Кіріспе
Британдық коммерциялық емес ұйым
Жоғары білім берудің сапасын қамтамасыз ету агенттігі (әдетте тек Сапаны қамтамасыз ету агенттігі немесе QAA деп аталады) – Ұлыбритания жоғары білім беру секторының тәуелсіз сарапшы сапа органы. Оның міндеті – Ұлыбританияда және одан тыс жерлерде жоғары білім беруде оқыту және оқу сапасын сақтау және жақсарту. Ол сапаны бағалауды жүргізеді, білім беру ұйымдары үшін анықтамалық және нұсқаулықтарды әзірлейді, сондай-ақ тиісті мәселелер бойынша зерттеулер жүргізеді немесе тапсырыс береді. QAA сектор атынан Ұлыбритания бойынша кең ауқымды рөл атқарады, секторға тиесілі анықтамалық нүктелерді, соның ішінде Ұлыбритания жоғары білім беру сапасы кодексі мен пәндік өлшемшарттарды ұстап тұрады; QAA сонымен қатар Ұлыбританияның әртүрлі елдерінде қолданылатын кредит жүйелерін және Шотландиядан басқа бүкіл Ұлыбританияда қолданылатын жоғары білім беру біліктіліктерінің аясын ұстап тұрады. QAA стандарттарды сақтау және оқыту мен оқу сапасын жақсарту бойынша нұсқаулар мен басқа да жарияланымдар ұсынады және іс-шаралар өткізеді. Шотландияда, Уэльсте және Солтүстік Ирландияда осы жақсарту шаралары сапаны қамтамасыз етудің ресми жүйесінің бөлігі болып табылады; Англияда олар жеке мүшелік арқылы ұсынылады, осылайша Англиядағы сектор секторға тиесілі анықтамалық нүктелерді қаржыландыруға үлес қосады. QAA Ұлыбританиядағы жоғары білім беру мекемелерінің сапасын кезеңдік түрде тексеріп отырады, бірақ қазіргі уақытта Англияда бұл жұмыс тоқтап тұр, себебі реттеуші орган – Студенттер кеңсесі (OfS) кезеңдік тексерулерді енгізбеген, ал QAA өз жақсарту қызметіне, соның ішінде сектордың нормативтік талаптарды орындауына және сапаны жақсартуына көмектесетін жаңа, ақылы қызметтерге көшкен. Ұлыбритания жоғары білім беруінің беделін сақтаудағы рөлінен өзге, QAA жоғары білім беруге қабылдау дипломын да реттейді, бұл A деңгейі немесе оған тең баламасы жоқ адамдарға жоғары білім алуға мүмкіндік береді. QAA Ұлыбритания жоғары білім беруінің беделін қадағалаумен айналысатын басқа ұйымдармен, соның ішінде Шотландияның қаржыландыру кеңесі, HEFCW, Солтүстік Ирландия экономика министрлігі, Universities UK және GuildHE ұйымдарымен тығыз байланыста жұмыс істейді.
Мақсаты мен негізгі бағыттары
QAA-ның мақсаты – «студенттер мен оқушылардың білім берудің ең жоғары сапасын сезінуін қамтамасыз ету». Оның стратегиясы жұмысының аясын төрт негізгі бағыт бойынша белгілейді: Стандарттар (QAA түрлі салалық анықтамалық көрсеткіштерді сақтайды); Сапаны қамтамасыз ету және жақсарту; Халықаралық қызмет; Лидерлік (QAA үкіметтерге кеңес береді және білім сапасы мәселелерінде жоғары қоғамдық беделге ие).
Статусы мен қаржыландыруы
QAA – тәуелсіз орган, кепілдікпен шектелген компания және Англия, Уэльс және Шотландияда тіркелген қайырымдылық қоры. Оның мақсаттары мен құрылымы жарғысында белгіленген. Оның құрамына Ұлыбритания университеттерінің және басқа да жоғары білім орындарының, кәсіптік-техникалық колледждердің, қаржыландыру кеңестерінің және студенттердің өкілдері кіреді. QAA қаржыландыруы Ұлыбритания мен халықаралық деңгейдегі университеттер мен колледждердің мүшелік жарналары, Ұлыбританияның жоғары білім беруді реттеуші органдарымен жасалған келісімшарттар, қаржыландыру органдары мен үкіметтік мекемелер, сондай-ақ халықаралық сараптамалар мен бизнес дамыту жұмыстары сияқты тапсырыспен орындалатын жұмыстардан түседі. Ол икемді жұмыс режимін қолдайды, бірақ Глостердегі кеңселерді сақтап тұрады.
