Кіріспе
Индонезияда заң шығарушы орган мен президент сайлауы Индонезияда заң шығарушы орган сайлауы 1955 жылдан бері өткізіліп келеді. Ұлттық деңгейде Индонезия халқы 2004 жылға дейін мемлекет басшысын – президентті сайламады. Содан бері президент бес жылдық мерзімге сайланады, сонымен қатар 575 мүшелік Халық өкілдерінің кеңесі (Dewan Perwakilan Rakyat, DPR), 136 орындық Өңірлік өкілдер кеңесі (Dewan Perwakilan Daerah), сондай-ақ провинциялық және муниципалдық заң шығарушы кеңестер сайланады. Халық өкілдерінің кеңесі мүшелері пропорционалдық сайлау жүйесі бойынша көп үміткерлік округтерден сайланады. Қазіргі уақытта Индонезияда 77 сайлау округі бар, әрқайсысы халық санына байланысты 3-тен 10-ға дейін Парламент мүшесін сайлайды. Индонезияның көппартиялық жүйесінде бірде-бір партия демократиялық сайлауда абсолюттік көпшілікті қамтамасыз ете алмады; партиялар коалициялық үкіметтерде бірлесіп жұмыс істеуге мүкіндік алады. Өңірлік өкілді кеңес мүшелері бір дауыспен, қайта дауыс беруге жатпайтын жүйе бойынша сайланады. Онда Индонезияның 34 провинциясы сайлау округтері ретінде қарастырылады және олардың көлемі мен халқына қарамастан, әр провинция төрт сенатор сайлайды. 2015 жылғы бірыңғай жергілікті сайлаудан бастап Индонезияда губернаторлар мен мэрлерді бір күні бірдей сайлай бастады. Индонезияда сайлауға қатысу жасы 17-ге толған адамдар үшін белгіленген, бірақ 17 жасқа толмаған, бірақ некеде тұрған немесе бұрын некеде болған адамдар да жеке куәлік (KTP) алып, сайлауға қатыса алады. Сайлауды Бас сайлау комиссиясы (KPU) жүргізеді және Бас сайлауды қадағалау агенттігі (Bawaslu) бақылайды; олардың қызметін Сайлауды ұйымдастырушының құрметті кеңесі (DKPP) қадағалайды.
Elections in Indonesia have taken place since 1955 to elect a legislature. At a national level, Indonesian people did not elect a head of state – the president – until 2004. Since then, the president is elected for a five year term, as are the 575 member People's Representative Council (Dewan Perwakilan Rakyat, DPR), the 136 seat Regional Representative Council (Dewan Perwakilan Daerah), in addition to provincial and municipal legislative councils. Members of the People's Representative Council are elected by proportional representation from multi candidate constituencies. Currently, there are 77 constituencies in Indonesia, and each returns 3 10 Members of Parliament based on population. Under Indonesia's multi party system, no one party has yet been able to secure an outright majority in a democratic election; parties have needed to work together in coalition governments. Members of the Regional Representative Council are elected by single non transferable vote. There, Indonesia's 34 provinces treated as constituencies and, regardless of the size and population, every province return four senators. Starting from the 2015 unified local elections, Indonesia started to elect governors and mayors simultaneously on the same date. The voting age in Indonesia is 17, but anyone who has an ID card (KTP) can vote since persons under 17 who are or were married can get a KTP. Elections are conducted by the General Elections Commission (KPU) and supervised by the General Election Supervisory Agency (Bawaslu); their activities were overseen by Elections Organizer Honorary Council (DKPP).
Сайлау қағидаттары
Индонезиялық сайлау жүргізілуі тікелей, жалпы, еркін, құпия, адал және әділ деген алты қағидаға сәйкес келеді. Бұл қағидалар қысқартылып, "Luber jurdil" деп жиі таратылады. "Любер" қағидаларының алғашқы төртеуі 1971 жылғы сайлаудан бастап Жаңа тәртіп режимімен қабылданып, қолданылған. 1998 жылғы реформадан және одан кейінгі саяси либерализациядан кейін "Журдил" қағидаларының екеуі 1999 жылғы сайлауда алғаш рет қабылданды. Тікелей (langsung): Сайлаушылар ешқандай делдалсыз өздері дауыс береді. Жалпы (umum): Сайлаушыларға қойылатын талаптарды қанағаттандыратын барлық индонезиялықтар ешқандай шектеусіз дауыс бере алады. Еркін (bebas): Сайлаушылар ешқандай қысым көрсетілмей, өз саналарымен белгілі бір кандидатқа дауыс беруге құқылы. Құпия (rahasia): Дауыс беру құпиялығы қамтамасыз етіледі және сайлаушының таңдауы тек өзіне ғана белгілі болады. Адал (jujur): Сайлаушылар, кандидаттар және сайлау институттары өздерінің міндеттерін толық адалдықпен орындауға тиіс. Әділ (adil): Сайлаушылар мен кандидаттар заң алдында тең қарастырылады, ешқандай сайлаушыға немесе кандидатқа артықшылық немесе кемсітушілік көрсетілмейді. Сайлаушылар сайлау бюллетенінде берілген шегемен тесік жасап дауыс береді. Заң шығарушы бюллетеньдер үшін тесік партия логотипіне, бюллетень нөміріне немесе кандидаттың атына жасалуы мүмкін. Президенттік, облыстық, қалалық әкімдер мен аудандық әкімдер сайлауларында тесік кандидаттың суретіне, бюллетень нөміріне немесе атына жасалады. 2009 жылғы сайлауда бюллетеньге белгі қою әдісі қолданылған, бірақ 2014 жылғы сайлауда тесік жасау әдісіне қайта оралды.
