориясы) және Грассмандықтар теориясымен байланысты, теорияға қолмен тәсілдеу, ең үлкен қызығушылық тудыратын унитарлық топтар сияқты жағдайларда мүмкін. Том кешені MG-нің құрылысы BG кеңістіктерінің кобордизм теориясымен де байланысты екенін көрсетті, сондықтан олар алгебралық топологиядан туындаған геометриялық қарастыруларда орталық орын алды. Топтық когомологияны (көп жағдайларда) классификациялық кеңістіктерді пайдалану арқылы анықтауға болады, сондықтан оларды көптеген гомологиялық алгебра салаларында негізгі құрал ретінде қарастыруға болады. Жалпыламаларға жапырақтарды классификациялау және интуиционистік логикадағы предикаттық есептеудің логикалық теориялары үшін классификациялық топостар жатады, олар «модельдер кеңістігінің» орнын басады.