Жоғары білім берудің сараптама жұмысы
Біріккен Корольдіктің академиялық дәреже беретін органдары (көбінесе университеттер) беретін білімдер мен басқа да біліктіліктерге (академиялық дәрежелерге) өз стандарттарын белгілейді, бірақ көптеген курстардың қаржыландырылуы толық немесе ішінара мемлекеттік қаражат есебінен жүзеге асырылады (студенттік несиелерді қоса алғанда), сондықтан олардың ұлттық “көзқарас” стандартына сәйкес келетінін және сапасының қанағаттанарлық екенін көрсету үшін сыртқы бағалаудан өту қажет. QAA – Біріккен Корольдікте осы тәуелсіз функцияны атқаратын орган. Ол бұл жұмысты әріптестердің тексеруі арқылы жүзеге асырады. Тексерушілердің жоғары білім беруде жоғары деңгейдегі тәжірибесі немесе қазіргі немесе жақында бітірген студенттер болуы мүмкін. QAA қолданатын әдістерде кейбір айырмашылықтар болғанымен, олардың бірнеше маңызды ортақ белгілері бар. Барлық тексерулер Біріккен Корольдіктің талаптарының орындалғанын тексереді; қазіргі уақытта бұл QAA Сапа Кодексімен (төменде қараңыз) салыстыру арқылы жүзеге асырылады. Академиялық стандарттарды бағалау үшін қолданылатын басқа ресурстарға «пән бойынша стандарттар туралы мәлімдемелер» (QAA академиялық қауымдастықпен келіседі және сақтайды), тиісті біліктіліктер мен кредиттер жүйелері, оқу орындарының өз ережелері мен нұсқаулықтары, кәсіби ұйымдар белгілеген стандарттар және жоғары білім беруде сапаны қамтамасыз ету жөніндегі Еуропалық қауымдастық (ENQA) ұстап тұратын Еуропалық стандарттар мен нұсқаулықтар жатады. Әрбір тексеру нәтижесінде жарияланған есеп шығады, онда Біріккен Корольдіктің талаптарының орындалғандығы туралы қорытындылар келтіріледі. Жеке бағалаулар академиялық стандарттар, академиялық сапа және курстар туралы ашық түрде ұсынылған ақпаратқа қатысты пікірлерді қамтиды. Есептерде жақсарту бойынша ұсыныстар, жақсы тәжірибе мысалдары және жоғары білім беру ұйымының соңғы тексеруден бері жақсарту үшін қабылдаған шаралары туралы растаулар беріледі. QAA-ның тексеру әдістері әрбір университет немесе колледж ұсынған алдын ала өзін-өзі бағалау және «студенттік ұсыныс» – студенттердің пікірлері негізінде жүзеге асырылады. Есеп жазылған кезде тексеруде академиялық басқарудың сенімді құрылымдары, ұлттық талаптарды орындауға мүмкіндік беретін саясаттар мен тәсілдердің болуына ерекше назар аударылды, сонымен қатар мұның іс жүзінде орындалып жатқандығының дәлелдері де қарастырылды. Дәлелдер әртүрлі жолдармен алынады, соның ішінде тиісті тұлғалармен сұхбаттасу және студенттер мен қызметкерлердің топтық талқылаулары. QAA тексерулері әдетте жеке курстарды немесе оқу бағдарламаларын қарастырмайды, сондай-ақ студенттердің жұмысын тексермейді немесе бағаламайды.
Сапа және стандарттар жөніндегі нұсқаулар
Біріккен Корольдіктегі жоғары білім беру саласымен ынтымақтаса жұмыс істей отырып, QAA Біріккен Корольдіктегі жоғары білім беру сапа кодексін (Сапа кодексі – төменде қараңыз), бакалавр және магистр дәрежелері үшін пән бойынша талаптарды және жоғары білім беру ұйымдарына Біріккен Корольдіктің келісілген талаптарын орындауға көмектесетін басқа да нұсқауларды ұстап тұрады. Қажет болған жағдайда, QAA кәсіби, реттеуші және мемлекеттік органдармен, сондай-ақ жұмыс берушілермен де жұмыс істейді, осылайша оның нұсқауларының мақсатына сай екендігіне көз жеткізеді. Нұсқаулардың жобалары QAA веб-сайтында жарияланады (басты беттегі қойынды арқылы), ол ресми жариялану алдында халық пікірін алу үшін қолжетімді.