Тарих
Сайлаулар алғаш рет 1945 жылдың 3 қарашасында вице-президент Хата тарапынан 1946 жылдың қаңтарына уәде етілген. Бұл уәде сол айдың соңында премьер-министр Шахрир және аға министр Әмір Сжарифуддин кабинеттің демократиялық емес екендігіне қатысты сынға жауап ретінде қайталанды. Олар ешқашан өткізілмеді, себебі Индонезия Ұлттық революциясы әлі де жалғасып жатқан және Республика тек Ява, Суматра және тағы бірнеше аймақтарды бақылап тұрған. Сонымен қатар, социалистік үкімет Голландия отаршылдық билігімен келіссөздер жүргізу саясатынан туындаған өте төмен халыққа қолдауына ие болды және кез келген сайлауда нашар нәтиже көрсетуі күтілді. Дегенмен, Бали, Соло және Кедириде өңірлік сайлаулар өтті.
Жаңа тәртіптегі сайлау (1971-1997)
Жаңа тәртіп кезінде көптеген сайлаулар Бас сайлау мекемесі (БСМ) арқылы өткізілді, 1997 жылғы сайлаудан бастап оған Ішкі істер министрі жетекшілік етті.
Бірінші сайлау (1971)
Сухартоның жаңа тәртібі орнағаннан кейінгі алғашқы сайлау 1971 жылдың 5 шілдесінде өтті. Он саяси партия қатысты. Ең ірі бес саяси партия – жаңадан қатысқан "функционалдық топ" Голкар, Нахдлатул Улама, Индонезияның мұсылман партиясы (Пармуси), ПНИ және ПСИИ болды.
Реформалар дәуіріндегі сайлау (1999 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
1999 жылғы сайлау Жаңа тәртіптің құлдырауынан кейін өткен алғашқы сайлау болды. Ол 1999 жылдың 7 маусымында Б.Ж. Хабиби үкіметі тұсында өтті. Сайлауға 48 саяси партия қатысты. 2% сайлау шегінен өткен ең ірі алты партия – Индонезияның Демократиялық партиясы (PDI P), реформаланған Голкар партиясы, PPP, Ұлттық ояну партиясы (PKB), Ұлттық мандат партиясы (PAN) және Айдаһар жұлдызы партиясы (PBB) болды. Конституция бойынша, жаңа президентті барлық палата мүшелері бірлескен отырыста сайлайтын болды. Осылайша, PDI P халық дауысының басым бөлігін жеңіп алғанымен, жаңа президент оның үміткері Мегавати Сукарнопутри емес, PKB-дан Абдуррахман Вахид болды. Мегавати кейін вице-президент болды. 2002 жылғы жылдық сессияда МПР 1945 жылғы Конституцияға 14 түзету енгізді. Бұл түзетулердің ішінде Индонезия заң шығарушы органының құрылымын қайта ұйымдастыру шаралары да болды. 2004 жылдан бастап МПР қазіргі ДПР мен жаңа Өңірлік өкілдік кеңесінен (ӨКК) құралды. МПР-дегі барлық орын тікелей сайлау арқылы анықталатын болғандықтан, заң шығарушы органнан әскерилерді алып тастау қажет болды. Олардың 1999–2004 жылдар аралығындағы 38 орындығы тағайындалатын. Бұл өзгеріс және президент пен вице-президентті тікелей сайлау туралы түзету Индонезияның толық демократияға қадам басуындағы маңызды қадамдар болды. 2004 жылғы заң шығарушы сайлау 2004 жылдың 5 сәуірінде өтті. Сайлауға барлығы 24 партия қатысты. Голкар партиясы 21,6% дауыспен ең көп дауыс жинады, одан кейін PDI P, PKB, PPP және жаңадан құрылған Демократиялық партия орналасты. 17 партия заң шығарушы органға өкілдер жіберді. 2005 жылы Индонезияда губернаторлар, қала әкімдері және аудан әкімдерін тікелей сайлау жүйесі енгізілді. Бұрын жергілікті атқарушы органдар жергілікті заң шығарушы органның дауысымен сайланатын. Осы жүйені алғаш рет қолданған аймақ – 2005 жылдың 1 маусымында аудандық сайлау өткізген Кутай Картанегара болды.
