Кіріспе

1987 жылғы Том Клэнси романы «Патриоттық ойындар» – Том Клэнсидің 1987 жылғы шілдеде жарық көрген триллер романы. «Өкінішсіз» романы алты жылдан кейін жарық көрді және ол тікелей соңынан келген шағын роман, сонымен қатар Том Клэнсидің көптеген романдарының басты кейіпкері Джек Райан туралы алғашқы кітап болып табылады. Роман Райанның Лондондағы Уэльс принці мен ханшайымын құтқару операциясы кезінде Ирландияның «Ольстерді азат ету армиясы» террористік тобының мақсатына айналуына тоқталады. Роман «Нью-Йорк Таймс» бестселлерлер тізімінде бірінші орынға шықты. 1992 жылғы 5 маусымда Гаррисон Фордтың Джек Райан рөлінде ойнаған фильмнің тұсаукесері өтті.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Уэльс ханзадасы мен ханшайымы және олардың нәресте ұлы Лондонның Мэлл аймағындағы ұрлау әрекетіне тап болады. Шабуылды Ульстерді азат ету армиясының мүшелері ұйымдастырған, бұл Ұлыбританиялық Республикалық Армиясының (ҰРА) бір бөлігі. Алайда, Джек Райан шабуылшылардың бірі Шон Миллерді бейтараптандырып, араласады. Оқ атысы кезінде Райанды басқа қарулы адам, Джон Майкл МакКрори иығынан жарақаттайды. МакКрори қаза табады, ал Миллер кейін тұтқындалады. Жасынан айығып жатқан Райан британ үкіметімен құрметке бөленіп, рыцарь атағын алады. Сонымен қатар, Миллер ұрлау әрекеті үшін өмір бойына түрмеге кесіледі; бірақ Кевин О’Доннелл басқаратын УЛА жақтастары оны Уайт аралындағы қауіпсіздігі жоғары түрмеге жеткізіліп бара жатқанда босатады. Оларға Ливиялық одақтастары Солтүстік Африка шөліндегі құпия лагеріне қашуға көмектеседі, ал Миллер Райаннан кек алуға ант етеді. Райан Мэриленд штатының Аннаполис қаласындағы АҚШ Әскери-теңіз академиясында тарих сабағын оқытуға оралады, ол УЛА АҚШ-та оған шабуыл жасамайды деп сенімді. Бірақ ол білмейтін нәрсе – Миллер О’Доннеллді Райан мен оның отбасын нысанаға алу үшін АҚШ-та операция жүргізуге көндірген, сондай-ақ бұл жұмысты атқару үшін «Қозғалыс» деп аталатын афроамерикандық ішкі террористік ұйымның көмегіне жүгінген. Бұл операция негізінен кек алу үшін жасалған, сонымен қатар алдағы шабуыл үшін кінәлі деп танылатын бәсекелес ҰРА-ға АҚШ-тың қолдауын азайтуды мақсат етеді. Райанды өлтіруге жіберілген кісі өлтіруші тапсырмасын аяқтамай тұрып ұсталады, бірақ оның әйелі Кэти және қызы Салли Миллердің автокөлігін тас жолда апатқа ұшыратып, ауыр жарақат алады; оларды штаттық полицейлер мен ерікті өрт сөндірушілер құтқарып, кейін емделу үшін Мэриленд университетінің медициналық орталығына тікұшақпен жеткізеді. Отбасына жасалған шабуылдан кейін Райан Орталық барлау агенттігінен (ЦБҰ) штаб-пәтерінде талдаушы болып жұмыс істеу туралы ұсынысты қабылдайды. Кейін Уэльс ханзадасы мен ханшайымы Райанның Мэрилендтегі үйіне келеді. Бірақ бұл УЛА үшін тағы бір мүмкіндік тудырады, ол тағы да «Қозғалыстың» қызметін пайдаланады. Олар Райанның үйіне шабуыл жасап, Уэльс ханзадасы мен ханшайымын, сондай-ақ Райанның отбасын ұрлауға тырысады. Үйдің маңындағы бірнеше күзетшілер қаза табады, бірақ Райан, оның досы, ұшқыш Роберт «Робби» Джексон және ханзада кейбір террористерді жеңеді. Оларға жергілікті полиция, АҚШ теңіз жаяу әскері және АҚШ теңіз академиясының теңізшілері де көмектеседі, олар қалған террористердің контейнерлік кемемен елден қашуына жол бермейді. Райан бұрышта қалған Миллермен кездесіп, оны өлтіруге тырысады, бірақ оны қару-жарақ нұсқаушысы тоқтатады. УЛА террористері ұсталғаннан кейін ол Аннаполиске ұлы Джек Райан кішінің дүниеге келуіне куә болады.