Басқа нұсқаулар
QAA сапа кодексіне қосымша басқа да нұсқаулар ұсынады (бірақ сапа кодексінен өзгеше, бұл нұсқаулар міндетті емес, кеңес беру мақсатында). Сапа кодексі кеңес және нұсқаулармен толықтырылады, олар он екі тақырыпқа бөлінген. Англияның жоғары білім кредиттік жүйесі (алдыңғы ескертуге қараңыз) білім беру ұйымдарына курстар мен модульдерге кредит мөлшерін тағайындауға мүмкіндік береді. Басқа да нұсқаулық құжаттар университеттер мен колледждерге студенттердің тұрақты даму практикаларын немесе кәсіпкерлік және бизнес туралы білім алу сияқты қажеттіліктерін қанағаттандыруға көмектеседі, сондай-ақ жоғары білім беру тәжірибесі туралы, мысалы, жеке басқару мен құрылымды оқыту арасындағы үйлесім туралы халық пен студенттерге ақпарат береді. QAA Ұлыбританиядағы жоғары білім беру сапасымен байланысты зерттеу жобаларын және консультациялық шараларды жүргізеді немесе қолдайды, сондай-ақ өзекті мәселелер бойынша нұсқаулар жариялайды. Бұған қоса, ол пайда болатын тенденцияларды анықтау үшін есептерінің жиынтық нәтижелерін талдайды.
Шағымдар мен мәселелерді тексеру
QAA жоғары білім беру ұйымдарының "жүйелік кемшіліктері" туралы шағымдарды тергейді, ал Тәуелсіз төреші кеңсесі жеке шағымдар мен наразылықтармен айналысады. Екі жүйе де студенттерге арналған, олар өз шағымдары бойынша ішкі тергеу сұраған, бірақ нәтижесі қанағаттандырмайынша қалған. Жүйелік кемшіліктер – университет немесе колледждің стандарттар мен сапаға жауапкершілігін орындамауы. Бұл мәселе дәлелдермен негізделуі тиіс. QAA толыққанды тергеу қажет деп шешсе, өз қорытындыларын есепте жариялайды.
Біліктілік пен жоғары оқу орнының атағын беру бойынша консультациялық қызмет
QAA Ұлыбританияның құпия кеңесіне үкімет министрлері арқылы диплом беру құқығын алу немесе университет аталуына өтініштердің маңыздылығы туралы кеңес береді. Ұлыбританияда үкімет рұқсат бермесе, ешбір ұйым диплом бере алмайды немесе өзін университет деп атамайды. Өтініштерді QAA-ның арнайы комитеті, Ұлыбританиядағы диплом беру өкілеттіктері жөніндегі консультативтік комитет қарастырады, осы арқылы оның кеңесі министрлерге ұсынылады.
Жоғары білім беру дипломын тіркеу
QAA жоғары білімге қол жеткізу дипломдарын реттейтін орган болып табылады, бұл A деңгейі немесе оған баламасы жоқ ересектерге жоғары білім алуға мүмкіндік береді. Access Validating Agencies (AVA) деп аталатын ұйымдар Access курстарын күшін жоққа шығару және қарау, сондай-ақ дипломмен табысқа жеткен студенттерді марапаттау үшін жауапты. QAA AVA-ға лицензия береді және оларды бақылайды, сондай-ақ өз талдауларының нәтижелері туралы ақпаратты жариялайды.
Халықаралық қатынастар
QAA Ұлыбританияның дипломдарды беруге уәкілетті білім беру ұйымдары немесе олардың тапсыруы бойынша курстар ұсынылатын орындарды бағалаудан өткізеді. Ол ENQA және жоғары білім беруде сапаны қамтамасыз ету агенттіктерінің халықаралық желісі (INQAAHE) мүшесі болып табылады, сондай-ақ екі ұйымның да сапа критерийлеріне толыққанды сәйкес келеді. 2014 жылы агенттік Еуропалық сапаны қамтамасыз ету тізіліміне (EQAR) енгізілді. Шетелдегі бірнеше сапаны қамтамасыз ету органдарымен ынтымақтастық туралы меморандумдарға қол қойған QAA, сапаны қамтамасыз ету саласындағы халықаралық ынтымақтастықты ілгерілету үшін Азия-Тынық мұхиты аймағының сапа желісі (APQN) тарапынан мақұлданды.
Тарих
1996 жылы жоғары білім беруде сапаны қамтамасыз ету жөніндегі бірлескен жоспарлау тобы жоғары білім берудегі сапаны қамтамасыз етудің екі ағымын – Тақырыптық сараптаманы және академиялық аудитті (1991 жылдан бері қолданылып келген) бір органға біріктіруді ұсынды. 1997 жылдың сәуір айында Жоғары білім беру сапасы жөніндегі бұрынғы кеңес және HEFCE мен HEFCW-нің сапаны бағалау бөлімдерінің функциялары мен қызметкерлері трансферленуі арқылы құрылды.