2009 жылғы президенттік және заң шығарушы сайлау
2009 жылы 9 сәуірде Индонезияда ДПД мен ДПР депутаттарын сайлау өтті. Президенттік сайлау 8 шілдеде болды, онда президент Сусило Бамбанг Юдхойоно жеңіске жетіп, екінші турдың қажеті болмады.
2014 жылғы президенттік және заң шығарушы сайлау
2014 жылдың 9 сәуірінде Индонезияда ДПД мен ДПР-ға заң шығарушы сайлаулар өтті. Президенттік сайлау 2014 жылдың 9 шілдесінде өтті, онда Джакарта қаласының әкімі Джоко Видодо Индонезияның бұрынғы әскери генералдарының бірі Прабово Субиантоға қарсы өткен сайлауда жеңіске жетті.
2019 жылғы заңнамалық және президенттік сайлаулар
2019 жылы алғаш рет бір күні парламенттік және президенттік сайлаулар өтті. Джоко Видодо Маруф Аминмен бірге вице-президенттікке кандидат ретінде, Сандиага Уномен бірге кандидат болған Прабово Субиантоны тағы да жеңіп, дауыстардың 55,4%-ын алды. Парламенттік сайлауда PDI P 19,3% дауыспен бірінші орынды иеленді, одан кейін Прабовоның «Гериндра» партиясы 12,6% дауыспен келеді.
2024 жылғы заңнамалық және президенттік сайлаулар
2024 жылы заң шығарушы және президенттік сайлаулар бір күні өтті. Прабово Субианто, вице-президенті ретінде Жибран Ракабуминг Ракамен, Мухаймин Искандармен (24,94%) және Махфуд Махмодинмен (16,4%) бақталастын Ганжар Прановоны жеңіп, дауыстардың 58,5%-ын алды. 20 наурызда KPU сайлау қорытындыларын растап, оны Индонезияның сайланған президенті деп жариялады. Конституциялық сот 2024 жылғы 22 сәуірде оның мәртебесін бекітті. Президенттің қызмет мерзімін беру рәсімі 2024 жылдың 20 қазанында өтеді. Ал заң шығарушы сайлауда PDI P 16,7% дауыс жинап бірінші орынға шықты, одан кейін Голкар партиясы 15,2% дауыс жинады.
Сын
Индонезияда дауыс сатып алу кең таралған құбылыс. Индонезияда дауыс сатып алу көбінесе politik uang ("ақша саясаты") деп аталады. Индонезиялық зерттеулер институтының 2020 жылғы қаңтар-наурыз айларында жергілікті сайлаулар өтетін аймақтарда жүргізген 440 респонденттен тұратын сауалнамасына сәйкес, респонденттердің 60%-ы өз дауыстарын сатып алуға келісетіндерін айтты. Дауыс сатып алуды қабылдау себептері: оны қабылдамауға болмайтын сыйлық ретінде қарастыру (35-46%), сайлау күні жұмыс істемегені үшін сыйақы алу (25-30%), күнделікті қажеттіліктерді өтеу (9-16%). Дауыс сатып алудың кең таралған тәсілдерінің бірі – "сарафан фаджар" ("таң шабуылы") деп аталатын, сайлау күніне бір-екі күн бұрын ақша беру әдісі. Бұл сома 30 000 – 50 000 рупийге дейін жетеді. Бурхануддин Мухтадидің "Kuasa Uang; Politik Uang dalam Pemilu Pasca Orde Baru" ("Ақшаның күші; Жаңа тәртіптен кейінгі сайлаудағы ақша саясаты") кітабында жазылғандай, Индонезияда партиялар арасындағы қатаң бәсекелестікке байланысты дауыс сатып алуды саяси партиялар емес, жеке кандидаттар жүзеге асырады. Бұл жағдай кандидаттарды партиялық аппаратқа емес, өздерінің желілеріне сүйенуге мәжбүр етеді. 2020 жылы COVID-19 пандемиясы кезінде бүкіл елде бір күні жергілікті сайлаулар өтті, бұл Индонезия қоғамында қызу пікірталас тудырды. Сайлау кезінде көптеген адамдар өздерінің тіркелген жерінен тыс жерде дауыс бере алмайды, сондықтан олар дауыс беруден бас тартуға мәжбүр болады (golongan putih, golput).