Тақырыптар

«Патриоттық ойындар» романы Джон ле Карре, Лен Дейтон және Роберт Лудлумның тыңшылық романдарының кейіпкерлеріндегі моральдық беймәлімдікті жою арқасында ерекше көзге түсті. Марк Серасинидің романына арналған эссесінде айтылғандай, «Клансидің террористерге деген ұсынылмаған жек көрінісі соншалықты күшті және қарқынды, тіпті физикалық сезімге жақын». Ол сондай-ақ, «автордың жамандыққа деген түсінікті жек көрінісі ‘буржуазиялық’ болып табылады, себебі бұл ирландтық ‘патриоттарға’ ешқандай қайыршылық сезім жоқ». Роман ULA-ны «бұрмаланған саяси тұлғалар» ретінде бейнелеу арқылы готикалық қорқыныш жанрынан шабыттанды, олар граф Дракула мен оның «туыстары» сияқты саяси зорлық-зомбылыққа барады, сондай-ақ Уэльс принці мен принцессасының болуы сияқты басқа готикалық элементтер де бар.

Даму

Клэнси 1979 жылы «Патриоттық ойындар» романымен жұмыс істей бастады, сонымен қатар кейін жарық көрген басқа романдармен бірге: «Қызыл қазанға аңшылық» (1984) және «Кремль кардиналы» (1988). Ол өзінің дәлдікке және егжей-тегжейге деген құштарлығы туралы былай дейді: «Лондонға «Патриоттық ойындарды» зерттеуге барғанда, мен 20 сағат бойы камера, жазба тақтасы және диктофонмен бірге Малл айналасында жүріп, ашылу сахнасын нақты жазып, мен жазғандай болады деп қамтамасыз еттім. Кейін балаларымды сол жерге алып барғанда, оларға: «Осы ағаш артында Джек Райан әйелі мен қызын жасырған, ал жаман жігіттер сол жолмен қашып кеткен», – деуге болады. Мен оқырмандарым алдында дұрыс болуға моральдық міндеттеме сезінемін. Сақтандыру бизнесінде егжей-тегжейге назар аудармасаңыз, клиентіңіз барлығын жоғалтуы мүмкін. Дәрігер, полицей, өрт сөндіруші, жазушы неге болмас?» Романның техникалық егжей-тегжейін арттырғаны үшін сынға ұшыраса да, Клэнси «Патриоттық ойындарды» өзінің ең жақсы туындысы деп санайды. Басты қарсыласы Шон Миллерді өлтірудің орнына тірі қалдыратын соңғы сахна туралы сөйлескенде Клэнси былай деді: ««Патриоттық ойындар» бойынша алған хаттарымның ешқайсысында «Ол кішкентай шалақайды өлтіруі керек еді» делінген жоқ. Жеке мен солай істеген болар едім. Егер сіздердің балаларыңызға зиян келтірсеңіз, мен сізді жоқ етемін. Менің балаларыма тиіспеңіздер. Бірақ мен Джек Райан емеспін. Ол бақылауда болуы керек. Ол қағидалар бойынша ойнайды».

Қабылдау

Коммерциялық тұрғыдан алғанда, «Патриоттық ойындар» 1987 жылдың 2 тамызында «Нью-Йорк Таймс» бестселлерлер тізімінде бірінші орынға шықты. Одан кейін бір жыл ішінде 1 063 000-нан астам қатты мұқабалы данасы сатылды. Сыни тұрғыдан алғанда, кітап көбінесе жағымды пікірлер алды. «Нью-Йорк Таймс» газеті оны «күшті халықтық әдебиет үлгісі; сюжеті сенімсіз болғанымен, тартымды, ал эмоциялары – жалпыға ортақ» деп бағалады.

Фильмге бейімделу

Роман 1992 жылғы 5 маусымда шыққан көркем фильмге бейімделді. Джек Райан рөлін Харрисон Форд, Шон Миллер рөлін Шон Бин сомдады. Фильм "Қызыл қазанды іздеу" (1990) фильмінің жалғасы екенімен ерекшеленеді, бірақ кітаптарда оқиғалардың реті керісінше айтылады. Сонымен қатар, Солтүстік Ирландияның мемлекеттік хатшысы және королеваның туысы лорд Холмс, Уэльс ханзадасы мен ханшайымының орнына ULA-ның басты нысаны ретінде көрсетілді. "Патриоттық ойындар" екі апта бойы көрермендердің бағалауы бойынша бірінші орында тұрды және әлемдік прокаттан $178,051,587 табыс әкелді. Фильмге көбінесе жағымды пікірлер айтылды және Rotten Tomatoes сайтында 33 сынға негізделген 73% "Жаңа" рейтингісіне ие болды. Алайда, Клэнси фильмді түпнұсқадан тым алыс кеткені үшін сынады, "Мен кір жеуді ұнатпаймын, және осы жігіттерден ешқандай кір жемеймін" деді. "Түсірілім сценарийінде кітаптағы бір ғана, ең көп дегенде екі сахнаға сәйкес келетін эпизодтар бар", - деп қосты Клэнси кейінірек. "Олардың "Патриоттық ойындар" атты фильмінде менің кейіпкерлерім пайдаланылған, бірақ бұл менің әңгімем емес". Соңында ол өзінің есімін фильмнің жарнамалық материалдарынан алып тастауды сұрады және Paramount Pictures-тің сол командасымен өзінің тағы бір романы – "Барлық қорқыныштың қосындысы" (1991) романының құқықтарын сату туралы келіссөздер жүргізді. 2002 жылы фильм шыққан кезде автор кітаптарын фильмге бейімдеу туралы идеядан бас тартты.