Диринг баяндамасы және оның мұрасы
1997 жылы жарияланған Диринг есебі QAA-ға стандарттар мен сапаға кепілдік беру міндетін жүктеді, одан кейін ол жоғары білім беру саласындағы біліктіліктердің аясын, тәжірибе кодексін, пән бойынша үлгілік мәлімдемелерді әзірледі және сыртқы сарапшылар тобын құрды. Бұл 1997 мен 2001 жылдар аралығында QAA әзірлеген академиялық инфрақұрылымның (Біріккен Корольдіктегі сапа мен стандарттардың өлшемшарты) және пән бойынша тексеру мен академиялық аудит элементтерін біріктіретін, бірақ соңғысына басымдық берілген жаңа, Біріккен Корольдік бойынша академиялық сараптама процесінің негізін қалады. Жаңа процесс Шотландияда енгізілді, бірақ ол Біріккен Корольдікте толыққанды қолданысқа кірмес бұрын, бірқатар ағылшын университеттері бұл тәсілдің әкімшілік жүктемесіне шағымданып, Вестминстер үкіметін қайта қарауға мәжбүр етті. Шотландия мен Уэльстің жоғары білім беру органдары осы мүмкіндікті пайдаланып, өздерінің ұлттық жүйелерін құрды, ал Англияда QAA жоғары білім беру ұйымдарын (Ұлыбритания университеттері мен Гилд HE) білдіретін ұйымдармен бірлесіп, Институционалдық аудит деп аталатын түзетілген тәсілді жасады. Шотландиядағы QAA Enhancement Led Institutional Review (ELIR) деп аталатын процедураны әзірледі, ал Уэльсте Institutional Review әдісі құрылды. Солтүстік Ирландия Англияның үлгісін қабылдап, Институционалдық аудитке көшті. QAA осы қызметтерді дамытуға және жүзеге асыруға жауапты ұйым болып қала берді. Англияда 2002-2005 жылдар аралығында үш жылдық кезеңде барлық жоғары оқу орындары алғашқы Институционалдық аудиттен өтуі тиіс болды. Одан кейін аудиттер алты жыл сайын жүргізіледі. Аудит алдындағы жылы оқу орындары ішкі сапаны қамтамасыз етуді қолдау мақсатында жарияланбаған пән бойынша тексерулерден – «дамуға бағытталған жұмыстардан» өтті. Сондай-ақ, «пән бойынша аудит жолдары» (DAT) жүргізілді – бұл QAA сараптамасындағы пәнге қатысты бағытты кезең-кезеңмен азайтуға мүмкіндік берген таңдамалы пән бойынша сауалнамалар. 2005 жылы өкілдік органдар мен HEFCE келісімімен Институционалдық аудиттің жаңартылған үлгісі әзірленіп, қабылданды. Бұл DAT-ті жойды, соның нәтижесінде аудит процесінде тақырыптар мен мәселелердің кең ауқымын зерттеуге уақыт босатылды. Бұл үлгі 2011 жылға дейін алты жылдық циклмен қолданылып келді.
Сын-пікір және реформа
2008 жылы профессор Джеффри Альдерманның Бэкингем университетінде өткен лекциясында британдық жоғары білім берудегі академиялық стандарттардың төмендеуі және осы төмендеуде Сапаны қамтамасыз ету агенттігінің кінәлі екендігі туралы айтылған шағымдарға байланысты шұғыл парламенттік сауалдау жүргізілуіне бұйрық берілді. Парламенттік сауалдау кезінде (2008 жылдың 17 шілдесінде) Төменгі палатаның университеттер жөніндегі таңдау комитетінің төрағасы Агенттікті "тісі жоқ ескі ит" деп атап, британдық дипломдарды жіктеу жүйесі "қарсылыққа ұшырады" деді. Альдерманның өзі таңдау комитетіне куәлік берді, ал комитеттің баяндамасы (2009 жылдың 2 тамызы) оның пікірлерін толық қолдады. 2009 жылдың қазан айында жаңа бас директор тағайындалды (бұрын UCAS қызметкері болған Антони МакКларлан), және QAA-ның беделін арттыру шаралары қабылданды. Бұл шараларға студенттердің қатысуын және қоғамдық өмірге белсенді қатысуын ұлғайту мақсаты кірді.
Браун баяндамасы мен саясаттың өзгеруі
Лаубористикалық үкімет тапсырысымен жасалған Браун баяндамасы (2010 жылдың қазаны) және 2011 жылдың жазында консервативті-либералдық демократ коалициясы жариялаған "Студенттер – жүйенің ортасында" атты ақ кітап QAA жұмысына маңызды әсер етті. Оқу ақының енгізілуі жоғары білім берудегі сапаны басқару және растауға күшті назар аударуға әкелді. 2011 және 2013 жылдар аралығында жоғары білім беру саласымен кеңесе отырып, QAA академиялық инфрақұрылымды алмастыру үшін жаңа Сапа кодексін кезең-кезеңмен енгізді және Англия мен Солтүстік Ирландиядағы, сондай-ақ Уэльстегі (кейбір өзгерістермен) дипломдарды беруге құқығы бар мекемелерге қолданылатын институционалдық сараптаманың жаңа әдісін әзірледі. Жеке әдіс бойынша QAA университеттермен аккредиттелген жоғары білім беру колледждеріндегі білім беру бағдарламаларын да тексеруді жалғастырды.
Баламалық жеткізушілерді тексеруге тағайындау
2011 жылдың көктемінде коалициялық үкімет тұсында Ұлыбританияның шекара агенттігі Ұлыбританияның жоғары білім беруіне студенттерді қабылдайтын барлық жеке колледждер QAA жүргізетін стандарттар мен сапаны тексеруден өтуі міндетті екенін жариялады. «Tier 4 аккредиттеуі» немесе «жоғары сенімді демеуші» мәртебесін алу үшін сәтті нәтиже алу қажет болды. Осыған байланысты QAA жұмыстың алғашқы екі жылында 260 «білім беруді бақылау» тексеруін жүргізді, нәтижесінде 29 провайдер тексеруден өтпеді. Ұлыбритания Шекара агенттігі таратылғаннан кейін QAA бұл жұмысты Ұлыбритания Визалары мен Иммиграциясы аясында жалғастыруда.
Сапа мен тәуекел туралы сұрақтар
Коалициялық үкіметтің саясатындағы өзгерістерден кейін жоғары білім беру жекеменшік провайдерлерге кеңінен ашылды, бұл сапаны қамтамасыз ету жүйесінің тиімділігі туралы көптеген сұрақтар тудырды. Көптеген сарапшылар мен ғалымдар тексерудің "ауырлығын" әрбір білім беру орнының тудыратын "қауіп деңгейіне" қарай реттеу қажет деп есептеді. Белгілі университеттерге қатысты талаптар, колледждерге немесе жаңа жекеменшік провайдерлерге қарағанда жеңілдетілген болуы тиіс еді. 2012 жылы Лордтар палатасының ғылым және технология комитеті QAA қызметін қарастырып, оның мақсатына толыққанды сай емес екенін, себебі оның тексерулері стандарттардың "ең төменгі деңгейіне" негізделген, бұл деңгейден жоғары сапаны бағалауға мүмкіндік бермейді (124-тармақ), сондай-ақ сапаны жақсарту үшін қосымша жұмыс жасау қажеттігіне тоқталып өтті (125-тармақ). Бұл есепте QAA жұмыс берушілерді пән бойынша стандарттарды әзірлеуге және білім беру стандарттарының сапасын қамтамасыз етуға тартуды ұсынды (130-132-тармақтар). Осыған байланысты, жақында енгізілген "білім беруді бақылау" әдістемелерімен қатар, QAA жоғары білім беруді тексеруді жаңартты, ол икемдірек болды және QAA-ға мүше барлық білім беру орнына (танылған және тізімделген ұйымдарға) қолданылды.
Регламенттік реформа және Англияда тағайындалу
2017 жылы Жоғары білім және ғылыми-зерттеу туралы заң қабылданып, Англиядағы жоғары білім беру үшін жаңа реттеушілік ая құрылды, оның құрамына «Белгіленген сапа органы» (DQB) кірді. 2018 жылдың ақпан айында Білім министрлігімен кеңескеннен кейін, сауалнамаға қатысушылардың 98% QAA-ны қолдағаннан соң, Студенттер кеңсесі QAA-ны Англиядағы DQB лауазымына тағайындауды ұсынды. Бұл қызметтен бөлек, QAA Біріккен Корольдік бойынша жауапкершіліктерін сақтап келеді, оның ішінде Біріккен Корольдік сапа кодексі, пән бойынша талаптар және Біріккен Корольдік трансұлттық білім беруін (TNE) бағалау.